İyi satış için iyi ışık

Metin: Reinhard Vedder

Işık tekniğinde trend az çoktur. Abercrombie & Fitch, Hollister veya Humanic gibi modaya yön veren markaların mağazalarına gittiğinizde, ışık tekniği konusunda iki trend göreceksiniz:

Öncelikle satış alanlarının tamamı eşit oranda aydınlatılmıştır. Her şeyin üzeri aşırı ışık alır ve son yıllarda alışılmış olduğu gibi vurgulanacak her şey daha baştan ışık içinde boğulmuştur.

İkincisi ise birçok esnaf enerji tüke­ timi konusunda kendisini maliyet tarafına daha fazla dikkat etmeye odaklamıştır. Ortaya çıkan sonuç ise, artık mağazalarda hiç olmadığı kadar daha fazla karanlık aydınlatılmış ortamlara maruz kalacağımızdır.

Bu eğilim aşağıdaki rakamlarda da kendisini göstermektedir. 2005 ile 2008 yıllarında mağazalardaki ışık kullanımı metre kare başına 50 ile 90 Watt iken, 2010 yılında bu değer metre kare başına 20 ile 50 Watt’a düştü. Bugüne kadar balastlı, 70, 100 ve 150 Watt’lık ampuller ile ışık noktaları oluştururken, artık her ışık noktası için 20, 35 ve 50 Watt’lık ampuller kullanılıyor.

Güncel konseptler ışık açısından metre kare başına 20 ile 30 Watt’dan fazla güç gerektirmiyor. Işık para kazanmaya yardım ediyor. De­ neyimler, yeni azaltma yönünde dim edilmiş mağaza ışık ortamlarının, her tarafı tekdüze bir ışıkla aydınlatılmış satış alanından daha kötü olmadığını gösteriyor. Hatta tam tersi, aydınlık ve karanlık alan değişiklikleri çoğu kişi tarafından eşit bir aydınlık ortama göre daha iyi olarak kabul ediliyor.

Kontrastlarla vurgulama rahat olarak hissedilen ışık özelliklerinden biri ola­ rak görülüyor. Parlaklık ve parıltı da ürünün üzerine bilinçli olarak uygu­ lanan ışık ögeleri olarak beğeniliyor. Işıkla oluşturulabilecek olumlu duy­ gular için üçüncü bir olanak da ışık renklerinde yapılabilecek değişiklik seçenekleri. İnsanlar içgüdüsel olarak ışığa tepki gösterdikleri için profesyonel aydınlatma planlamasının asıl hedefi, her bir aydınlatma için duy­ gulara hitap edecek ögeleri bilinçli yerleştirmek.

Ticarette her işletme, sektör ve hedef kitleye uygun ışık ortamları bulu­ nuyor. Bir mağazanın eşit düzeyde aydınlatması mümkün olan duygu tayfını genelde gözardı ederken, aydınlık-karanlık-kontrastlı dar huz­ meli lambalar ve parlak ışığın hedefe doğru yönlendirilmesi, ürünü çekici hale getiriyor ve ürünle alıcı arasında doğrudan duygusal bir ilişki kuruyor.

Dikkatlice uygulanmış bir ışık, içinde ürünlerin hemen farkedildiği ve et­ kileyici estetiğin sunulduğu ürünün, yansıttığı bilgisinin birbiri ile bağlantı kurduğu bir mekân yaratıyor. Bu tür mağazalarda alışveriş deneyimi ve bilinçaltı saf duygular birbiri ile karşılaşıyor. Önemli olan ise, iyi bir satış ışığının standart lambalarla yaratılan ortama göre fiyata da katkı sağlaması, ürünü daha pahalı göster­ mesi.

Işık duygu yaratıyor ve duygular ürünü sattırıyor.

Duygu yaratmak bir profesyonel için tesadüfi bir şey değil. Aksine anlaşılır konseptlerin, iyi bir planlama ve doğru bir uygulamanın sonucu. Ticaretteki başarılı oyunculara dikkat edilirse bakış açısı değişiyor. Kitlesel miktarlarda konteynerlerden satışı yapılan ucuz lambalar yerine amaca yönelik uygulanan ışık kaliteli, çok fonksiyonlu cihaz tekniği kullanıyor. Lambalardan balasta ve şimdilerde LED’ler tek tek seçiliyor.

LED’lerle alışveriş deneyimi Artık LED’siz bir dünya düşünülemiyor. Yüksek fonksiyonlu ışık kaynağı olarak ameliyathanel­ erde, sürekli yanan lambalar olarak arabalarda ve el fenerlerinde, düz ekranlarda ve cep telefonu ekranlarında kullanılıyor. LED’li lambalar 2007 yılından beri mağaza aydınlatmasında da kullanılıyor. LED’ler düşük enerji miktarı ile yüksek bir ışıma gücüne sahip elektronik yapı taşları.

Ancak yüksek performanslı spotlar, aynı ışık kalitesinde yine aynı aydınlığı üretmek için LED’ler, balast lambalara göre henüz daha fazla enerjiye ihtiyaç duyuyor. Dediğimiz gibi henüz, LED array’lerinin ışık verimi yılda yaklaşık %15 oranında daha gelişiyor. İki üç yıla kadar LED lambalarının enerji verimliliği HIT ampullerinin kapasitesi ile eşit düzeye gelebilmeli.

Tüm bu kısıtlamalara karşı LED teknolojisi şimdiden çeşitli avantajlar sunuyor.

• LED ışığında UV ve IR yok. Böylece ışık ürüne zarar vermiyor. Kumaşlar solmuyor, meyveler ışık altında olgunlaşmıyor, et ve balık ürünleri kararmıyor.

Mağaza inşaatı ile ilgili olarak ticaret dünyası, ışık tekniğini LED teknolojisine geçirme konusuna büyük ümitler bağlıyor. Bugüne kadar LED’leri edinme maliyeti diğer ışık araçlarına göre hiç daha ekonomik olmadı. Ancak, burada iyi haber LED teknolojisinin yine de bir hayli ekonomik ve tasarımsal avantajlar sunması ve şimdiden bu geçişin tüm zahmete değmesi. Bu nedenle, artık hangi ışık trendlerinin günümüzde mağaza yapımında öne çıktığını ve LED teknolojisinin alışveriş deneyimini ve bunla bağlı ola­ rak satış ve kârın artışına katkı sağladığını ortaya çıkarmak gerekiyor.

• LED ışığı ısı vermiyor. Müşteri rahat bir ortamda dolaşıyor ve mekânların soğutulması ile ilgili giderler %35 oranında düşüyor. • Yüksek kaliteli LED lambaların bakım ve servis ihtiyacı çok düşük. 40 bin ile 50 bin saatlik tahmini kullanım ömrü ile lamba değiştirme giderleri düşüyor.

• Yüksek kaliteli bir LED kaynağından gelen ışığın tayf çizgisi, balast lambalarına göre daha iyi, hatta HIT referanslı ürünlere göre çok çok iyi. Yük­ sek basınçlı balast lambalarına göre LED’ler performans kaybı olmaksızın %0’a kadar dim edilebiliyor.

• Ve son olarak, LED lambalar çıtır çıtır renkler üretiyor ve objeleri tam boyutlu olarak gösteriyor. Bu şekilde ürünlerin fetiş özelliği güçlendiriliyor ve mağazada canlı görüntüler ortaya çıkıyor.

Ancak bazı dezavantajları da yok değil. Balast lambalarda olduğu gibi ışık kalitesi arttıkça ışık verimi azalıyor. Diğer bir deyişle, ışık rengi ne kadar sıcak ve renk verimi ne kadar yüksek olursa (Ra > 90), Watt başına ölçülen Lümen etki derece­ si o kadar azdır. Ayrıca, aynı LED rengini (=Binning) seçmekle LED spotlarına homojen bir ışık rengi verme çabası daha yüksektir. Pera­ kendede olduğu gibi birçok kullanım alanında en üst seviyede “Premium- Binning” yapılması kaçınılmazdır. HIT lambalarına karşı neredeyse iki katı fiyat ile edinme maliyetleri hayli yüksektir.

İkinci problem ise ısı verimi. LED lam­ balardan gelen ışık ısı vermez ancak LED çiplerinin tabanında ısı oluşur. Çip içindeki platine zarar vermemek için bu alanın soğutulması gerekir. HIT ampullerine göre ısılar daha düşüktür ve yaklaşık 30 Watt’lık LED lamblardan itibaren bir aktif soğutma gerekir.

Yine de bu konu teknisyen ve tasarımcıların halen aklını kurcalamaktadır. Alıcı, uzman yardımı almaksızın bir cihazın kalitesini bilemeyebilir ve hatalar genelde, LED lambalar için tayin edilmiş beş yıllık garanti süresinden sonra ortaya çıkabilir. Yine de bugünden şunu söylemek mümkün: LED ışığı geleceğin mağaza aydınlatması. Çeşitlenmesi ile mağaza yapımında bugün uygulanan ışık trendlerini karşılıyor ve ticari açıdan da ilginç. Bu nedenle giderek artan sayıda esnaf mağazalarında LED kullanmak veya tamamen LED konseptlerine geçiş yapmak istiyor. İnşaatı yapanlar da bu trendlerden faydalanacaklar; çünkü mağaza tasarımında LED kullanımı, satışta olan standart ürünlerden uzaklaşma ve uzmanların bilgisine müracaat etmek anlamına gelecek.

Mağazanın merkez noktalarındaki katları rahatlıkla görülüyor. Niş ve bölgesel ışık adacıkları heyecan yaratıyor ve merak uyandırıyor. Tüm katı ve içindekileri keşfetmeye davet ediyor.

Graz’daki (Avusturya) Kastner & Öhler mağazasının trafiğe bakan alanı. Beyaz ışık ve ışık adacıkları sakin, doğal ışıklı bir ortam yaratıyor.

Dergide s. 54.