Aziz Franziskus von Assisi Kilisesi, Pampulha - Brezilya

Metin: Monica Luz Lobo, Petra Steiner

Fotoğraf: Jomar Bragança

Brezilya’nın Pampulha kentindeki Aziz Franziskus von Assisi kilisesinin yeniden inşaasu. Kafalardaki ‘kilise’ imajını topyekün değiştiren Aziz Franziskus von Assisi kilisesi neredeyse yarôm yüz yôl önce tasarlanmış. Ve büyük tartışmalarô getirmiş beraberinde! Oscar Niemeyer imzalô kilise, ışığa yüklediği değerle de sıradışı: Işık, burada ek bir ‘unsur’ olarak değil, mimariyi sarmalayan başrol oyuncularôndan biri olarak kurgulanmış.

1943 yılında modern Brezilya mimarisinin önderlerinden Oscar Niemeyer tarafınan inşa edilen Pampulha’daki küçük Aziz Franziskus von Assisi kilisesi eskiden de olduğu gibi hala gerçek bir mücevher. Nasıl mücevherler mucizevi şekilde parlar ve ışıldarsa, eklenen ışık konsepti ile yeniden inşaası sonrası, kendiliğinden ışıldamaya devam ediyor.

Igreja de Sao Francicso de Assis’in (Aziz Franziskus von Assisi Kilisesi) Kilisesi alışılmışın dışında bir yapı. Çünkü hala daha, geleneksel kilise yapıları ile çok az ortak yanı var ve bu durumda, altmış sene önce tasarlandığında büyük tartışmalara neden olmasına şaşmamalı. Cesur mimarisi ve de inşaasında kullanılan beton, o dönem için bir devrim niteliğinde. Beton sayesinde parabol şekilli kemerlerin inşası mümkün olmuş. Ana kemer Chor seviyesinin, dini ayin platformunun (Altar) üzerinde, kule ve giriş kapısı, serbest elemanlar ve geniş yapı birimlerine şekilsel bir kontrast oluşturuyor. Igreja da Pampulha olarak da bilinen Aziz Franziskus von Assisi kilisesinin yeniden inşası, lagünlerle çevrili bir alanda olduğu için, uluslararası üne sahip mimar ve sanatçılar için sanatsal bir meydan okuma. Dev mimari yapının eşsiz şeklinin vurgulanması ve ışık ile öne çıkartılması istenmiş. Burada özellikle mimari öne çıkarken, yeniden tanımlanmamasına özen gösterilmiş. Ana görev, binanın eşsiz şekillerini hem iç hem de dış alanlarda vurgulamak olmuş. Kilise, Brezilya’nın dört Anıtları Koruma idaresi’nin koruması altında. Bu nedenle, tüm ışık çözümleri için önce birçok kurumdan onay alınması gerekmiş. Kilisenin iç aydınlatmasının mevcut mimariye entegrasyonu istenmiş. Konsepte göre ışığın mimariyi sarması ve sadece bir ek unsur olarak uygulanmaması düşünülmüş. Lighting Design Studio ekibi mimariye, doğru ve net bakışın lambalara yönelerek görsel etkisini azaltmamasını hedeflemişler.

Yapının kuzeye bakan yüzeyinde (kilisenin arka cephesi) fayanslar üzerine yapılmış bir duvar resmi yer alıyor. Resim üzerinde Aziz Franziskus’un hayatından kesitler resmedilmiş. Burada uygulanan ışık çözümü, kesintisiz olarak peşpeşe zemine yerleştirilen 28 Watt 3000 K T5 flüoresanlardan oluşuyor. Lambalar duvar cephesine 30 cm mesafede yerleştirilmiş ve böylece duvardaki resmin eşit oranda aydınlatılmasını sağlıyor ve öne doğru çıkıntı yapan beton çatının alt kenar çizgisini belirginleştiriyor. Işık çözümü ile kemerlerin çevresi de vurgulanmak ve cephenin alt bölümüne daha fazla yoğunluk verilmek istenmiş. Çatıyı geniş alanda aydınlatmak için, zemine, metal buharlı lambalarla donatılmış asimetrik ışıklıklar uygulanmış. Bunlara, sokakta bulunan direklere monte edilen Spotlight’lar (28 derece) eklenmiş.

Çan odası derin ve taş bir duvardan oluşuyor ve kiliseden bağımsız olarak inşa edilmiş bir eleman. Sadece bir çatı ile ana yapıya bağlantısı var. Yine metal buharlı lambalar ile donatılmış projektörler kulenin çevresini ve kafesli yapısını vurguluyor. Kilisenin önündeki çatı yapısı direkt olarak zemine hazırlanan bir nişten aydınlatılıyor. Nişin üzeri asitle yakılmış cam ile kaplanmış. Metal buharlı lambalar ışığı boş mekana doğru yansıtıyor.

Brise Soleil endirekt olarak korniş aydınlatması ile aydınlatılıyor. Pencere pervazlarının içine T5 flüoresanları yerleştirilmiş.

Metal’den yapılmış bir haç, nöbetçi girişinin hemen solunda konsantrik diyaframlı metal buharlı lambalar ile donatılmış, zemine monte edilebilen iki lamba ile aydınlatıyor.

Haç’ın önden ve arkadan aydınlatılması ile yatay ve dikey şekli öne çıkıyor. Ayrıca yapıya insani bir boyut kazandırıyor. Kiliseye gelenler, cam yüzeyli ve geniş merdiven çıkışına bir nevi evcil bir hava kazandıran giriş kapısına yaklaşıyor. Kilisenin iç alanlarında kullanılan yapı malzemeleri özellikle sıcak bir hava yaratacak şekilde seçilmiş. Ahşabın ve sanat eserlerinin renkleri, bazen bol kontrastları da olsa, aydınlık ancak yumuşak aydınlatma ile sarmalanıyor. 28 Watt 3.000K T5 flüoresan rayları ile donatılmış korniş aydınlatması, kilisenin ön cephesine yakın (Brise Soleil) ve kilise korosunun balkonuna yakın yerleştirilmiş. Böylece endirekt bir ışık sağlanmış. Bunlara ek olarak AR111-ampulleri ile donatılmış spotlar zemine uygulanmış.

Kilisede Portinari tarafından yapılan Altar, simetrik olarak aşağı doğru ışık veren halojen projektörleri ile aydınlatılıyor.

Çan odası kilisenin dışında yer alıyor. Her iki mimari elemanın bağlantısı sadece çatı konstrüksiyonu ve ışık ile sağlanıyor.

Girişin sol kolundaki haç, buranın bir kilise olduğunu hatırlatıyor.

Her iki tarafın aydınlatması dikey ve yatay ekseni vurguluyor.

TEMA Dini Yapılar İçin Işık

Aziz Franziskus von Assisi Pampulha, Brezilya

Kilisenin arka bina cephesine mozaikten bir resim uygulanmış, Aziz Franziskus’un hayatından kesitler gösteriliyor. Cephe boyunca zemine monte edilebilen lambaların eşit geniş alan aydınlatması ile eser geceleri de görülebiliyor. Hemen üzerindeki çatı ise parlayan bir çerçeveyi oluşturuyor.

Lambalar kilisenin ana gövdesinin küçük kubbesi arasındaki alan ve Altar’ın büyük kubbesi arasına yerleştirilmiş ve birbirine yakın olarak uygulanan Spotlar (AR111 sekiz derece) ile tamamlanmış, böylece ana eksen vurgulanıyor. Geçiş dışardan da görülebiliyor.

Küçük projelerde genellikle büyük etki, daha çok en küçük ayrıntının dahi sevgiyle işlenmesi ile yaratılır. Bu tür yapılar da, muhtemelen aynı özeni planlamacılardan bekliyor. işte bu nedenle Aziz Fransizkus Kilisesi de en ince ayrıntısına kadar düşünülmüş olan aydınlatma planlamasının mükemmel bir örneği. Mimariyi mümkün olduğu kadar öne çıkarmak için, ışık geri planda bırakılmış. Başarılı aydınlatmanın temelinde Oscar Niemeyer’in mimari yapısı etken. Tüm inananlara ve de inanmayanlara (çünkü iyi ışığın etkisi ile bazı duygular uyandırılabiliyor) akşam ve gece saatlerinde de mimari kendisini gösteriyor.

Işığı tamamen mimarinin etkisini vurgulama ve tüm lambaları ya mimariye entegre etme, ki bu ayrıntılarda kendisini gösteriyor veya bunları, kilisenin etken alanını engellemeyecek şekilde yerleştirme gayreti açıkça ortada. Mevcut sokak lambalarını aydınlatma konseptine dahil eden kaç başarılı örnek biliyoruz acaba? Burada çok az eleman eklenmiş ve ışık çözümlerini entegre etmek için mimari detaylar kullanılmış. Küçük kilisenin arka cephe yüzeyi, geniş kapıları ve Franz von Assisi’nin yaşantısından sanatsal gösterimleri, eşit oranda zarifçe aydınlatılmış olan ve bir ışık şalı ile sarmalanmış olan yapıdan çok, boyutları aşırı büyük bir sanat eserini andırıyor. Kilisenin içi alanındaki ışık basık ve sadece Altar’ın arkasındaki tablo, güçlü bir kontrast oluşturuyor. Burada da konseptin çekingen havası ve ana fikre olan odaklanma öne çıkıyor.

Genel olarak, iç ve dış alanların aydınlatması çok yumuşak ve zarif, hatta çekingen ve meditasyona yönelik. Zaten, sukunet ve huzur veren kutsal mekanlardan da beklenen bu. Aynı şey de mücevher için söylenmez mi: pahalı...

TEMA Dini Yapılar İçin Işık

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Funcaco Roberto Marinho Mimar: Oscar Niemeyer Aydınlatma tasarımı: Lighting Design Studio, Rio de Janeiro, Brezilya Kullaıılan ürünler:

Dış alan Giriş cephesi: CDM-TD 70 Watt 3000 K, Lumini Arka cephe: Projektörler, CDM-T 150 Watt, 3000 K, 28o, Lumini Yan cephe: Asimetrik ışıklıklar, CDM-TD 150 Watt, 3000 K, Lumini Çan kulesi: Işıklık, CDM-T 70 Watt 3000 K, CDM-T 160 Watt 3000 K, Lumini Haç: Zemine yerleştirilen diyaframlı lambalar, CDM-R PAR30 35 Watt 3000 K 10 o, Everlight İç alan Giriş: Işık rayları, 28 Watt 3000 K T5, Everlight Korniş aydınlatması, 28 Watt T5 3000 K, Philips, Armatür, AR111 IRC 65 Watt, 24o Influencia da Luz Altar: Halojen ışıklıklar 300 Watt, dar yansımalı ışıklık AR 111 IRC 65 Watt 8o, Lumini Ampuller: Osram, Philips Altar’dan girişe doğru bakış: Korniş aydınlatmaları yumuşak bir hava yaratan endirekt aydınlatma sağlıyor.

Aziz Franziskus von Assisi Pampulha, Brezilya

Dergide s. 36.