Gençlik parkı, São Paulo / Brezilya

Metin: Andrea Espirito Santo

Fotoğraf: Neide Sensi; Koleksiyon: Neolson Kon; Jose Luiz Brenna

18. Yüzyılın meşhur Fransız yazar ve şairi Victor Hugo bir zamanlar şöyle dedi: “Bir okul açan bir hapishane kapısını kapatır”. Eğer “Les Miserables”in yazarı bugün bizlerle olsaydı, “El Parque da Juventude’ın” aydınlatma ve mimarisi için geliştirilen özgürlük konseptini çok beğenirdi.

Skandallar, insan hakları ihlalleri, şiddet ve suçun çeşitli şekillerini anlatan duvarlar. Uzun bir süre, Sao Paulo Carandiru olarak da adlandırılan hapishane Casa de Detencao, böylesine kötü bir üne sahipti. Ünlü rejisör Hector Babenco tarafından aynı başlıkla işlendi. Hapishane, Güney Amerika’nın en büyük hapishanesiydi. Yapı, Brezilya’nın Sao Paulo kentinin kuzey doğusundaki Santana banliyösünde. 1920 yılında en güvenilir hapishane olarak hizmete girdi ve Claude Levi-Strauss gibi saygın kişiler tarafından ziyaret edildi. Ancak yirmi yıl gibi bir süre içinde yerel ve federal makamlar tarafından üzüntü kaynağı haline geldi. Hapishane, Santana’nın kentsel düşüşünün ilk hareket noktalarından oldu. Bu bölgede gayrimenkul fiyatları düştü; hapishaneden kaçanlar oldu ve karanlık ve sert mimarisi ile bina halkını korkutmayı başardı. Aslında 3250 kişi için inşa edilmiş binaya 8000’den fazla insan dar hücrelere yerleştirildi. Hücreler kötü bir aydınlatma ve havalandırmaya sahipti. Kâbusun sonu 2002 yılının başlarında geldi. Toplum baskısı ve siyasi irade ile hapishanenin bazı bölümleri kapatıldı ve belli bölümleri yerle bir edildi.

Hedef, topluma genç, nitelikli insanlar kazandıracak bir kurum yaratmaktı. Bu kişilerin çalışmak için iyi bir şansa sahip olmaları gerekiyordu. Çözüm “Parque de Juventude” (Gençlik Parkı) oldu. Bu dönüşümün bir başka hedefi 300.000 metre karelik büyük bir alanda spor, boş zaman ve kültürel faaliyetler için yerler yaratmaktı.

Yeniden kullanım ve renovasyon süreci içinde bölge; içine voleybol, hentbol, futbol ve basketbol sahalarının olduğu spor parkı (Parque Esportivo), eskiden var olan bir ormanın yeniden canlandırıldığı ve içinde yürüyüş parkurları, bisiklet yoları ve koşma ve yürüme yolları bulunan doğal bir kırsal alanı teşkil eden merkezi park (Parque Central) olmak üzere üç alana ayrıldı. Enstitü parkı (Parque Institucional) için ayrılan alanda eski bina kompleksinin içine meslek okulları ve teknik yüksek okullar entegre edildi. Böylesine bir yeri bu tür bir yapıya dönüştürmek biraz garip gelebilir. Buradaki mesaj, bu binanın artık önemli yeni görevleri olduğunu anlatıyordu.

Yedi binadan sadece ikisi yapısal olarak kullanılabilir durumdaydı. Bu iki alanı canlandırma faaliyetlerinden sorumlu kişiler Aflalo & Gasperini’ydi. Kent planlamacısı Rosa Grena Kliass peyzaj mimarisinden sorumluydu ve tesisi kentin genel yapısına entegre etmekle görevlendirildi. Kullanılabilir güzel alanlar yaratmak için büyük işlerin yapılması gerekiyordu. Eski hapishanenin duvarları yıkıldı ve hücreler büyük sınıflara dönüştürüldü. Mahkûmların kaçmasını engellemek için inşa edilmiş olan 50 cm kalınlığındaki duvarlar temizlendi, yeni kaplandı veya yeniden açıldı. Duvarlar ilk defa kullanıcılarına, istedikleri zamanda gelme ve gitme özgürlüğü tanıyordu. Değişiklikler arasında pencerelerin büyütülmesi yer aldı.

Önceleri pencerelerin önünde demirler vardı ve mahkûmlar için bir tür havalandırma ve gün ışığı alma aralıkları olarak işlem yapmıştı. Güneş ışınlarından dolayı yeni kamaşma “problemine” ve sınıfların yaz aylarında çok ısınmasına çözüm getirmek için güneşten koruma sistemi monte edildi.

Aydınlatma tasarımcısı Neide Senzi binanın aydınlatma konseptini çalışmakla görevlendirildi. Renovasyon öncesinde binaların en modern ışık öğeleri, basit duylar içinde tavandan aşağı sarkıtılmış olan ampuller olmuştu. Dış alanlarda belli noktaları aydınlatmak üzere konuşlandırılan projektörler avlularda istenilen çevre aydınlatmasını sağlıyor. Artık binada ışık görünüyor, bu da duvarların arkasında yaşam olduğunu ve insancıl faaliyetlerin yürütüldüğüne işaret ediyor. Bu proje kamunun bir parçası. Bölge aslında bir yüksek okul kampüsü olsa da, halk serbestçe girip çıkabiliyor.

Aydınlatma konseptinin birinci fazında Neide Senzi, aydınlatılacak alanın büyüklüğüne göre ışık tekniği ürünlerinin enerji verimliliğini değerlendirdi. Siyasi açıdan, uygulanan aydınlatmanın kalıcı ve bakım maliyetlerinin düşük olması gerekiyordu. Bu nedenle aydınlatma planlamacısı uzun kullanım süresi vaat eden ve güvenlik ve görmeyi sağlayan ışığı istenilen yöne ışık veren düşük bakım maliyetleri olan verimli ışık kaynakları kullanmak istedi. Aydınlatma tasarımı, bu yapılırken geleneksel bir ışık çözümünün ötesinde bir şeyler sunmalıydı. Konsept, estetik ve aynı zamanda rahat bir mekân yaratmak için mimari ve kent planlamasını gözeten unsurlara dayanıyor. Bunlar aynı zamanda karanlıkta da insanın kendisini rahat hissetmesini ve yön bulmasını sağlıyor. Yani, geçmişte olanın tam aksi.

São Paulo’daki Casa de Detenção: Onlarca yıl boyu 3250 kişi için inşa edilmiş binaya 8000’den fazla insan dar hücrelere yerleştirildi. kâbusun sonu 2002 yılının başlarında geldi ve hapishanenin bazı bölümleri kapatıldı ve belli bölümleri yerle bir edildi.

Okul binasının önündeki çelik konstrüksiyonun pas rengindeki yüzeyi, kalan mimari öğelerin gri tonlarına güzel bir kontrast oluşturuyor. Buradaki pas renkli yüzeyleri vurgulamak ve gri tonlara kontrast oluşturmak için de Uplightlar kullanılmış. Böylece doku daha iyi anlaşılıyor.

Örneğin binanın cephesine monte edilen güneşten koruma sistemi içerdeki kullanıcıyı sadece aşırı güneş ışığından korumuyor, aynı zamanda binanın gece görüntüsünde estetik açıdan önemli bir rol üstleniyor.

Alt kısımlara, görünmeyecek şekilde projektörler yerleştirildi ve ilginç bir Uplight efekti yaratıyorlar. Neide Senzi: “Güneşten koruma sisteminin panjurlarını aydınlatmak suretiyle sistemi öne çıkartıyor ve bir nevi şeffaflık sağlıyoruz” diyor. Güneşten koruyucu elemanlar yüksekokulun cephesine monte edilmiş ve Parque Esportivo ve tesise girişi sağlayan ana meydana görsel bir bağlantı sağlıyor. Üstü kapalı yollar sütunlardan ve çelik ve bakır kaplamalarla süslenmiş. Metalin pas rengindeki yüzeyi, kalan mimari öğelerin gri tonlarına güzel bir kontrast oluşturuyor. Buradaki pas renkli yüzeyleri vurgulamak ve gri tonlara kontrast oluşturmak için de Uplightlar kullanılmış. Böylece doku daha iyi anlaşılıyor. Downlight’lar ile istenilen efekt sağlanamazdı ve aydınlatma ile bazı yapılara olan ilgi kaybolabilirdi. Neide Senzi şöyle diyor: “Işık, beton çatıya yönlendirildi ve geçişleri de endirekt olarak aydınlatıyor. Sıva altına yerleştirilen lambalar 150 Wattlık halojen metal buharlı ampuller ile donatılmış ve özel olarak bu proje için üretilmiş. Işık, üstü kaplı yapının sütunlarındaki ritmi vurguluyor.

Binaların önündeki alan da öğrencilerin arkadaşları ile bir araya geldikleri veya toplantı yapabildikleri bir alan. Gençlere hitap etmek ve çöldeymiş duygusunu azaltmak için bu alanın zeminine çekici ve renkli bir tasarım uygulanmış. Çünkü bitki örtüsünün olmaması ve yoğun güneş ışınları, bu duygunun hemen oluşmasına neden oluyor. Alanın gece karanlığındaki görüntüsüne, sahnesel efektler katacak bir aydınlatma tasarımı geliştirildi. Efekt, yerden yukarı doğru yükselen ağaçları andırır kalıpla oluşturulmuş alüminyum lambalarla sağlanıyor. Lambalar 250 Wattlık halojen metal buharlı ampuller ve beyaz polyester yüzeye sahip bir dizi alüminyum reflektörler ile donatılmış. Bunlar, çiçeklerin yapraklarını andırıyor. Işık, reflektörlerden dolaylı olarak ve kamaşmaya neden olmadan geri yansıyor ve zemine yöneliyor. Büyük bir alan bu şekilde eşit oranda aydınlatılıyor. Nedie Senzi: “Geleneksel bir ışık çözümünde, alan boyunca 15’den fazla lamba direği yerleştirmemiz gerekirdi. Ancak bu, on iki metre büyüklükteki konstrüksiyon, enerji açısından çok verimli oldu. Çünkü düzensiz bir biçimde sadece sekiz birim ile bu aydınlatmayı sağladık. Efekt her ne kadar dekoratif olsa da aynı zamanda çok işlevli” diyor.

Parque da Juventude’un aydınlatma konseptinde lamba ve lamba türlerinin sayısı bilinçli olarak sınırlı tutulmuş. Böylece bakım için, ürün saklama veya lamba değişimi esnasında birçok anlaşmazlıkları engelleme ihtiyacı ortadan kakıyor. Tüm proje için 70, 150 ve 250 Wattlık metal buharlı lambalar, 400 Wattlık yüksek basınçlı sodyum lambaları ve binaların içindeki sınıflarda kullanılan

Binaların önündeki alan da öğrencilerin arkadaşları ile bir araya geldikleri veya toplantı yapabildikleri bir alan. Gençlere hitap etmek ve çöldeymiş duygusunu azaltmak için bu alanın zeminine çekici ve renkli bir tasarım uygulanmış. Çünkü yoğun güneş ışınları ve bitki örtüsünün olmaması bu duygunun hemen oluşmasına neden oluyor. Alanın gece karanlığındaki görüntüsüne sahnesel efektler katacak bir aydınlatma tasarımı geliştirilmiş. Lambalar görünmeyecek şekilde alt kısımlara yerleştirilmiş ve heyecan verici bir Uplight efekti yaratıyor.

Efekt, yerden yukarı doğru yükselen ağaçları andırır kalıba dökülmüş alüminyum lambalarla sağlanıyor. Lambalar 250 Wattlık halojen metal buharlı ampuller ve beyaz polyester yüzeyine sahip bir dizi alüminyum reflektörleri ile donatıldı. Bunlar çiçeklerin yapraklarını andırıyor. Işık, reflektörlerden dolaylı olarak ve kamaşmaya neden olmadan geri yansıyor ve zemine yöneliyor. Büyük bir alan bu şekilde eşit oranda aydınlatılıyor.

28 Wattlık T5 düz flüoresanlar olmak üzere sadece üç lamba türü kullanıldı.

Büyük meydanı ilginç gösterecek lambalar nasıl kullanıldıysa, diğer alanlar için de yenilikçi çözümler gerekti. Direk üzerine monte edilebilir ikinci bir lamba geliştirildi. Bu lamba üç metrelik bir ışık noktası yüksekliğine ve 15 cm çapa sahip. Direk sert alüminyumdan (hafif ve ağırlık taşır nitelikte) yapıldı ve yüksekliğine rağmen yine de çok göze çarpmıyor. Lamba gün içinde de parkın görünümüne uyum sağlıyor.

Direk üzerinde kullanılan lambalar için iki tür geliştirildi. Birinci türde lamba 180 derece örtüldü ve buradan gelen ışığın arka plandaki lambaların ışığına karışması engellendi. Senzi: “Böylece gece görüntüsünde herhangi bir karışıklık yaratılmamış oldu” diyor. İkinci lamba türü örtülmedi. Lambalar, en yakın çevrelerinde noktasal ışık kaynakları olmayan alanlara monte edildi. Ayrıca direklere uygulanan bu lambalar, peyzaj mimarisine de uygun. Çevre alanın önemli noktaları70 Wattlık halojen metal buharlı lambalar ile aydınlatıldı. Büyük ağaçlar için dar yansımalı ve daha büyük ağaçlar için geniş yansımalı lambalar kullanıldı. Lambaların çoğu zemine yerleştirildi. Bunun yanı sıra, aynı efektleri yaratmak ve yön bulmak için, bazı ağaçların dallarına lastik kemerlerle 5000 Kelvinlik ampullerle donatılmış projektörler takıldı. Projeye derinden bakıldığında, hem estetik unsurları gözeten hem de kullanıcıya karanlıkta güvenlik hissi veren bir aydınlatma geliştirildi. Herkesin kendisini sanki gündüz saatlerindeymiş gibi hissetmesi istendi. Özellikle burada yeni yaratılan ortamın, bölgenin geçmişteki durumuna zıt bir intiba oluşturması, güvensizlik, karanlık ve korku duygularının yok edilmesi istendi.

Lambaların yansıttığı ritim, açık alanlarda (Spor ve merkez parkı), kapalı alanda (üstü kaplı yolların olduğu alan) ve yeşil alanlarda, yansıtılan ritim ile aynı. Direkler üzerine yerleştirilen lambalar yukarıdan aşağı doğru aydınlatıyor. Üstü kaplı olan yol boyunca, sütunların görüntüde öne çıktığı bölgelerde aydınlatma aşağıdan yukarı doğru. Mekân her yerde eşit şekilde iyi algılanıyor. Sadece açık alanlarda yansıma yüzeyi, zemin ve kapalı alanlarda beton tavan veya ağaç uçları.

Görev tanımına göre geleneksel aydınlatma yöntemleri (sokak lambaları) ile sadece, ışıklandırılmış kamuya açık bir alan yaratılmayacaktı. Her alana uygun öğe ve özelliklerin öncelikleri belirlendi ve mimari ve kentsel özellikleri değerlendirildi. Geleneksel sokak lambaları bu konsepte uymuyor. Aydınlatma, parktaki veya peyzaj içindeki belli öğeleri vurgulamak ve öne çıkarmak için geliştirildi. Yine geleneksel olmayan özelliklerden bir diğeri de spor parkındaki koruma duvarı. Bu duvarlar, okul binasının cephesine monte edilen güneşten koruma elemanları ile ilişkilendirildi. Koruma duvarlarının panjurları diyagonal ve birbirine yaklaşık monte edildi. Böylece belli bir şeffaflık derecesi yaratıldı ve aynı zamanda ortada uçuşan objelerin (tenis veya topların) gelip geçenlere çarpmaması sağlandı. Koruma duvarının aydınlatması ile işlevsel öğeler sanat eserlerine dönüştü. Karanlıkta duvarlar her iki taraftan alttan yukarı doğru aydınlatılıyor ve dokusu öne çıkartılıyor. Bu da yine şeffaflık getiriyor ve tüm tesiste hissedilen ve oluşması istenen özgürlük hissini destekliyor.

Neide Senzi şöyle diyor: “Bu kere, binaların cephelerindeki uygulamalarla ilintili bir ritm sağlandı. Tesise yeni bir gerçeklik kazandırıldı. Artık insanlar bu alanları istedikleri gibi kullanabilirler. Aydınlatma, özgürlük hissini yansıtacaktı”.

Uplighting, aydınlatma konseptinin kilit öğesi. Neide Senzi bilerek bu konsepte karar verdi, çünkü konsept insani boyutları destekliyor. Kullanıcılar çevrelerine hassasiyet geliştiriyor. Belli mimari öğelerin vurgulanması ile gökyüzüne bakış engellenmeden rahat ortamlar yaratıyor. Aydınlatma seviyesi, gökyüzüne doğru ışık saçımını engelleyerek, enerji kirliliğini önleyecek şekilde ayarlandı. Zemine bir lamba yerleştirildiğinde sadece aydınlatılan öğe algılanıyorsa, koruma duvarları örneğinde olduğu gibi, mimari veya mimarinin tasarımına müdahale etmeden bir ışıklandırma yaptığımızı söyleyebiliriz”. Parque da Juventude’dan geçenler ve karanlık geçmişini hatırlayanlar artık, parkın yeni yüzünün ve özgürlük ve şeffaflık duygusunun tadını çıkarabilir. Zamanında bu binalarda mahkûm hayatı yaşamış olanlardan alınmış olan o duygular.

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Landesregierung São Paulo/Brezilya Mimarlar: Aflalo & Gasperini Arquitetos, São Paulo/Brezilya Aydınlatma tasarımı: Neide Senzi, São Paulo/Brezilya Peyzaj mimarisi: Dark red rose Kliass, São Paulo/Brezilya Uygulanan ürünler:

Trafiğe açık alanlar: 150 Wattlık halojen metal buharlı lambalar, Philips.

Dört metre uzunluğunda lamba direği, 180 derecelik kapama açısı olan iç reflektörler ile kavşaklarda ve bankların olduğu yerlerde uygulanan genel yansımalı lambalar, Alloy Iluminação.

Üstü kapalı yollar :150 Wattlık halojen metal buharlı lambalar, Philips.

Zemine yerleştirilen lambalar: Alloy Iluminação.

Ana meydan: Ayarlanabilir reflektörlerin uygulandığı direk, Schréder; 250 Wattlık halojen metal buharlı lambalar, Osram.

Vurgulama aydınlatması: 70 Watt’lık halojen metal buharlı lambalar, Osram.

Dış alan lambaları, Faeber Ilumnação.

Spor alanları: Yüksek basınçlı sodyum buhar lambaları 400 Watt, Philips Park yeri: Direklere monte edilen lambalar, LPH dört metre, yüksek basınçlı sodyum buhar ampulleri 70 Watt, genel yansımalı, Alloy Iluminação

Geleneksel olmayan özelliklerden bir başkası da spor parkındaki koruma duvarı. Bu duvar, okul binasının dış cephesine uygulanan güneşten koruma öğeleri ile ilişki içinde. Koruma duvarlarının panjurları diyagonal ve birbirine yakın monte edildi. Böylece belli bir şeffaflık derecesi yaratıldı ve aynı zamanda ortada uçuşan objelerin (tenis veya topların) gelip geçenlere çarpmaması sağlandı. Çit aydınlatması ile ayırıcı duvar, gerçek sanat eserine dönüştü.

Dergide s. 50.