Gateway Building, Baltimore / ABD

Metin: David Müller

Fotoğraf: Paul Burk, Robert Creamer

Edgar Allen Poe şöyle diyor: “Sanatçının dehası, kendisini, seçtiği kil ile gösterir”. Bu cümlenin modern aydınlatma tasarımcıları için de önemi büyük. Özellikle enerji tasarrufu ve kalıcılığın, çoğunlukla kullanıcı için mekân kalitesine tezat oluşturduğu günümüzde, aydınlatma aracı seçiminin çok iyi yapılması gerekiyor. Poe’nun, ABD’nin Baltimore’deki şehir merkezinde bulunan evini ziyaret edenler, çok güzel bir şeyle karşılaşıyor. Otoyolun kenarına yerleştirilmiş dev ve camdan yapılmış bir sümüklüböcek, gelen geçeni izliyor. Sümüklüböceğin yüzeyinde renk değişimleri görülebiliyor. Gece ise yine aynı gövde üzerinde ışıklar düzensiz bir şekilde parıldıyor.

Bu dev yapı, Maryland Sanat Fakültesinin (Maryland Institute College of Art) “Gateway Building” olarak adlandırılan öğrenci yurdu. RTKL mimarlık, ofisi öğrenciler için son derece canlı, iletişimi güçlü ve açık bir yapı yarattı. Aydınlatma tasarımcısı Glen Shrum bina için hem sade hem de bir o kadar canlı bir ışık tasarımı geliştirdi.

184 yıldır ABD’nin Baltimore kentinde bulunan Maryland Institute College of Art, MICA, Amerika Birleşik Devletleri’nin en saygın sanat akademilerinden biri olarak kabul ediliyor.

53 ülkeden toplam 1932 öğrenci bu üniversitede fotoğraf, sanat tarihi veya video ve film sanatı gibi konularda ders alıyor. Akademinin kampüsü Baltimore’un şehir merkezinin kuzeyinde yer alıyor. Öğrenciler için üstün kalitede konut alanları yaratmak için 2006 yılında Gateway’in inşaatına başlandı. Yapının toplam maliyeti 32 Milyon Dolar olarak hesaplandı. Sekiz binden fazla metre kare alan üzerine öğrenciler için daireler, sanat stüdyoları, bir tiyatro ve bir danışma merkezi inşa edildi. Yapı, en canlı caddelerden biri olan West Mount Royal Avenue üzerinde ve kampüsün en kuzey noktasını oluşturuyor. Bu nedenle de akademinin gururla sunduğu bir yapı. MICA Başkanı Fred Lazarus: “Bu bina kampüsümüzün çekim noktası” diyor.

Mimari ile ilgili olarak RTKL mimarlık ofisi görevlendirildi. Bunun için tüm RTKL ofisleri arasında bir ihale yapıldı. Dünyada bulunan dokuz ofisten sadece 30 yaşının altındaki mimarların bir konsept tasarlaması istendi. İhaleyi, RTKL Londra ofisinden Grant Armstrong ve Christy Wright kazandılar. Yapı, kuzeye bakan tarafa hakim olan ve bir sümüklü böceğin gövdesini andırır biçimde yuvarlak biçimde kıvrılan stüdyo kulesine sahip. Kıvrım ile 600 metre kare büyüklüğünde bir avlu oluşuyor. Yeni yurt binasında artık 217 öğrenci kalıyor.

Akşamları öğrenciler odalarına gitmek veya arkadaşları ile buluşmak için Gateway Binasına yaklaşırken, küçük bir parktan geçiyorlar. Parklar, karanlık ağaç ve bitki örtüsü nedeniyle genelde tehlike veya tehdit gibi algılandığı için yapı sahibi, üniversitenin bu alanının özellikle çok iyi aydınlatılmasını istedi. Aydınlatma tasarımcısı Glen Shrum burası için tiyatrolardan bilinen ve yolu eşit oranda aydınlatan beş lamba direğini planladı. Direkler yedi buçuk metre yüksekliğinde ve her biri geniş yansımalı dört lamba ile donatılmış. Bu aydınlatma ile park içinde rahatsız edici objelerin sayısı azalıyor. Aydınlatma tasarımcısı Glenn Shrum: “Bu lambaları stüdyo ve deneysel tiyatroda yapılan yaratıcı faaliyetlere referans olarak kullandım” diyor. Lambalar 3000 Kelvinlik sıcak renk ısısına sahip T6 metal buharlı ampullerle ile donatılmış . Bunun yanı sıra Shrum, ayrıca parktaki yedi Japon ağacını (Zelkoven) da aydınlatmış. Bütçe çok kısıtlı olduğu için yapı sahibi ağaçların aydınlatılmasına başta çok ikna olmamış. Ancak, diğer taraftan ağaçların kamunun beğenisini kazandığı ve üniversitenin gece karanlığında kimliğini oluşturan görsel öğelerden biri olduğu için öneriyi kabul etmiş. Shrum ayrıca, yapı sahibini ikna ederken yola paralel olan alanların karanlıkta kalması halinde, yolun tam olarak aydınlatılmış olmasının yine yeterli güvenliği sağlamayacağını ifade etmiş. Dolayısıyla, yüzeyde dikey olarak konumlandırılmış bir aydınlatmanın olması kaçınılmazdı. Yapı sahipleri de aynı kanaate vardı. Artık ağaçların her biri 39 Watt’lık metal buharlı PAR 20 lambaları ile aydınlatıyor ve Gateway Binası görüntüsünün tamamının bütünleşmiş bir parçasını oluşturuyor.

Binanın dış cephesi dıştan aydınlatılmadı. Binanın dış duvarları tamamen cam kaplı. Dış alan kaplamasının arkasında, üçüncü kattan itibaren öğrencilerin odaları bulunuyor. Cam kaplamalar aynı zamanda odaların pencereleri. Glen Shrum bu özelliği tasarımsal olarak da kullanmak istedi. Öğrenci odaları farklı büyüklükte ve öğrenciler her zaman odalarında kalmıyor. Dolayısıyla dıştan bakıldığında, cephedeki ışıklar sürekli değişiklik gösterecekti. Bunu kullanmak ve geliştirmek için Shrum belli mesafelerde binanın dış cam kaplamasına yeşil, şeffaf folyo kapladı. Böylece dışarıdan bakıldığında, çeşitli zamanlarda yanan ve sönen ışıklar ile görüntü öne çıkıyor ve yapının stilistik bir aracı haline geliyor. Bunun yanı sıra, günışığı ile bina cephesinin arkasındaki alanları daha çekici hale getiren gölge desenleri oluşuyor. Kolay ancak bir o kadar etkili ve son derece estetik bir çalışma.

Shrum Gateway Binasının en kuzeyinde bulunan Stüdyo Kulesinin cephesi için ki burada çeşitli stüdyolar yer alıyor, bir grafik tasarımcı ile birlikte bir LED uygulaması geliştirdi. Maryland Institute College of Art’ın baş harfleri, MICA, her bir katta beliriyor ve yavaş yavaş aşağı doğru iniyor. Uygulama binanın iç kısmında olduğu için LED’ler darbeye karşı bir metal ağ ile korunuyor.

Öğrenci odalarının ışık tasarımı yine kısıtlı bütçe nedeniyle mümkün olduğu kadar sade bırakıldı. Bu alanların aydınlatması için 3500 Kelvin’lik renk ısısına sahip düz Triphosphor lambaları kullanıldı. Aslında çok yazık! Odalardan çıktıktan sonra girilen alanlar, yani koridorlarda da tavana belli aralıklarda sadece bu tür lambalar monte edildi. İç avludan lambalar ayrıntıları ile görülüyor. Özellikle öğrencilerin akşamları çok vakit geçirdikleri odalar için bu çözüm uygun değil. Ancak bu tür lambaların kullanımında bütçenin kısıtlı olması etkendi. Tüm lambalar darbelere dayanıklı.

Gateway Binasına, yapının güney tarafındaki ana binadan giriliyor. İlk göze çarpan, tüm yapının tasarımsal merkezi ögesi olan dev beton sütunlar. Aydınlatma tasarımcısı Glenn Shrum: “ Bana göre bu sütunlar mimariyi zenginleştirmiyor, bu nedenle bunları aydınlatmadım ve karanlıkta bıraktım” diyor. Burada da dış cephe cam kaplı. Ziyaretçileri çeken beton sütunlar değil, bina içindeki ögeler. İçeride girişin hemen karşısında dev, beyaz bir duvarla karşılaşılıyor. Duvar yapının kuzey tarafına doğru devam ediyor. Cam cephe kaplaması nedeniyle bu duvar dışardan görülebildiği için Shrum, duvarı ışıklandırmaya karar verdi. Bunun için tavana, metal buharlı ampullerle donatılmış ışıklıklar yerleştirdi. Duvar hem eşit oranda aydınlatılıyor hem de görüntüye hakim olan bir ögeyi, mimarinin tamamına entegre etmiş olunuyor.

Lobby’e girdikten sonra, binanın yuvarlak ve orantılı biçimi hemen anlaşılıyor. Aynı biçim, tavanda ve de büyük beton sütunların üzerindeki balkon yapısında da görülüyor. Bu alanlar için Shrum, biçime uygun bir konsept tasarladı. Davan ve balkonun altına iki sıra Downlightlar monte etti. Bunlar da metal buharlı ampuller ile donatıldı. Uygulanan lambalar bu alanda “Görme Işığını” oluşturuyorlar. Aydınlatılan duvar ise “Bakma Işığını” teşkil ediyor. Bu noktada da Glen Shrum’un, Gateway Binasının stilistik özelliğini oluşturan, sade ancak bir o kadar etkili, temiz ve son derece estetik konsepti görülüyor.

Binanın Lobby’sinde düzenli aralıklarda sergiler düzenleniyor. Sürekli değişen tablo ve sanat objelerinin aydınlatması profesyonel aydınlatma tasarımcıları tarafından yapılmıyor. Acı gerçek şu ki, kullanılan aydınlatma çözümleri her zaman konseptin tamamı veya galeriler için yeterli olmuyor. Üstelik sergilenen eserlerin yaratıcıları geleceğin sanatçıları olduğu düşünülürse, durum daha da vahim.

Üst katlara çıkış Lobby’deki iki asansör ve merdivenlerle sağlanıyor. Öğrenci odalarının olduğu bölümlerde olduğu gibi, tavanlara birinci ve ikinci katlarda düz flüoresanlar yerleştirilmiş. Bu alanlarda bir kafe ve danışma merkezi bulunuyor. Üçüncü kattan binanın 600 metrekarelik iç avlusuna ulaşılıyor. Burada Bambus ağaçları ile kaplı iki alan ve sıklıkla tiyatro gösterileri veya küçük çaplı konserlerin sunulduğu bir sahne bulunuyor. Avluda ayrıca, öğrencilerin dinlenmeleri veya sahne programlarını izlemeleri için masa ve sandalyeler var. Cam kaplamalı cepheden odalara açılan koridor görünüyor ve yapının şeffaflık özelliğini öne çıkartıyor. Shrum, bambus ağaçlarını Uplightlar, yeşil renk filtreli metal buharlı lambalar ile aydınlatmış. Tüm diğer öğeler arka planda karanlıkta bırakılmış. İç avludan üniversitenin parkına bakış imkânı veren bir balkona çıkılıyor. Balkonun hemen üzerindeki, neredeyse iç avlu ile aynı uzunlukta olan geçişin altına belli aralıklarda yine metal buharlı ampullerle donatılmış projektörler monte edilmiş.

Binanın güney tarafındaki giriş alanı. Binanın kuzeyine doğru ilerleyen görüntüye hâkim duvar, metal buharlı ampullerle donatılmış ışıklıklar ile aydınlatılıyor. Duvar, cam kaplamalı cephe nedeniyle dışarıdan görülebiliyor. Hem tavana hem de balkonların altına iki sıra Downlightlar monte edilmiş. Downlightlar da metal buharlı ampullere sahip. Sürekli değişen sergilerin aydınlatması profesyonel aydınlatma tasarımcıları tarafından yapılmıyor.

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Maryland Institute College of Art Mimar ve mühendisler: RTKL Associates/ABD Peyzaj mimarları: Higgins-Lazarus Landscape Architecture/ABD Aydınlatma tasarımı: Glenn Shrum/Flux Studio/ABD Uygulanan ürünler:

Direklerdeki tiyatro lambaları: 39/70 Wattlık metal buharlı ampuller T6, Altman Lambalar: Altumin Ağaçlardaki Uplightlar: Metal buharlı ampuller PAR 20, 39 Watt, Winona Korumalı flüoresanlar: 28 Watt T5, Paramount Industries Lobby’de kullanılan Wallwasher’lar: 70 Watt T6 Metal buharlı ampuller, Elliptipar İç avluda kullanılan sıva altı downlight’ları: 39 Watt T6 Metal buharlı ampuller, 3000 Kelvin, Erco

600 metre kare büyüklüğündeki iç avlu üçüncü katta yer alıyor. Burada bitkilerle donatılmış iki alan ve tiyatro etkinlikleri veya küçük konserlere olanak sunan bir sahne bulunuyor.

Bambus ağaçları yeşil renk filtreli Uplightlar ile aydınlatılıyor. Geçişin alt kenarlarına projektörler yerleştirilmiş. Etkinlikler sırasında sahnede farklı aydınlatma çözümleri sunmak için bina cephesine metal profiller uygulanmış. İhtiyaca göre bu profillere lambalar takılabiliyor. Cam kaplamalardan koridorlara monte edilen flüoresanlar görülüyor.

Projektörler de çekimser ancak etkili bir biçimde yapının geometrisini destekliyor.

Bina cephesinde dördüncü kat hizasında toplam beş adet, her biri on üç metre uzunluğu olan metal profiller uygulanmış. İhtiyaca göre metal profillere farklı lambalar yerleştirilebiliyor ve etkinliklerin aydınlatması sağlanmış oluyor.

Bütçe kısıntıları çoğu zaman mimari projelerin kaliteli olmasını engelliyor. Aydınlatma aşamasında önce tasarruf etme yoluna gidilmesi, kullanıcıların ve yapı sahiplerinin kötü planlanmış konsept ve düşük kaliteli ürünler ile karşı karşıya kalması çok sık rastlanan bir durum. Ancak Shrum ihtiyacı avantaja dönüştürmüş ve enerji tasarruflu ama ustaca uygulanmış lambalar ile Gateway Binası, mimari aydınlatmanın heyecan uyandırıcı bir eserine dönüşmüş. Konsept, genç mimarların binasını hem amacına uygun hem de avantajlı ve yaratıcı bir şekilde kullanılır hale getiriyor. Shrum’un, yapı sahibini bilgilendirme esnasında mimariyi olumlu bir şekilde öne çıkarmak için ve dışarıdan görülen oda aydınlatmasını, tasarımın ayrılmaz bir parçasına dönüştürmede sarf ettiği gayret ve enerji projeye gerçek değeri katmış. Artık sümüklüböcek hızla ilerliyor.

Dergide s. 44.