Otistik çocuklar için ışık

Metin: Brianna McMenemy

Fotoğraf: Brianna McMenemy

Modern aydınlatma tasarımının hızla gelişen alanı içinde tasarım parametreleri ve sınırları, bu alanları olumlu bir şekilde desteklemesi için yine tasarımla keşfedilmeli ve belirlenmelidir. Bugüne kadar otistik çocukların bulundukları sınıfların aydınlatması konusunda çok az araştırma bulunmaktadır. Brianna McMenemy’nin araştırma ve testleri her zaman ilgi çekici sonuçlar getirdi.

Araştırmalarımın sonuçları, gelişim bozukluğu olan insanlarda aydınlatmanın, iletişimi nasıl etkileyeceğine dair teoriler geliştirmeye yardımcı oldu. Tezimin ikinci kısmında saha araştırmaları ile teorilerimi yeniden gözden geçirme fırsatı buldum. Günümüz aydınlatma tasarımının hızla gelişen ortamında tasarımcılar için, tasarımların iletişimi nasıl iyileştirebileceğine dair parametreler ve sınırların gösterilmesi gerekir.

Otizm hastalığında birçok duyu kanalı bozulur. Tedavisi için tüm bozulan algı fonksiyonlarından başlamak ve nedenlerini ortadan kaldırmak gerekir. Özellikle aydınlatma konusunda öğrenilenler ve bunların otizm ve tedavisi üzerinde kayda değer bilgi yoktur. Ben, büyümekte olan otistik çocukların çevresindeki ışığın iyi bir şekilde tasarlanması halinde, bu çocuk ile iletişimin iyileştirileceğini, öğrenmesinin artacağını, konforlu bir ortam yaratılacağını ve çocuğun okul ortamında kendisini daha rahat hissedeceğini söylüyorum. Bu çerçevede önce otistik insanların gözünde ışığın sebep olduğu nörolojik bozukluklar konusunda bilgi topladım ve bunu hem psikologlar hem de davranış bilimleri araştırmacılarının bakış açısından değerlendirdim. Bu araştırmalarda ışık kaynakları olan sınıflarda gerçekleştirilen saha deneyleri var. Zekice bir tasarımın ilk kurallarını geliştirmek için gerekli parametreleri oluşturmak için ışığın renk verimi, tayf dağılımı, gün ışığı ve lambaların yerleşim düzenlerini inceledim. Okullarda iletişimi destekleyecek ışık tasarımı için bir metot ve yaklaşım biçimi geliştirdim ki bunun bugüne kadar hiç yapılmadığını ve ilk defa tarafımdan çalışıldığını söyleyebilirim.

Önceleri sıcak (düşük) renk ısısının algı üzerinde istenilen etkiyi yarattığını varsaydım. Ancak, flüoresan balastlarının işletim frekanslarının beyin akımları üzerinde nasıl bir etkiye sahip olduklarını öğrenince, incelemelerime daha fazla lamba/balast kombinasyonlarını dâhil ettim. “Electroretinogram in Children: Normal values.

“Application in autistic syndrome” başlıklı yayın, hipotezim ile doğru yolda olduğumu gösterdi. Gözlemlerime dayanarak, otistik insanların retinalarındaki çubuk ve konilerin dağılımının nörolojik olarak normal insanlara göre farklı olduğunu düşünüyordum. Bu tür sapmalarla otistik bir çocuk ışığı, nörolojik olarak normal bir insana göre çok daha farklı algılayacaktı. Çubuk ve konilerin dağılımı ve yerleşimi, renklerin algılanma şeklini ve de merkezî veya çevresel algılamanın ne zaman olacağını veya tercih edileceğini belirleyecekti.

Bu araştırma ultrason görüntülerle ilk defa, otistik gözler ile normal gözler arasındaki farkları ortaya çıkardı. Araştırmalar, konilerin (Tagoder renkli görme) çubuklara göre (gece veya siyah beyaz görme) görme tayfının belli dalga boylarında anormallik gösterdiği tahminimi destekledi. Bu araştırmalar, her ne kadar bunun neden böyle olduğunu henüz anlamasak da, otistik insanların ışığı normal insanlara göre farklı algıladıklarını kanıtladı. Bu bilgiler doğrultusunda araştırmalarımı, otistik çocuklarda tipik bir aykırılık olduğunu gösteren ışık üzerine odakladım. ABD’nin New York kentinin Long Island, Patchogue semtindeki Barton ilkokulu bu araştırmaları orada yürütmeme izin verdi. Okul, post modern tarzda inşa edilmiş geniş bir alan kaplayan bir bina. Sınıflarının pencereleri büyük. İç dekorasyonunda güçlü renk ve biçimler kullanılmış (Resim 1-13). Okulun tipik sınıf aydınlatması tavana monte edilen lambalar ile sağlanıyor.

Lambalar, dört feet uzunluğunda 4100 Kelvin renk ısısına ve renk verimi 72 olan (Resim 4) iki adet çubuk biçimli 32Watt’lık flüoresanlardan oluşuyor.

Deney düzeni Bu süreçte otizm, dil ve iletişim konusunda bana önemli ipuçları veren bir konuşma patoloğu ile çalıştım. Bu okulda özürlü ve normal öğrencilerin birlikte ders almaları normal. Uygulamanın ana fikri, özürlü ve gelişmesinde geciken çocukların yarı bir yerde eğitilmemeleri ve özürlü olmayan (ve gerekirse onlara yardım etmek suretiyle) çocuklarla birlikte öğrenmeleri. Özürlü çocukların normal ve çok daha iyi olan çocuklarla birlikte eğitim almaları sayesinde eğitim başarısı yüksek oluyor, çünkü çocuklar aynı eğitim koşullarına sahipler.

Konuşma patoloğu, çocukları rahatsızlıklarına göre farklı tedavi ediyor. Önce otistik çocuklardan başlıyor. Sonra Down-sendromluları, konuşma ve davranış bozuklukları olan çocuklar, konuşmada geciken çocuklar ve en son olarak anadilleri İngilizce olmayan çocuklar geliyor. Grup olarak yapılan tipik bir ders saatinde terapist, çocuklar ile sohbet ediyor, onların çalışmalar esnasında konuşmalarını sağlayacak oyunlar oynatıyor. Konuşma becerilerini ve hedeflerini geliştirmeye çalışıyor. Terapist çalışma tarzını, varılan seviyeyi ve dilin fonksiyonunu ve çocukların konuşmasını, öğrenme gelişmelerini zaman içinde tespit etmek için standart testler kullanıyor.

Kendi testlerimin sonuçlarını yorumlayabilmek için konuşma patoloğundan destek aldım.

Çünkü herhangi bir davranış veya iletişim değişikliğini doğru görüp görmediğimden emin olmak istiyordum. Araştırmalarımın temelini, terapistin oturumları ve kullandığı standart test metotları oluşturdu. Önce, araştırma yapacağım odada kullanılacak lambaları seçtim. Sonra mevcut aydınlatmadan araştırılacak aydınlatmaya geçiş yaptım. Bunu yaparken mevcut mimaride, iç dekorasyon ve oda içindeki yerleşimi mümkün olduğu kadar az değiştirdim. Lambaların performans ve yerleşiminin, görmek için kullanılan aydınlatma gücü ile (ortalamada 50 “foot-candle”, yani 500 Lux gücündeydi) aynı olmasını sağladım. Güneş ışığının araştırmaların bir parçası olmaması için pencerelerden gelen ışığı kapattım. (Günışığını ayrı testlerle inceledim). Sonra verilen deney şartlarında çocukların davranışlarını incelemeye başladım. Mekânın ilk hali araştırmalarımın referans noktasıydı ve aynı zamanda test objesiydi. Buradaki aydınlatma, daha önce de belirtmiş olduğum gibi 4100 Kelvinlik flüoresanlardan ve Doğu yönüne bakan yan pencerelerden gelen ışıktan oluşuyordu.

Çocukların alışık oldukları ortamdaki davranışlarını inceledikten ve otizm hakkında yeterli bilgiye sahip olduktan ve terapist ile temel araştırma hedeflerimi gözden geçirdikten sonra ışığın, etkisini incelemek istediğim dört özelliği ortaya çıktı.

Konsantrasyon/Dikkat Konsantrasyon ve dikkatin kalitesi ve süresi incelenecekti. Süresi objektif olarak bir kronometre ile ölçülebiliyor. Belli bir görev esnasında kesintisiz dikkat süresi ölçülebiliyor. Sübjektif olarak terapiste kalite ile ilgili olarak veya dikkat ederken herhangi bir değişiklik olup olmadığı soruldu.

İletişim/Konuşma Bu aşamada özellikle konsantrasyon yetenekleri ve iyileştirme olanaklarını incelemek istiyordum.

Otistik insanların yeteneklerini ve iletişim kalitesini kendilerinin nasıl geliştirdiklerini göstermek istedim. Bu alanda değişiklikleri tespit etmek için subjektif değerlendirme yapmak gerekiyor ve bu nedenle çoğu zaman konuşma patoloğunun kararına güvenmek zorundaydım. Çünkü kendisi otistik insanlar hakkında çok derin bilgilere sahipti ve bu çocuklarla üç yıldan beri çalışıyordu. Onların gelişimlerini biliyordu ve iletişim ve konuşma problemlerinde herhangi bir ilerleme kaydedip kaydetmediklerini ve iletişim kapasitesi ve kalitesini değerlendirebiliyordu.

Siyah beyazı görme Araştırmalarım için kullandığımız mekândaki performansı değerlendirmek için bir görme görevi oluşturdum. Bu görevin değerlendirmesi renk kullanılmadan hem grup aktivitelerinde hem de standartlaştırılmış testlerle objektif olarak ölçülebilir.

Renkli görme Etkisini test ettiğim aydınlatma araçlarının en önemli görsel özelliklerinden biri renk özelliğiydi. Bu özellik sadece mekândaki renk ortamını değil ayrıca duvar ve mobilyaların yüzeyindeki renkleri de değiştiriyordu. Renkleri tanıma ve adlandırabilme kabiliyetimiz lambaların renk veriminden de etkilenir. Renklere yönelik araştırma testlerimde sadece performans kapasitesini değil, çocukların renkleri değerlendirmede kullandıkları tercihleri ve yetenekleri de gözlemlemek istedim. Daha önceden araştırmalarla otistik gözlerin kırmızı ve sıcak renkleri farklı algıladıkları kanıtlandığı için, bunun renkler açısından farklı tasarlanmış bir mekânda renk seçimi, renkli görme ve kendini rahat hissetme ve algılama üzerinde etkisi olup olmadığını bilmek istiyordum.

Değişiklikler; görme 10:54 görevleri, standart testler ve terapistin çocukların gözlemleri ve diyaloglarından çıkardığı bilgilerle tespit edilebiliyordu.

Sınıflarda uygulanmış olduğunu gördüğüm iki aydınlatma türünü seçtim. Bunlar 4100 Kelvinlik flüoresanlar ve gün ışığı idi. Her iki ışık ortamını birbirinden bağımsız olarak test ettim. Araştırmak istediğim dört noktaya bağlı kaldım ve değişiklikleri nasıl tespit etmem gerektiği konusunda terapistin vermiş olduğu ipuçlarını kullandım. Sonra testler esnasında mekâna ışık girmeyecek ve farklı lamba türlerinin efektlerini ayrı ayrı gözlemleyeceğim şekilde pencereleri kararttım.

Günışığı normalde mental ve fiziksel sağlımız için olumlu değerlendirilir. Ancak, lambaların düşük renk verim endeksini artırıyor ve lambaların ışık dağılımını değiştiriyordu.

Suni aydınlatma için farklı lamba türleri kullandım ve iki ile üç hafta süreyle çocuklar üzerinde etkilerini inceledim. Aydınlatma düzeni ve ışığın dağılımını tayin etmek ve çalışma seviyesinde aydınlatma gücünü değiştirmemek için örneğin AG132 gibi ışık hesaplama programları kullandım. Sonra terapist ile birlikte yukarda belirtilen tanımlı dört kriter açısından çocukların davranışlarını ve faaliyetlerini inceledim.

Kaynak ve sonuçlar Odada flüoresanları kapattığımda iletişim ve görevleri yapma işlemi ortalamanın biraz üzerine çıkıyordu. Bu arada konsantrasyon ve siyah beyaz görme görevleri minimum ölçüde kötüleşiyordu. Pencereleri karartmanın iletişim üzerinde çok az hatta hiç etkisi olmadığı görülüyordu. Odanın ilk aydınlatmasında flüoresanların renk verim endeksi 72 ve güneş ışığı 100’dü. Odanın görüntüsü güneş ışığının 100’lük renk verim endeksi flüoresanların 72’lik renk verim endeksini artırdığı için ortam çok daha iyi görünüyordu. Dolayısıyla, flüoresanlar kapatıldığında renk ile ilgili görevler daha rahat yapılıyordu. Renklerle ilgili olmayan görevlerde görme işlevi çok az kötüleşti.

Renklerle ilgili olmayan görme işlevlerinin çok daha iyi renk ve ayrıntı verimi olan ışıkta kötüleşmesi, otistik çocuklarda daha “iyi” ışık kaynaklarının performans veya fonksiyonları iyileştirmediğine işaret ediyor.

Flüoresan, Renk ısısı 3000 Kelvin, Renk Verimi 72 Odadaki mevcut flüoresanları (FT 4100 Kelvin, FWG 72) renk ısısı 3000 ve renk verim endeksi 72 olan flüoresanlar ile değiştirdim. Sonuçlar, daha sıcak ışık rengi olan lambaların, küçük ve olumlu sonuçları olduğunu gösterdi.

Terapist ve tüm nörobiyolojik sağlıklı çocuklar odanın, alıştıkları soğuk beyaz flüoresanlara göre çok daha rahat bir ortam olarak algılandığını ifade ettiler.

Sodyum buharlı yüksek basınçlı lambalar, renk ısısı 2100 Kelvin, Renk Verimi 25 Araştırmanın bir sonraki aşamasında renk ısısını görsel tayfın altınsı ve kırmızı alanlarına kaydırmak ve bu renklerde çalışmanın otistik çocuklar için rahat olup olmadığını görmek istedim. Bu ışık kaynağı çok önemliydi, çünkü belirgin ve çok kötü bir örnek verim endeksine sahipti ki bu da benim araştırmalarım için gerekliydi. Renk verim endeksi 25 olan ve dar bant tayf dağılımı ile çok kötü bir renk verimi alınıyor. Odanın yeni aydınlatması ile çocukların bu ortam ile ilgili ifadelerinde büyük farklılıkların olması çok ilginçti. Terapist ve nörobiyolojik olarak sağlıklı çocuklar kendilerini bu ortamda aşırı rahatsız hissettiler. Ancak otistik çocuklar için aydınlatmada sanki herhangi bir değişiklik olmamıştı. Gerçekten de kırmızı dalga boylarındaki ışığı, sağlıklı insanlar gibi algılamıyor gibiydiler. Düşük renk verimi endeksinden beklendiği gibi, renklerle ilgili işlevler kötüleşti. Dikkat, iletişim ve siyah beyaz görme işlevleri tamamıyla iyileşti. Ama en dikkat çeken iletişim ve konsantrasyon oldu. Görsel olarak oda tek renkli görünüyordu.

Oda renkler veya başka çekici unsurlardan yoksundu ve çok daha rahat algılanıyordu. Dolaysıyla otistik çocuklar için burada iletişim kurmak ve kendini rahat hissetmek daha kolaylaştı.

Civa buharlı yüksek basınçlı lamba, renk verimi 6200 Kelvin, renk verimi 35 Sodyum buharlı yüksek basınçlı lambanın çocuklar üzerinde ilginç bir etki bıraktığı ve odayı ortaya çıkarttığı için aynı etkinin sadece tayf dağılımının düşük bant genişliği ve kötü renk verim endeksi ile oluştuğunu kontrol etmek istedim. Yoksa odayı farklı gösteren, ışığın renk etkisi de rol oynuyor muydu? Bu soruların cevabını almak için sodyum buharlı lambada olduğu gibi kötü renk verimi olan ve renk sayısı düşük olan cıva buharlı lamba kullanmaya karar verdim. Renk ağırlığı, tayfın diğer ucunda yeşil alanında olduğu için, sodyum lambaya göre farklı 6200 Kelvinlik çok soğuk bir renk ısısına sahip olmasında yatıyor. Sonuçlar; sodyum buharlı lambada elde edilenler ile benzerdi ancak daha düşük boyuttaydı (İletişimde, dikkat ve görsel işlevlerde - ki renk algılama işlevlerinde aşırı düşüş vardı - biraz iyileşme görüldü) ve dar bantlı tayf dağılımı ve kötü renk verim endeksinde gerçekten olumlu sonuç alınırken, asıl iyi sonuçların sodyum buharlı lamba ile sağlandığını ve sıcak ışık renklerinin en “uygun” renkler olduğunu kanıtlıyor.

Altın renkli ışık veren flüoresanlar, renk ısısı 2100 Kelvin, renk verimi 25 Araştırmamın en son aşamasında aldığım olumlu sonuçların, ışık kaynağına (sodyum buharlı lamba) mı yoksa ışık kalitesine mi borçlu olduğumu öğrenmek istiyordum. Bunu görmek için aynı ışık özelliklerine sahip (aynı ışık rengi ve renk verimi, benzer bant genişliği) bir flüoresan kullandım. Sonuçlar, sodyum buharlı lambadan elde edilen sonuçları yansıttı. Zira daha az boyuttaydı ancak teste tabi tutulan tüm diğer ışık kaynaklarından daha fazlaydı. Otistik çocuklar yine hiç bir fark görmedi ve mavi ve yeşil renklere göre kırmızı ve sarı renklerin tadını çıkardılar.

Sonuç Burada yapılan çalışmalar; ışık, aydınlatma ve otizm hakkında daha fazla araştırmanın yapılması gerektiğini ve bunun çok çok önemli olduğunu gösteriyor.

Başlangıçta her eğitim ortamında uygulanabilir net sonuçlara varmak ve bu doğrultuda kuralları tespit etmek istemiştim. Ancak gerçekte incelemelerim çok daha fazla araştırma yapılması gerektiğini ve bunların, kesin sonuçlar çıkartmak için çok daha kapsamlı olması gerektiğini ortaya koydu. Eğer otistik insanların iletişimini ve kendilerini rahat hissetmelerini sağlamada standart çözümlere alternatif olarak kullanılabiliyorlarsa, bunların başka birçok alana da olumlu etkisi olabilir. Aydınlatma alanında normal çocuklar için doğru olan tam renk tayfına ve yüksek renk verim endeksine sahip lambalar doğru olabilir gibi görünürken otistik çocuklar için uygun görünmüyor. Bu çocukların bulundukları ortamlarda dar bant emisyon tayfı, kötü renk verimi ve düşük ısı renkleri olan lambalar daha uygun görünüyor. Renkli ve görsel çekiciliği olan öğelerin azaltılması ile beyin, aşırı uyarılmadan bilgileri çok daha iyi filtreleyebiliyor. Mimari açıdan bakıldığında bu çocuklar için göz kamaştırıcı renkler, canlı, görsel olarak uyarıcı etki yaratan sınıflar uygun olmuyor. Altın sarısında olduğu gibi sıcak renklerin biraz kullanımı muhtemelen en doğru çözüm olacaktır. Zaten düşük renk verimi olan bir ışık kaynağının yaptığı da bu. Beyne ulaşan renk bilgisini belli bir bant genişliğine düşürüyor. Testler, gün ışığındaki şartların da çok uygun olmadığını gösteriyor.

Hukukçular şu sıralar entegratif sınıflar için reklam yapıyorlar.

Ancak çalışmalarım bu tür sınıfların yaratılmaması gerektiğini gösteriyor. Buradaki savlar doğru ise hukukçuların bu yasaları tekrar gözden geçirmesi gerekecek. Ancak bu araştırmada öğrendiğim en önemli şey, bu alanda çok daha fazla ve yoğun çalışmaların yürütülmesi gerektiğidir. Bu bağlamda incelenmiş olduğunu görmek istediğim çok unsur var. Örneğin, çevre alanların sadece yukardan aydınlatılması ile çevreyi görmemizin nasıl etkilendiğini bilmek istiyorum. Ayrıca odadaki kontrast durumlarını mimari tasarım ve kullanılan renkler açısından da araştırmak isterim. Bu tür bir araştırmayı doktora çalışmam çerçevesinde, dalga boylarını tam kumanda etmeyi sağlayacak bir sistem ve ışık kaynağı geliştirmek için yürütüyorum. Asıl hedefim, ışığın ve etkisinin iletişime katkısını araştırmak ve otistik çocukların iletişiminde, eğitiminde ve eğitim çevrelerinde kendilerini rahat hissetmelerine yardımcı olacak bilimsel doğru kuralları formüle edebilmek.

Dergide s. 56.