Kiliseler Merkezi, Münih - Riem

Metin: Petra Steiner, Florian Nagler

Fotoğraf: Stefan Müller-Naumann

Tesisin en belirgin elemanlarından biri, on metre yükseklikte ve kısmen beton lameller ile perfore edilmiş çevre duvarları ve bunların üzerinden yükselen kilise mekanları. Evangelist Sophien kilisesi gün ışığını yoğun alıyor ve ışık, alanı kontrol ediyor.

Fuar kenti Riem’in kiliseler merkezinin alanında bulunan St. Florian ve Sophienkirche, genelde her kilisede en az bir tane bulunan bir şeyi paylaşıyorlar: çan kulesi. Her iki kilisenin mekanları aynı mimari çizgilere sahip, ancak her mekan, liturjik anlayışa göre kendine özgü karakterini taşıyor. Katolik St. Florian kilisesi difüz ışığı ile daha içe dönük tasarım kriterlerine sahipken, evangelist Sophien kilisesinde güneş ışığı herhangi bir engel görmeden direkt olarak yukarıdan mekana giriyor. Her iki tasarım da kendi yöntemiyle ikna edici.

Katolik ve evangelist - Luther akımı kiliselerinin bir ortak projesi çerçevesinde fuar kenti Riem’de oluşturulan kilise merkezi, sadece bir veya iki kilise mekanı ile sınırlı değil, ayrıca kiliseye ait çeşitli kurumlara da yer veriyor. Şehrin büyük hacmi içinde bina kompleksi, daha yakından bakıldığında, farklı mekan ve kullanımlara sahip, sanki şehir içinde başka bir şehir niteliği taşıyan çok katmanlı bir strüktür. Dışarıdan daha çekingen görünen yapıya giren ziyaretçi kendisini bambaşka bir dünyada buluyor. Ağaçlı ve havuzlu avlular, bahçeler, çatı teraslarına erişiyor. Şehirsel çevrenin tam ortasında, her iki dini camiaya koruma ve yurt ortamı sağlayan, ancak halka da kendisini dinleyebileceği bir yer olarak sunulan ve bir vahaya benzetilecek bir alan.

Şehir meydanına açılan kilise avlusu, kilise merkezinin girişini tanımlıyor. Kule de konumu ile aynı görevi üstleniyor. Kilise merkezinde bulunan her bir yapı, şehrin mevcut yapı çizgilerini ve mekan sınırlarını içeri alıyor ve doğal olarak merkez ile ilişkilendiriyor.

Burada kullanılan, zamansız yapı malzemeleri yeni kilise merkezinin akılda kalıcı olmasını sağlıyor. Beyaz renkli çamur ile sıvanmış duvar, çatlamış dış kabuğu andırıyor, aynı zamanda çevredeki ve genelde sıvalı binalar ile ilişkilendiriyor. Avlularda ve bahçelerde duvarlar için doğal kızıl tuğlalar kullanılmış ve yine doğal olarak bırakılan ahşap için çoğunlukla sıcak malzeme renkleri uygulanmış. iç alanlar ve de kilisenin iç alanlarında kullanım ortamına göre farklı malzeme uyarlanmış. Sert çimentolu balçıklı zemin ve beton yüzeyler beyaz sıvalı

TEMA Dini Yapılar İçin Işık duvarlara, parke ve komple ahşap ile kaplamalara geçiş yapıyor.

Katolik St. Florian kilisesi 250 oturma kapasitesi ile dini ortam için yarı karanlık bir ortama sahip ve yan kenarlarına yerleştirilen daha küçük ibadet yerleri ve de Orgun bulunduğu balkonun altındaki günlük ibadet alanı, belirgin bir şekilde mekanın sınırlarını oluşturuyor. Bu alanlar birbirine açık geçişli ve sadece alan yükseklikleri ile farklılık taşıyor. Tüm komposizyon haç şekilli, “haç”ın uç noktalarında ise dört adet sanatsal olarak tasarlanmış renkli pencere bulunuyor. Cam girişin karşısında aynı zamanda bir kavşak olan noktada, dev bir Altar tablosu yerine büyük bir pencere bulunuyor. Pencere diriliş gününü tasvir ediyor. Haçın yan kollarından biri vaftiz alanındaki Florian penceresi ve diğeri günlük ibadet alanındaki Marien penceresi ile sınırlanıyor. Yapının temeline uygun olarak yerleştirilen haç’ın merkezine Altar adası konumlandırılmış. Monolitik bir heykel, çatıyı taşıyan kolonlardaki bir aralıktan ayrıca daha daha yükseltilerek, mekanda en önemli nokta olduğu vurgulanıyor. Çatı konstrüksiyonu ayaklı, 1.5 metre yüksekliğe sahip ökse ağacından yapılmış bağlantılar ile ana alanı Doğu Batı istikametinde kaplıyor.

Katolik St. Florian kilisiesinin dini ayin platformu (Altar), tam üzerinde bulunan çatı penceresinden giren gün ışığı ile öne çıkıyor. Kilise alanı için özel olarak tasarlanan sarkıtlar ışığı yukarıdan aşağı yansıtıyor ve mekan hacmini gece de ortaya çıkartıyor.

Evangelist Sophien Kilisesi’nin çatı taşıyıcı elemanları etkileyici bir konstrüksiyona sahip. Üst üste havadar bir şekilde bindirilen ahşaptan oluşturulan konstrüksiyon, tamamen camdan oluşan çatıdan giren güneş ışığı ile kızarıyor. Yine de tüm konstrüksiyonun yüksekliği yaklaşık iki metre olduğundan, güneş ışınları zarar vermeden direkt olarak alanın zeminine kadar ulaşıyor.

Pencerelerin farklı geçirgenlik özellikleri ve dört istikamette gökyüzüne doğru yerleştirilmeleri ile kilisede sürekli değişen ışık ortamları görülüyor. Işık, karanlıkta içe dönen, yumuşakça parıldayan renklerden, parlayan bir doğu ışığına kadar değişiyor.

Işık planlaması çerçevesinde, ana fikir, tüm lambaların mimariye, sanki konstrüksiyonun bir parçalarıymış gibi entegre edilmesi ve böyle algılanması olmuş. Aslında

TEMA Dini Yapılar İçin Işık piyasa lamba konusunda bir hayli olanak sunuyor, ancak dini mekanların aydınlatması sözkonusu olduğunda, daha fazla ürün seçeneğine ihtiyaç var.

Belzner Holmes firmasının aydınlatma tasarımcıları bazı lambaları yeni geliştirerek, özellikle kilise merkezinin mimarisi ve fonksiyonlarına ve de her iki kilise alanının özelliklerine uymasını sağlamışlar. St. Florian Kilisesi’nin ana salonu için tavana asmak üzere dar, silindirik bir sarkıt tasarlanmış. Göreceli az aydınlık seviyesinde de lambanın alanın belli bir yüksekliğinde asılması ile yeterli okuma ışığı sağlanmış. Ayrıca sabit sandalyeler üzerinden rahatlıkla ampul değişimine olanak sağlıyor. Noktasal ışık yüksekliği düşük tutularak, mekanın büyüklük etkisini engellemeden, yüksek tavanlı kilise alanına belirli bir samimi ortam yaratılmış. Buradan sarkıtların hem aşağı hem de yukarı doğru yansıtılmasıyla, mekanın çok daha hacimsel olarak algılanması sağlanmış.

Altar, üzerindeki çatı pencerelerinden giren gün ışığı ile daha çok vurgulanıyor. Bu etkiyi gece ortamında da yaratabilmek için, yukarıdaki pencerelere doğru ışığı yansıtan projektörler monte edilmiş. Daha düşük tavan yüksekliğine sahip olan yan kanatlardaki küçük ibadet yerleri ve günlük ibadet alanları da tavanın geri planına monte edilen downlight’lar ile ışıklandırılmış. Daha yakından bakıldığında, kilisenin ana salonundaki sarkıt yüksekliğinin, Downlight’lar ile aynı seviyede olduğu ve dolayısıyla katolik kilisesinin her alanında, farklı mekan yüksekliklerine rağmen, aynı noktasal ışık yüksekliğine sahip olduğu görülüyor. Farklı alanların birbiri ile bağlantısı ve kilise mekanı olarak kullanımı vurgulanıyor.

Evangelist Sophien kilisesi sade ve törensel bir mekan.

Meydanlar, avlular, patikalar ve bahçeler, ziyaretçiye farklı katmanlarda açılıyor. Dar patika üzerinde bulunan her iki yandaki binanın dış cephesine, baş hizasında birbirine karşı sektirmeli olarak lambalar yerleştirilmiş. Böylece ışığın etkisi ve de yansıdığı alanın, karşı bina yüzeyi ortaya çıkıyor.

Mekana kilise meydanına açılan bir fuayeden giriliyor. Kübik şekilli kilise 100 kişilik oturma kapasitesine sahip ve gerçekten bir kilise alanı gibi tanımlanmamış. Ayrıca yandaki cemiyet salonu ile bağlantılı ve özellikle odanın içinden geçen çatıyı taşıyan kontrüksiyonun üst üste yerleştirilmiş ahşap kolonları ile göze çarpıyor. Kolonlar aynı zamanda kilisenin cam çatısını taşıyor. Devasa boyutlara sahip bir lamba gibi kontrüksiyon, duvarlar arasında asılı. Direkt olarak giren güneş ışınlarını filtreliyor ve ışığın odaya daha eşit oranda girmesini sağlıyor. Kilise alanının gün ışığı etkisi parıldayan kristali hatırlatıyor. Yukarından mekana giren ışık, kullanılan açık renkli malzeme sayesinde samimi ve şeffaflık duygusu yaratıyor. Mekan için uygulanan aydınlatma tasarımı özellikle mimari ve de çatıyı taşıyan konstrüksiyona uygun olarak yapılmış. Aydınlatma planlamacıları, yine uzun ve silindirik yapıda bir lamba tasarlamışlar ve çelik halatlar ile taşıyıcı konstrüksiyonun her bir alanına asmışlar. Lamba eşit oranda ışık geçirgen boruların (endirekt komponent) etrafından çevresel olarak taşıyıcıyı aydınlatıyor ve direkt bir komponent ile kullanım alanında (mekanda) gerekli aydınlığı sağlıyor. Lamba yine kilisenin asıl mekanında obje olarak direkt göze batmayacak şekilde konstrüksiyona entegre edilmiş. Sadece ışığın etkisi algılanıyor ve genel olarak ışık bir hayli düşük bir konuma dim edilebiliyor.

Dış alana çıkan ziyaretçiyi heyecanlı meydanlar, avlular, patikalar ve bahçeler bekliyor. Ziyaretçi bakıyor izliyor ve hayal ediyor. Alanların sınırı açıkça belirlendiğinden, canlı aktif serbest mekanlar dışında, buralara komşu olan kullanım alanlarına sahip. Düşüncelere dalınabilecek ve sakinlik içinde geçirilecek mekanlar bulunuyor. Mimarlar, dış alanların geleneksel iskelelerde kullanılan türde, ayaklı veya direk lambaları ile aydınlatılmasına karşı çıkmışlar ve burada da yeni bir lamba türünün tasarlanması gerekmiş. Yine dar, silindirik şekilli bir yuva içine yerleştirilebilen,

1.60 m uzunluğunda yukarıda yüksek basınçlı metal halojen lambaları CDM-R 35 Watt tasarlanmış. Lambanın dış kutusu saten akrilden oluşuyor ve bu sayede ışık eşit oranda tüm lamba boyunca rahat dağıtılıyor. Borunun alt ucunu bir serpme plakası kapatıyor. Bu şekilde, bina cephesinde ışık lekelerinin oluşmaması, sadece yumuşak ışık şeritlerinin oluşması sağlanıyor. Kilise merkezinin tasarımı cephe üzerinde odaklanıyor. Çünkü dışarıdan bakıldığında, yapı kompleksinde başta kapalı bina cepheleri görülüyor. Görmemek mümkün değil. Çevreleyen beyaz bina cephelerinin yüksekliği on metre ve ilk bakışta bir kaleyi andırıyor. işte kalelerde olduğu gibi, bu mekanlar da iç alanlarda gerekli şefkati ve güveni veriyor ve koruma görevini üstlendikleri yaşamı sunuyorlar. Dolayısıyla sembollerle dolu olan bu tasarım çerçevesinde, kilise kompleksi, bir dini mekandan beklenen güven ve sıcaklığı kilisesinin cemaatine veriyor. Dışındaki beyaz kireç taşından oluşturulan monolitik dış kabuğuna karşın, avlu içindeki işlenmemiş, açık kızıl renkteki tuğlalar sürpriz bir canlılık ve sıcaklık katıyor. Sadece binanın arkasına atılan bu bakış ile kırsal mikrokozmoz havasındaki bu tasarım özellik kazanmıyor. iç ve dış alanlarda uygulanan tutarlı gün ışığı mimarisi ve de gün ışığına göre ayarlı suni aydınlatma planlaması, tam olarak seçilen lamba türleri ile bu etkinin oluşmasını sağlıyor.

Duvara ve tavana uygulanan geniş alanlı camlar ve ayarlanarak yerleştirilen aralıklar sayesinde gün ışığı, mekanın içindeki vurguyu, mekanı oluşturan unsur haline getiriyor. Aynı yapıyı kale duvarlarında yan yana oluşturulan ve ışığın girmesini sağlayan duvar aralıklarında görüyoruz. Aynı ışık aralıkları, alana mekanı kapsayan gölgeler bırakıyorlar.

Bugüne kadar ışık ve aydınlatma tasarımı arasındaki ilişki konusunda ve aydınlatma tasarımcısı ve lamba geliştirme

TEMA Dini Yapılar İçin Işık konusunda yakın işbirliğinin ne kadar anlamlı olduğu henüz anlaşılmamış ise de, Münih Riem’deki kilise merkezi örneğinde bu ilişki çok açık olarak görülüyor. Mimari, ışık ve lamba tasarımının toplam kompozisyonu Münih Riem kilise merkezinde çok başarılı, çünkü hepsi birbirine hassas bir şekilde uyarlanmış.

Proje katılımcıları

Yapı sahibi: Baureferat des evang.-luth. Dekanantsbezirks, Münih Baureferat der Kuratiestiftung St. Florian vertreten durch das Erzbischöfliche Ordinariat, Münih Mimar: Florian Nagler Architekten, Münih Peyzaj mimarı: Realgrün Landschaftsarchitekten, Münih Sanat:

St. Florian Kilisesi, kilise pencereleri: Hella De Santarossa, Berlin St. Florian Kilisesi, Altar: Martin Rauch, Schlins, Avusturya Sophien Kilisesi Altar, Ambo, Vaftiz alanı: Madleine Dietz Sophien Kilisesi Haç: Raimer Jochims Aydınlatma planlaması: Belzner Holmes, Heidelberg, Almanya Kullanılan ürünler:

Sophien Kilisesi Sarkıt, yüksek voltajlı halojen, maksimum 250 Watt + flüoresan maksimum 80 Watt, saten akril boru içinde, Lehner WerkMetall Sophien Kilisesi salonu: Downlight Acryl Osram Dulux T/E 42 Watt, Kutusu ahşap, Trieschmann St. Florian Kilisesi Sarkıt QT 15 100 Watt dim edilebilir + TC-EL 2 x 9 Watt, çelik halatlarla asmak üzere alüminyum boru içinde, RSL lambaları Projektörler, Erco Monte edilebilir downlight’lar, RSL lambaları Dış alan Dış duvar lambası: CMD-R 35 Watt 100, Lehner WerkMetall

Dergide s. 40.