BMW Dünyası, Münih / Almanya

Metin: Prof. Susanne Brenninkmeijer

Fotoğraf: Engehardt & Sellin

BMW binasının dinamik temelini teşkil eden ögeler: Cam ve çelikten oluşan ikiz konik biçimli yapı ve üzerinde uçuyormuş hissi uyandıran bir çatı. Paul Kath’in proje yönetiminde çalışan Coop Himmelb(l)au firmasının mimarları, burada “bulut” fikrini işlediler ve ag Licht firmasının aydınlatma tasarımcıları bu fikre uygun bir aydınlatma tasarımı geliştirdi. Çatı aydınlatması için yapılan uygulamada renkler değişiyor.

BMW dünyasının yeni binası sanki başka bir gezegene ait gibi. Showroom ve araç teslim merkezi, Münih’teki tarihî iki binanın yanında BMW yapılarının arasında üçüncü bina olarak yer alıyor ve kendisini kanıtlamaya çalışıyor. Coop Himmelb(l) au firması mimarlarının yaratmış olduğu çarpıcı görüntüsü ve 70’li yıllarda mimar Prof. Karl Schwanzer tarafından tasarlanan “Vierzylinder” olarak anılan gökdeleni ve hemen yanındaki gümüş parlaklığında ışıldayan BMW müzesi “Schlüssel” adlı binasının yanında sessiz sakin varlığını sürdürüyor.

Teslim merkezi, showroom, gezme amaçlı ve etkinlik forumu olarak işlev gören şık binadan beklenen özellikler, binanın dışında da kendisini gösteriyor. Burası konukları karşılamak, yeni araç sahiplerine araçlarını teslim etmek ve ilgilenenlere BMW hakkında daha fazla bilgi vermek için yapılandırıldı. Mükemmel ve üstün teknik ve inovatif tasarıma odaklanan bir otomobil üreticisinin binası da bunu dışarıya yansıtabilmeli. İzleyici bu füturistik görüntülü binaya ilk baktığında, içindeki çeşitliliği tahmin edebiliyor.

Binanın cam cephesi büyük bir vitrini andırıyor ve içerisi her taraftan rahatlıkla görünebiliyor. Yayvan ve hafif görünümlü çatısı, bu binanın mükemmel bir yapı tekniği ile inşa edildiği hissini uyandırıyor. Bu duygu, hafif görünen malzemelerin seçilmesi ile daha da güçleniyor. Binanın serbest biçiminin zarafeti, izleyenin aklına mimariden çok, tasarım kelimesini getiriyor. Özgür bir görünüm sergileyen biçimi, izleyende mimariden daha çok tasarım farklılığı düşüncesini yaratıyor. Mimar Prof. Dr. Prix’nin bir buluttan esinlenerek tasarladığı çatı, bu görüntüyü biçimi ile tamamen yansıtıyor ve biçim aydınlatma ile daha çok belirginleşiyor. ag Licht firmasının aydınlatma planlamacıları bu resmi çok benimsemişler.

Bilinçli olarak homojen uygulanmayan aydınlatma ile bir bulut yüzeyinin özellikleri yansıtılıyor. Bu efekt, yukarı doğru yönlendirilmiş, beyaz ampullü projektörler ve renk oluşturmak için geçişli renk karıştırma prensibine dayanan renk karıştırıcılar ile yaratılıyor. Bu havalanıyor izlenimi veren çatının altında mekanlar içiçe geçiş yaparn görüntüsü sergiliyor. Binanın tam orta alanında, müşterilerin yeni araçlarını teslim aldıkları yer bulunuyor. Otomobil teslim işlemi, binanın en önemli görevlerinden biri ve gerektiği gibi sahneleştiriliyor. Bu sahne, girişte ve üçüncü katta bulunan Lounge bölümünde, müşterinin kayıt yaptığı alanda başlıyor.

Tüm bu süreç içinde, müşterinin yeni BMW’sinin en alt katta teslim edilmek üzere son hazırlıkları yapılıyor ve araç asansörü ile üst kata naklediliyor. Bu işlem için araç, neredeyse görünmez bir biçimde zemine yerleştirilmiş döner bir konstrüksiyona yerleştiriliyor. Müşteri temsilcisi, müşteriyi merdivenlerden aşağı doğru yönlendiriyor. Buradan itibaren müşteri artık aracını hayranlıkla izleyebiliyor. BMW bu döner konstrüksiyon üzerinde doğru istikamete çevriliyor ve tam olarak bu konuma ayarlı lambaların ışığında en güzel haliyle aydınlatılmış bir biçimde ortaya çıkıyor. Burada da hiçbir şey tesadüfe bırakılmamış. Her bir araç aydınlatması için dört projektör kullanılmış. Bunlar dört istikametten, araç yüzeyinde rahatsız edici yüzeyler oluşturmadan ve aracın çizgilerini bozmadan gerekli ışıklandırmayı sağlıyor.

İdeal olarak kabul edilecek bir aydınlatma, tavandan aşağı doğru difüz bir aydınlatma olabilirdi. Ancak burada teknik ve tasarımsal nedenlerden dolayı uygulanamıyor. Bu nedenle petek dokulu tavan oyuklarına yerleştirilen ve peteklerin altına yerleştirilen paneller ile dört lamba, bu uygulama için tekniği ve ekonomik olması nedeniyle en uygun çözüm olarak görülüyor. Müşteri ve müşteri temsilcisi yavaş yavaş araca doğru ilerlerken, aracın üzerine yansıyan ışığın etkisi otomatik olarak azaltılıyor ve böylece her tür doğrudan ışık parlaması veya kamaşma etkisi engelleniyor. Müşteri temsilcisi, araç sahibine aracın teknik ayrıntılarını anlattıktan sonra, döner konstrüksiyon araç çıkış kapısına bakacak şekilde döndürülü-yor. Bu şekilde aracın yeni sahibi artık rampadan aracını çıkartıp yol alabiliyor ve yeni aracıyla birlikte binayı terkediyorlar.

BMW dünyasını ziyaret edenlere, bina içinde ilgi çekici çok farklı alanlar sunuluyor. Teknik ve tasarım atölyesinde sergilenen etkileşimli ürünler, otomobil sergisi, mağazalar veya dört restorandan birinde dinlenme olanağı, bunlar arasında yer alıyor. İkinci katta hemen bulutun altında bulunan restoran, üstün damak tadına ve kaliteye hitap eden lezzetler; konuğun keyfine, saate ve açlık derecesine göre bir çok değişiklik sunuyor.

Basın toplantıları veya BMW organizasyonları dışında da kiralanabilen, binanın doğu bölümünde yer alan kapalı etkinlik alanı, bir auditoryuma ve hemen üzerinde yer alan bir iş merkezine sahip. Salon teknik bir tiyatro salonuna benziyor. Aydınlatma için teknik sahne aydınlatması kullanılmış. Teknik işlerin yapılabilmesine olanak sağlayan ve “Catwalk” olarak adlandırılan küçük köprücüklerin alt bölümlerine kardan sistemli projektörler yerleştirilmiş. Mekânın temel aydınlatması bu şekilde sağlanıyor ve esnek bir biçimde ayarlanabilen ögeleri hazırda tutuyor. Bunun yanı sıra, basamakların aydınlatması için öngörülmüş basamak içine yerleştirilmiş ışıklıklar bulunuyor. Konstrüksiyon üzerinde zemin ögeleri dikey olarak hareket edebildiğinden bu lambalar, konstrüksiyon çekili haldeyken kapatılıyor ve zemin panelleri dışarı doğru çıkartıldığında devreye alınıyor. Mekân sınırlarını daha da öne çıkartmak için, metal duvar kaplamalarından dışarı doğru çizgisel, beyaz ve mavi bir ışık verilmiş. Bu salon çok teknik ve amacına uygun döşenmiş olması ve ışık sayesinde her tür etkinlik için kullanılabiliyor ve ortamını ışık türüne göre teknik bir ortamdan kutlama salonu havasına dönüştürebiliyor.

Soldaki fotoğraf: Perspektif sanki kaymış gibi. Aydınlatma, belli alanları tanımlayarak görüntüye belli bir düzen veriyor. Bu görüntünün içinde asimetrik aydınlatma aralıkları ile “bulut” benzeri bir konstrüksiyon, endirekt renkli ışıklandırma ve camdan yapılmış bina cephesinin arkasındaki asansörler ve opal cam çerçevelerin arkadan dikey ve homojen aydınlatması yer alıyor.

Ortadaki fotoğraf: Bina boyunca geçişlerdeki ikiz konik biçimli yapı ve önündeki köprü. Havada asılı konstrüksiyon, dinamik bir biçimde mavi ve derinlik veren aydınlatma ile görüntünün merkezine yerleşiyor.

Sağdaki fotoğraf: İkiz konik biçimli konstrüksiyonun içinden, binanın bütün dinamiği sergileniyor. Kısa bir süre öncesine kadar “Tornado” olarak adlandırılan bu bölüm, artık böyle anılmasa da orijinal adının gücünü taşımaya devam ediyor. Buradaki aydınlatmanın da gücü çok yüksek ancak yine de ölçülü.

Binanın açık tasarlanmış geri kalan ana bölümü çepeçevre cam donanımı ile ve herhangi bir ayırıcı duvarı olmaması nedeniyle büyük bir pazar yerine benziyor ve ışık planlaması açısından da bu şekilde çalışılmış. Bu özellik kendisini, sergilenen objelerin sahneleştirilmesi ile gösteriyor. Mimari ögeleri oluşturacak şekilde yapılan aydınlatma, iç alanın çatı yüzeylerini ışıklandırıyor ve bu ögelerin, havada süzülüyor olduğu duygusunu artırıyor. Aydınlatma birimlerinin ayrıntıları mimari dil ile uyumlu. Delikli tavan konstrüksiyonunun tamamında belli aralıklar bırakılmış. Aralıkların arkasına, sergi alanlarını aydınlatmak üzere görünmeyecek şekilde konumlandırılmış bu lambalar, sergilenen araçların genel veya vurgulu aydınlatmasını sağlıyorlar. Bunun dışında, tavanın genel yüzey dokusundaki uyumu bozmadan acil durum aydınlatması da yer alıyor. Tavanda bulunan diğer bir panel konstrüksiyonu sayesinde lambaların doğrudan ışıması, dolayısıyla rahatsız etmesi asgariye indirilmiş. Konstrüksiyonların her biri sağa sola hareket edebiliyor ve projektörlerin yansıma yönü ayarlandığı için en uygun aydınlatma etkisi sağlanmış. Konstrüksiyonlar tavanın alt yüzeyine vuran ışığı emdiği için, aydınlatılan tavan yüzeyindeki aralıklar koyu oyuklar olarak algılanmıyor.

Planlamanın başlangıcında düşünüldüğü gibi, lambaların tavan seviyesinin üzerine entegre edilmesi ile tavan panellerine delik açma işlemi sadece

%50 oranında azaltılabildi. Tasarım açısından bakıldığında, aralıklarından karşı tarafı gösteren bu malzeme, hala daha hafiflik duygusu yaratıyor. Tavan alanını mümkün olduğu kadar sade tutmak amacıyla, salon ve tören salonunun tavanına lambalar için belli oyuklar oluşturulmuş. Benzer tasarım, müzeden ve Vierzylinder binasından geçişi sağlayan köprünün altındaki ışık ögelerinde görülüyor. Bu yapı bir iskelet şeklinde bina boyunca devam ediyor. ve tören bölgesinin dışındaki tüm alanlar arasında bir tür bağlantı noktasını teşkil ediyor. Burada ve müşteri karşılama bölümündeki merdivenin altında tüm aydınlatma birimleri benzer şekilde tavan oyuklarına yerleştirilmiş. Tavan yüzeyinin endirekt olarak aydınlatılmasını sağlayacak projektörler, köprünün kenarındaki montaj profiline sabitlenmiş. Bunların rengi de köprü renginde olduğu için görsel anlamda bir bütünlük sağlanmış.

Köprünün yürüme alanı, kaplamasının yanlarına çizgisel düzende yerleştirilen ışık bantları ile aydınlatılıyor. İç alanda bulunan uzun merdiven ve parabolik olarak iç bükey görünümlü tavanı, ışık tekniği açısından bulut fikrinin asıl çıkış noktası olarak görülüyor. İşte burada, mimarinin sahneleştirdiği, tavan yüzeylerinin “bulutsu” aydınlatması başlıyor ve ana salona kadar devam ediyor. Burada kullanılan aydınlatma birimi rengi, gerektiğinde bilgi taşıma amaçlı da kullanabiliyor. Yeni model arabaların ve geleceğin vizyonunu göstermek amacıyla, bu arabaların ana rengi, İkiz ko- nik biçimli tavanda ışık rengi olarak kullanılıyor. Bar ve oturma alanındaki sergi bölümünün aydınlatması, beton tavanın içine yerleştirilmiş sağa sola kaydırılabilen ve çekilebilen projektörlerle sağlanıyor. Sergi alanı katı, binanın “orta” kısmından itibaren cepheye yakın monte edilmiş projektörler ile aydınlatılıyor. Zemin kattaki barın aydınlatması, uzun merdivenden yapılıyor. Burada da daha önce anlatılan kertiklerin prensibi çalışılmış ve sadece boyutlarda ufak tefek farklılıklar var.

Araçların sergilendiği bölüm ve etkinlik alanının aydınlatması için lambalar montaj profillerine sabitlenmiş. Çeşitli etkinliklere de uygun olan ve duygulara hitap eden aydınlatma ve bu amaca yönelik aydınlatma kombinasyonu, binanın ustaca planlanmış ışıklandırmasını öne çıkartıyor. Artık neredeyse her büyük projede aydınlatmanın verimliliği koşulu konuluyor. Ancak planlama burada, çatıya entegre edilen foto voltaik tesisat ve akıllı soğutmalı ve ısıtmalı cephe kaplamaları ile uyumlu olmalıydı.

Her inşaat sahibinin hayali mümkün olan en yüksek esnekliğin sağlanması. Aydınlatma planlamacıları için ise bu talep büyük bir kabus anlamına geliyor. Bu projede tavandaki oyuklar ve bunların içine yerleştiren ve mekanın aydınlatmasına uygun lambaların belirtilen

“Görmek için ışık” ve “Bakmak için ışık” tavan oyuklarında yer alıyor. Buralara yerleştirilen projektörler özel olarak geliştirilen bir kardan kol sayesinde her istikamete çevrilebiliyor, hareket ettirilebiliyor ve esnek bir aydınlatma olanağı sunuyor. Özel etkinliklerde, bu oyuklara başka ışık komponentleri eklenebiliyor, örneğin dinamik renkli lambalar.

Projeye katılanlar

Aydınlatma planlaması: ag Licht, Klaus Adolph, Wilfried Kramb Proje yönetimi: Wilfried Kramb und Michaela Kruse Uygulanan ürünler:

“Bulutsu çatının aydınlatması”: Martin Architectural, Exterior 200, azaltıcı renk karışımlı RGB,150 Watt HIT, lamlar ile mekanik olarak dim edilebiliyor Çatı oyukları: Arabaların aydınlatması: Arri sahne projektörleri 575 Watt HMI, 6000 Kelvin, dim etmek için ek lamlar, %50 oranında dim edilebiliyor, Küçük lamlar sayesinde ileri geri harekette mekanik olarak dim etme özelliği, Süperspot 5 derece Güvenlik aydınlatması: Sill Parabol farları, Model 021, 42 Watt TC- TEL ile birlikte Temel aydınlatma (200-250 Lux): Erco, Stella 70/150 Watt CDM-T, Focalflood, yeni modellerin vurgulayan Superspot modeli talebi karşılıyor oluşu ve projenin büyüklüğü, lamba sayılarına bakıldığında daha iyi anlaşılıyor.

İç alanın mimarisi de rüzgar kanalında test edilmiş gibi bir etki yaratıyor. Bu uygulamada tavan yüzeyi, lambaların aşırı fazlalığına rağmen gözü rahatsız etmiyor. Sergi alanındaki birbirine benzer teknik ayrıntılar da belli bir rahatlık sağlıyor. Restoran alanı bunun en iyi örneği.

12500’den fazla lamba mimariyi fantastik bir görüntüye büründürüyor. Lambaların neredeyse yarısı, sergilenen ürünler konusunda gelen talepler doğrultusunda elle ayarlandı ki bu da aydınlatma tasarımcılarının karşı karşıya kaldıkları çalışma zorluğunu gösteriyor.

Halk tarafından eleştirilen, her zaman mimari olmuştur. En azından yılın 360 günü halka açık olan bir binada böyle olmamalı. Bu proje başka bir dünyayı temsil ediyor. Hangi gözle bakılırsa bakılsın, büyüleyici bir dünya. Mimarinin büyüsünün yanı sıra, BMW markası ve bina içindeki, “Junior Campus” okul dışındaki öğrenim alanı gibi diğer alanlar ilgi çekiyor. Rakamlar ise bu durumu kanıtlıyor. Binanın hizmete girmesinden neredeyse bir buçuk yıl sonra Mart 2009 tarihinde üç milyonuncu ziyaretçi bekleniyor.

Dergide s. 48.