Saat Müzesi, Schaffhausen / İsviçre

Metin: Prof. Susanne Brenninkmeijer / David Müller

Fotoğraf: Walter Maier / IWC

İsviçre çikolatası, çok amaçlı çakıları ve banka sırları ile bilinir. En kaliteli saatlerin İsviçre’den geldiği uzun zamandır bilinir. Geleneksel üretimiyle faaliyetlerini sürdüren IWC, yaklaşık 150 yıldır Schaffhausen’da çok değerli kronometreler üretiyor. 1874 yılında mimar Johann Gottfried Meyer, iki kanatlı üretim binasını tasarladı. 2007 yılında bu binaya bir müze eklendi. Aynı ülkeden, Zürih’li firma Reflexion’un aydınlatma tasarımcısı Thomas Mika’nın ışık konsepti ile, yeni müze bir İsviçre saati kadar dakik ve güvenilir bir biçimde çalışıyor.

Dışarıdan bakıldığında IWC binası, çizgileri belirli, yapısal bölmeleri ve büyük pencereleri olan uygun boyutlara sahip bir sanayi binası mimari görünümünde. Kısa bir süre önce bu binaya bir kat daha eklenmiş. Bu işlem, uygulama açısından gerekliydi ancak, yapının kendi şık porsiyonlarından birşeyler kaybetmesine neden oldu.

Ancak, müzeye girer girmez sergi alanı için Zürih’li Smolenicki & Partner firması tarafından geliştirilen mimarinin, sergilenen objeler ile ortak noktaları olduğu hemen anlaşılıyor. Burada sergilenen objeler, değerli malzemelerden üretiliyor. Geleneksel biçimde dikilen Lucente derisi ve ahşap parke, teknik olarak çalışılan metal ve cam elyaf ile güçlendirilmiş plastiğin kombinasyonu görülüyor.

Mika’nın ışık konsepti bu özel atmosferi destekliyor. Flüoresanlardan gelen ışık, difüz olarak kemer biçimli konstrüksiyonlardan ve mobilyaların arkasından yansıyor. Mika, bunun dışında opal renkli duvarları da arkadan aydınlatarak daha keyifli bir ortam yaratmış.

Burada sadece, zarif ve hassas bir biçimde işlenen ve şirketin uzun yıllara dayanan geçmişinden beri üretilen kronometreler ön planda görülüyor.

Serginin konsepti, daha önceki sergilerde IWC ile birlikte çalışmış olan Alman IKA organizasyonu (Kültür Değişimi Enstitüsü) tarafından geliştirilmiş. Ziyaretçi bu planlama ekibinin yarattığı sonuç içinden geçerken, sergilenen saatlerin tüm tarihi, bunların üreticisi ve de kısmen bunları kullananlar hakkında bilgi edinebiliyor.

Mekânın içinde, eskiden dar olan alanın yerini, simetrik bir biçimde açılan yeni bir alan konsepti alıyor. Hemen giriş alanının yanında, giriş salonu ve saat üretim yeri bulunuyor. Burası bir vitrini andırıyor ve ışığın kalitesi hemen göze çarpıyor. Müze ve üretim atölyesini birbirine bağlayan ise bir döner merdiven. Gezi tamamlandığında yanyana bulunan iki bekleme odasında ziyaretçiler dinlenebiliyor. Saat atölyesi ve girişin tavanına downlight’lar veya başka bir deyişle aşağıya yoğun ışık veren duvar ışıklıkları yerleştirilmiş.

Orta bölümdeki bekleme salonunda iki albüm sergileniyor.

Prensip: Vitrinin çerçevesine yönlendirilen yoğun ışık ziyaretçinin ilgisini çekiyor. Ziyaretçi içeri doğru ilerledikçe ışık yoğunluğu azalıyor ve sergilenen objeler ön plana çıkıyor Serginin diğer ana mekânlarına göre burada farklı bir ışık ortamı var. Geziye saat atölyesinden başlanmış ise, binanın batı kanadında IWC firmasının ilk dönemine ait bilgilere ulaşılıyor. Tematik olarak sergi, binanın Batı kanadında başlıyor. Buradan itibaren şirketin geçmiş 100 yılına ilişkin tarihi görülebiliyor. Sergilenen objelerden ilki 1870 yılına ait. Mekânın pencereleri, cam vitrinlerin parlayan arka planını oluşturuyor. Gün ışığı, çepeçevre yerleştirilmiş reflektörlü endirekt ışık bantları ile tamamlanıyor. Dim etme özelliği ile gün ışığı miktarı ayarlanabiliyor.

Sergilenen saatler, üstten LED rayları ile ayrıca parlaya-cak bir biçimde aydınlatılıyor. IWC şirketinin tarihinden etkili fotoğraflar bulunan orta vitrin de Power türü LED’ler ile aydınlatılmış. Soğuk ışık rengi, sergilenen parçaların teknik karakterini vurguluyor.

Objeler hakkında bilgi, vitrinlerin ön camlarına yerleştirilmiş. İlk başta bilgi metinlerini okumak zor oluyor, çünkü gözümüz otomatik olarak en yoğun aydınlatma gücü olan noktaya yöneliyor. Ayrıca bu alanda yer alan entegre medya kutularından, sergilenen ürünler hakkında daha ayrıntılı bilgi alınabiliyor. Saatler, göz hizasında sergileniyor. Serginin tamamı aynı prensibe dayanarak düzenlenmiş. Açık renkte aydınlatılan çerçeve dikkat çekiyor, sonra yavaş yavaş daha karanlık alanlara, vitrinin göz hizasında bulunan objeye yöneliyoruz. Aslında burada, algımızın planlama temelini oluşturduğu kabul edilen ışık planlaması kurallarına aykırı çalışılmış. Yine de sergi mükemmel ilgi görüyor veya bu şekilde küçük objelere yaklaşıldığı için bu kadar ilgi çekiyor.

Üst fotoğraf: Neredeyse tamamen difüz olan flüoresan ışığı nedeniyle mekân öne çıkmıyor. Sadece mobilya ve malzemenin seçimi, durulacak yerlere ve hareket edilecek alanlara işaret ediyor.

Sağ fotoğraf: Işık kaynaklarının büyük bir kısmı endirekt olarak ışık veriyor. Hiç biri görünmüyor veya görülecek şekilde yerleştirilmemiş. Ziyaretçinin tüm ilgisi, üstten doğrudan ışık alan ve sergilenen ürünlere yönlendiriliyor.

Mekânın ortasına, parlayan metal kaplı bir alan üzerine bir vitrin yerleştirilmiş. Bu haliyle koyu renkli değerli ahşap zeminden daha fazla farkediliyor. Burada da Audio ve Video’lar ile firmanın tarihini izlemek mümkün. Dinlenmek için ise beyaz deri banklar bulunuyor. Firmanın, gösterilen her bir dönemi vitrindeki saatlerin mekanizması gibi ilerliyor. Şirketin tarihi ve üretilen saatler arasında sürekli bir bağlantı kuruluyor. İyice parlatılmış çelik çerçeve, yandaki vitrinlerin yüzeylerinden gelen ışığı yansıtıyor ve mekânda mesafeli ve zarif bir ortam yaratıyor. Aydınlatma tasarımcılarının halojen lambalar veya noktasal ışık kaynakları yerine çoğunlukla difüz ışık kaynakları seçmeleri sayesinde, aydınlatmadan kaynaklanacak gergin ortamın yaratılması engelleniyor.

Doğu kanadında da mekânsal olarak duvara yanaştırılan ve ortaya konumlandırılan vitrinlerle çalışılan tasarım prensibi devam ettirildi. Burada da aynı malzeme kullanıldı. Burada vitrinler pencere önüne yerleştirilmiş. Difüz ışık yukarıdan veriliyor ve orta vitrinin aydınlatması ise endirekt komponentler ile sağlanıyor. Cam kenarındaki vitrinlerde yer alan saat gruplarının her biri, dar yansımalı ve üstten ışık veren boşalmalı lambalar ile aydınlatılıyor.

Ana vitrin içinde saatçilik ustalığının en ender parçaları yer alıyor. Orta vitrin, metal parlaklığı ile göz kamaştırıyor ve sergilediği ürünlerin değeri konusunda hiç şüphe bırakmıyor. İnteraktif ekranlarda değerli parçalar tanıtılıyor ve aynı zamanda vitrinde de Power LED’lerle aydınlatılarak gösteriliyor. Genel aydınlatmanın yoğunluğu Doğu kanadında da çok yüksek. Ancak bu sergi alanının genel koşulları, 1970 yılından bugüne kadar üretilen ve sergilenen parçalar ile uyumlu.

Dalgıç ve uçuş saatleri tematik bir panoda tanıtılıyor ve başka dünyalara götürüyor. Duvardaki vitrinler, mekân yüksekliğinde arkadan aydınlatılan gri camdan oluşturulmuş. Bu nedenle, saatler aydınlatılan arka planda sanki uçuyormuş hissi uyandırıyor.

Arkadan aydınlatılmış olmalarına rağmen, saatler çok iyi algılanıyor. Bunun için, yukarıdan aşağı doğru ışık veren halojen metal buharlı lambalar ile donatılmış downlight’lar ve bekleme odasında duvar ışıklıkları uygulanmış. Malzemenin soğuk görünümü ve vitrinlerin aydınlatma temasına rağmen, sergilenen saatler ilgi çekiyor. Lambalar hiçbir şekilde görülmüyor. IWC’nin sergi alanı tarihi bir müze ile karşılaştırılamaz. Zürih’li Reflexion firmasının aydınlatma planlaması, sergi yapımcıları ve tasarımcılarının bu alandaki modern fikirlerini izliyor. Isısı nedeniyle akkor ampül de kullanılmamış. Tüm diğer lambalara gereken yerlerde UV etkisini almak için özel filtreler takılmış.

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: IWC Schaffhausen / İsviçre Mimar: Johann Gottfried Meyer Sergi mimarisi: Smolenicky & Partner, Zürich / İsviçre Aydınlatma tasarımı: Reflexion, Zürich / İsviçre Proje yönetimi: Claudia Widmer Uygulanan ürünler:

Power-LED 40 Watt/m, gün ışığı beyazı, Üretici: ESW Batı kanadındaki duvar vitrini: Işık rayı T54 Watt, reflektörlü ve dim edilebilir özellikli, soğuk beyaz, 4000 Kelvin, Üretici: Regent İç vitrin: Endirekt bölümü çepeçevre konumlandırılmış sıcak katod lambası, yaklaşık 35 Watt/m, dim edilebilir özellikli, ışık rengi sıcak beyaz, 3000 Kelvin, Üretici: Neonilluma Direkt bölümü: Power-LED-rayı, yaklaşık 40Watt/m, güneş ışığı beyazı, Üretici: ESW Doğu kanadındaki ana vitrin: Power-LED 2 Watt soğuk beyaz; Üretici: Moltoluce/Vertrieb Schweiz Sir Heian Endirekt bölümü: Işık rayı T 24 Watt, soğuk beyaz 4000 Kelvin, Üretici: Regent Endirekt bölümü, mekan: Işık rayı, çift ışıklı 2x54 Watt dim edilebilir özellikli, soğuk beyaz 4000 Kelvin, Üretici: Regent Pencere vitrinleri, direkt bölümü: Einbaudownlights 20 Watt CDM, soğuk beyaz 4000 Kelvin, Üretici:Zumtobel Orta yapı: Gömülü olarak monte edilebilen downlight’lar 20 Watt CDM, sıcak beyaz 3000 Kelvin, Üretici: Zumtobel Yan odalar: Gömülü olarak monte edilebilen wallwasher türü lamba TC-L 54 Watt, sıcak beyaz 3000 Kelvin, Üretici: Artemide Endirekt duvar lambası, ana giriş kapısı/ana giriş üzerinde: TC-L 54 Watt sıcak beyaz, Üretici: Rodust & Sohn Lichttechnik

Saat yapımının asıl görüntülerinden ve tarihi binanın görüntüsünden kendinizi bir kere kurtardığınızda, bu parlak alanların da keyfini çıkarabilirsiniz. Buradaki başarı, sadece aydınlatma planlamacısı Thomas Mika ve Reflexion’a ait değil. Böyle bir başarının, tüm ekiplerin yakın işbirliği içinde olması ile ortaya çıktığı hemen anlaşılıyor. Şüphesiz, buradaki gelişim bir İsviçre saati kadar tıkır tıkır işliyor.

Doğu kanadında yer alan vitrinlerin aydınlatma prensibi: Dikey olarak monte edilen flüoresanlar, sergilenen objeleri arkadan aydınlatıyor. Bunlar için Power LED’ler ve ilave flüoresanlar kullanılmış. Farklı ışık kaynaklarının kullanımı sayesinde, objeler havada “süzülür” duygusu yaratıyor.

Üst fotoğraf: Çift olarak monte edilen flüoresanlar vitrinin üstündeki tavan alanını aydınlatıyor.

Serginin yapısı tam tanımlı bir açı ile “yukarıdan aşağı doğru” istenilen etkiyi yaratıyor.

Vitrin, etrafına yerleştirilmiş 3000 Kelvin renk ısılı flüoresanlar ile aydınlatılıyor. Sergilenen objeler 2Watt’lık LED spotlar ile çok daha soğuk bir renk ısısında öne çıkıyor. Burada uygulanan ışık ile saatlerin zarif bir parlaklık içinde görünüyor. İsviçre usulü hassas yapım:

Değerli objeler, çepeçevre konumlandırılmış ışık bantları ve bunların üst kısımlarına monte edilen LED raylarından gelen ışık ile aydınlatılıyor. Soğuk ışık rengi, sergideki mükemmel ve değerli parçaların yapısını vurguluyor.

Dergide s. 40.