Çağdaş Yahudi Müzesi, San Francisco / ABD

Metin: David Müller

Fotoğraf: CJM

7 Haziran 2008 tarihinde Rock’n Roll grupları, komedyenler ve DJ’ler Amerika’nın her köşesinden San Francisco kentinin merkezine akın ettiler. Nedeni mi? İlgi odakları yeni ve çağdaş Yahudi müzesinin açılış gecesiydi. Kültür merkezi, mimar Daniel Libeskind tarafından tasarlandı. Bu, Kuzey Amerika’da yaptığı ilk proje. Eski bir voltaj değiştirme santralını modern bir Yahudi kültür ve sanat merkezine dönüştürmek için on yıl gerekmişti. Sonuç: Etkileyici mimarisi ve Auerbach Glasow French tarafından geliştirilen büyüleyici bir aydınlatma konsepti ile heyecan verici bir müze hayata “Evet” dedi.

20. yüzyılın geleneksel mimarisi ile modern Libeskind tasarımının buluşması. Yeni yapının canlı ve mavi çelik giysisi özel bir işlemden geçirilerek üretildi. Kaplama rengini hiçbir zaman kaybetmeyecek veya kireçlenme göstermeyecek. Çatıda bulunan ilginç biçimli aralıklar, galerinin duvarlarında büyüleyici ışık oyunları sergiliyor.

Çağdaş Yahudi Müzesi, San Francisco’nun kültür merkezi olarak kabul edilen şehir merkezinde yer alıyor. Galeriler, modern barlar ve restoranların yanı sıra burada on iki sanat müzesi bulunuyor. Bugün müzenin olduğu yerde eskiden bir trafo merkezi vardı. 1881 yılında inşa edilen merkez, deprem nedeniyle 1906 yılında restore edildi. O dönemde mimar Willis Polk, binanın tarzını belirleyen on metre yüksekliğindeki kemerli girişi ekledi. Bina 60’lı yıllara kadar hizmet verdi. Ancak şirket buradan taşındıktan sonra, bina uzun yıllar boş kaldı.

Yapının dış mimarisine bakıldığında, neden Libeskind’in “Yaşam” konusunu projenin odak noktası haline getirdiği anlaşılıyor. Yahudi mimar bu yapıdan, asıl binanın bölünmesi ile iki modern biçim yarattı. Bu ikili İbranice’deki “Yud” ve Chet” harflerine dayanıyor ve bir araya geldiklerinde “Cahi”, “Yaşam” kelimesi ortaya çıkıyor.

Binanın yeni kaplaması da büyüleyici. 300 mavi çelik levhanın her biri, birbirine paralel olarak çapraz çizgileri olan yüzeye monte edildi. Çelik levhaların mavi rengi, özel bir işlemden geçirilerek elde edildi ki bu işlem “İnterferans kaplama işlemi” olarak adlandırılıyor. Burada renk veya boya maddesi kullanılmıyor. Böylece mavi rengin solması veya kireçlenmesi engelleniyor. Güneş hareket ettikçe, cephe yüzeyinin rengi gün içinde sürekli değişiyor ve dinamik ve canlı bir görüntü oluşuyor.

Müze kompleksinin tamamı iki bölümden oluşuyor. Bu alanlarda modern Yahudi sanat eserlerinin yer aldığı iki galeri bulunuyor. Bunun yanı sıra Yahudilik konusu ve tarihine yönelik bir bilgi merkezi, bir etkinlik salonu, kafeterya ve hediyelik eşya mağazası bulunuyor.

Tuğla taşı kaplı tarihi müze binasının girişteki kemerli kapısından geçtikten sonra, 230 m² büyüklüğündeki Koret-Taube Grand Lobby’e ulaşılıyor. Burada hemen, 20. yüzyılın mimarisi ile milenyumun mimarisinin bağlantısı göze çarpıyor. Lobby de birçok orjinal tarihi öğeler taşıyor. Ayrıca burada, Libeskind’in dinamik yeni mimarisiyle varlığını sürdüren binanın çelik taşıyıcıları, büyük bir avize ve bir vinç bulunuyor. Lobby’nin aydınlatma çözümü, mekânın iki önemli işlevi olan etkinlik salonu olma özelliğine ve müzeye girişi aydınlatmasına hizmet ediyor.,

San Francisco’lu aydınlatma tasarımcıları, lambaları monte etmek için taşıyıcı konstrüksiyonu kullandılar. Genelde kullanılan sahne projektörlerinin yanı sıra, burası için özel obje lambaları kullanıldı. Flüoresanlar ile donatılmış uplighterlar, tarihi tavanı ve çatı pencerelerini aydınlatıyor. Asılı ışıklıklar 1906 yılındaki tarihi trafo merkezini hatırlatıyor. Asıl göze çarpan ve muhtemelen en belirgin öğe ise Lobby’deki “PaRDes” duvarı. İbranice bir akronimin mimari uygulaması. Harfler Yahudi kültürünü temsil ediyor ve eğitimli, alegorik, kişisel ve mitolojik anlamına geliyor. Duvara çizgisel biçimde entegre edilen flüoresanlar ile her harf, daha da öne çıkartılmış. Ancak Auerbach Glasow French çalışmasının kalitesini bu şekilde anlatmak, oldukça yetersiz. Duvar zekice uygulanmış ve aydınlatma tasarım sanatının çok etkileyici örnek bir parçası.

Gün ışığı ve suni ışık kombinasyonu, başlı başına görsel bir şölen. Vasistaslardan giren gün ışığı, izleyiciyi şaşırtıyor çünkü ilk bakışta, duvar öğelerinin nasıl üst üste bindirilerek bir katman oluşturulduğu anlaşılmıyor. Arkadan aydınlatma ile derinlik, gerilim ve güç katılıyor. Işık, gölge ve renk ısılarının mükemmel oyunu burada sergileniyor. Yine de biraz önce belirtildiği gibi, bu açıklamalar son derece yetersiz kalıyor. Burada olup biteni, tüm anlamı algılayıp tekrar aktaramamanın hüsranı yaşanıyor. Bunun en büyük nedeni ise, bugüne kadar çoğu izleyenin, benzer bir şeyi görmemiş olması. Işığın kendisi ifadenin bir parçası. Işık, yaşamın dinamiğini temsil ediyor. Planlanmış suni ışık ve planlanmamış gün ışığı, sembolleri en iyi şekilde vurguluyor.

Aydınlatma tasarımcıları, gün boyunca farklı ışık durumlarını göstermek için çeşitli aydınlatma elemanları kullandılar. Gün içinde Lobby’nin büyük bir alanı doğal gün ışığı ile aydınlanıyor. Sadece giriş masası, kafeterya ve PaRDes duvarı suni ışık ile aydınlatılmış. İleri saatlerde, gün ışığı yavaş yavaş azaldığında ve sergi aydınlatması devreye alındığında görüntü, uplightlar ve asılı ışıklıklar ile tamamlanıyor.

Geceleri PaRDes duvarı ışıklandırılıyor. Bu duvar tarihi bina cephesinin pencerelerinden de görülebiliyor ve müzeye heyecan ve dinamizm katıyor. Lobby’den çıkıldığında bilgi merkezine giriliyor. Bu alan 250 m² büyüklüğünde ve iki toplantı salonu, bir genel salon ve bir de çeşitli etkinlikler için kullanılabilecek bir salondan oluşuyor. Genel salon, eğitim veya sanat etkinlikleri, konferanslar veya törenler için kullanılıyor.

Auerbach Glasow French firmasının aydınlatma tasarımcıları, dim edilebilir Downlightlar ve tavanda kemer biçimli bir aydınlatma türü seçtiler, lamba olarak ise flüoresanlar kullandılar. Bu sayede farklı etkinlikler için farklı ışık ortamları yaratılabiliyor. Genel salonun merkezinde camla kaplı bir sergileme sehpası yer alıyor. Bu sehpa nispeten küçük boyutta elektrik rayları ve çizgisel düzende yerleştirilmiş LED uplight’lar ile donatılmış.

Etkinlik ve oturum salonlarının tavanlarında yine, çizgi şeklinde yerleştirilen flüoresan rayları yer alıyor. Her biri için önceden ayarlanmış bir dimmer takılmış. Genel salo- nun kumandası ise merkezi bir dim sistemine bağlı.

Mimar, tarihi binaya yepyeni bir yapı entegre etmiş. Birlikte bakıldığında İbranice “yaşam” kelimesi ortaya çıkıyor. Binanın tarihi kısmında lobby, kafeterya ve hediyelik eşya mağazası yer alıyor. Etkinlikler, toplantılar ve konferanslar için yeni mekânlar tasarlanmış.

Ziyaretçi, Libeskind’in mimarisi içinde ilerlerken Rosely-ne ve Richard Swig / Swig und Dinner Familen Galerisine ulaşıyor. Bu alan düz hatlara ve geniş bir tavana sahip. Işıklandırması için paralel düzende elektrik rayları yerleştirilmiş. Mekânın tüm duvarları tek bir elektrik rayı konfigürasyonunda toplanmış. Galerilerden birinin sonunda büyük pencereler var. Bunlar görülebilen ve ultraviyole ışığını kontrollü bir şekilde içeri almak için filtreler ile kaplanmış. Aydınlatma tasarımcıları sanat eserlerinin sergilenmesi ve korunması için en doğru şartları oluşturmuşlar.

İkinci katta Koshland Galerisi bulunuyor. Büyük Lobby gibi, bu alanda da eski ve yeni mimarinin yapıları görülüyor. Libeskind bazı yerlerde, taşıyıcıları ve tarihi trafo merkezinin çatı pencerelerini bırakmış. Galerinin kalan kısmı; yenilenmiş bir alan, eğimli duvarlar ve yüksek tavanlara sahip.

Buradaki aydınlatma sistemi için de elektrik rayları kullanılmış. Raylar açılı tavandan aşağı doğru sarkıtılmış, bunun dışında taşıyıcılara da monte edilmiş. Galerinin tarihi tarafında, elektrik rayları eski çelik taşıyıcıların alt kenarına sabitlenmiş.

Aydınlatma tasarımcıları elektrik raylarını kullanarak hem galerinin uzunluğunu öne çıkartmak hem de farklı sergileri esnek bir biçimde aydınlatmak istemişler. Galerinin her kenarında, taşıyıcılara bağlanmış, flüoresanlar ile donatılmış Uplighlar yer alıyor. Bunlar, yeni mimarinin yüksek tavanlarını ve eski binanın tarihi tavanını öne çıkarıyor.

Bir sonraki alan 204 metrekare büyüklüğündeki Stephen ve Maribelle Leavitt “Yud” Galerisi. Bu galerinin tavanı, 18 metre yüksekliği ve 36 vasistası ile çok etkileyici. Vasistaslar, düzensiz bir yapıda yerleştirildiklerinden galerinin duvarında ilginç ışık oyunları oluşuyor. Mekânın uzunluğu boyunca uygulanmış bir alüminyum havalandırma kanalına yine elektrik rayları yerleştirilmiş. Bu şekilde sergiler ve etkinlikler, kullanım amacına göre esnek bir biçimde aydınlatılıyor. Kanalın üst kısmına yerleştirilen ve flüoresanlarla donatılmış ışık rayları tavanı aydınlatıyor ve mekânın hacmine vurgu yapıyor. Diğer elektrik rayları, etkinlik veya sergi durumuna göre aydınlatmanın ayarlanabilmesini sağlayacak şekilde yerleştirilmiş. Yukarı doğru yönlendirilen ışık, bu salonda Downlight’lardan farklı bir şekilde kumanda ediliyor. Libeskind, gala geceleri, konferanslar ve basın toplantıları için Richard ve Rhoda Goldman salonunu tasarlamış. Salon 225 kişiyi oturarak ağırlayabiliyor. Özel tasarlanan bir otomatik sistem ile salon, otuz dakika gibi kısa bir süre içinde açık bir salondan koltukları olan bir konferans salonuna dönüştürülebiliyor. Bu salonun mimari aydınlatması ve sahne tekniğine sahip aydınlatma öğeleri, mekândan beklenen çeşitli işlevlere ve tavanın dinamik ve çizgisel tasarımına uygun olmalıydı. Mekân; düz zemin, yukarı doğru yükselen koltuklu salon, yana doğru veya öne doğru sahne konumlandırmalı yemek salonu düzeni gibi, sunduğu çeşitli ortamlara göre farklı Watt kapasitesinde ayarlanabilen Downlight’lar ile aydınlatılıyor. Anahtarlama ve sabitleme mekanizmaları ve elektroniği, özel etkinlikler ve bunlar için gerekli lambalara uyacak şekilde tavana dağıtılmış.

Aydınlatma tasarım ekibi, merkezi bir dim sistemi üzerinde karar kılmış. Böylece Lobby ve etkinlik salonlarında aydınlatma sisteminin hızla değiştirilmesine olanak sağlanıyor. Sistem sayesinde her bir alan otomatik ayarlanabiliyor veya manuel olarak kumanda edilebiliyor. Normal ortam aydınlatması, bir zamanlayıcı ile kumanda ediliyor. Uygulama kapsamında ön açılış, açılış, öğleden sonra saatleri, akşam, iş sonu ve geç saatler gibi farklı ışık uygulamaları yer alıyor. Her alan için taşınabilir ayrı bir kumanda cihazı bulunuyor. Etkinlikler süresince bu uy- gulamalara manuel olarak da kumanda edilebiliyor. Aynı cihaz üzerinden aydınlatma yeniden programlanabiliyor.

Projeye katılanlar

Mimar: Daniel Libeskind, New York City, NY/ABD Aydınlatma tasarımı: Auerbach Glasow French, San Francisco, CA/ABD Uygulanan ürünler:

Elektrik rayları: Lighting Services, Inc.

Işık armatürleri-downlight: Focal Point Asılı ışıklıklar; endirekt/direkt: Focal Point Taşıyıcı üzerindeki uplight’lar: Insight Yud içinde unitrack-entegre uplight’lar: Belfer PaRDes duvarının kemerli aydınlatması için: Bartco CFL- ve MR16-downlight’ları: Prescolite Ayarlanabilir T4 downlight’lar: Kurt Versen Elektrik raylarına monte edilmiş düşük voltajlı lambalar: Bruck Sahne projektörleri: ETC Basamak lambaları: Bega Merkezi dim sistemi: Strand Lighting Etkinlik ve oturum salonlarında lokal dim sistemi: Lutron Akıllı anahtarlama sistemi: Watt Stopper (Silverman&Light tarafından geliştirilen sistem)

Çağdaş Yahudi müzesi, mükemmel bir mimariyi son derece iyi geliştirilmiş bir aydınlatma konsepti ile kombine eden bir yapının en iyi örneği. Mimar Libeskind ve aydınlatma tasarımcıları, ziyaretçilere keyif veren ve Yahudi kültürünü anlamaya katkı sağlayan çok özel bir çalışma yaratmışlar. Sadece bunun için dahi “Yaşasın Hayat” denilebilir.

Dergide s. 32.