Brandhorst Müzesi, Münih

36.000 adet seramik çubuktan oluşan renkli dış cephe tüm ilgiyi çekiyor. Bina cephesindeki dar ahşap kısmı üst bölümü kaplıyor. Bununla bağlantılı olarak hemen alt bölümdeki katlanmış delikli metal levhadan oluşturulmuş cephe ise sesi yutuyor. Zemin katının üst bölümünde boydan boya yer alan pencere bandı yine baş kısımdaki cam kaplı ana girişte sona eriyor ve her iki yapı arasında görsel bir bağlantı oluşturuyor.

Workshop Zistergienserkloster in Bad Doberan/D aydınlatma konsepti ile canlı göstermek hedeflendi. Aydınlatma tasarımından diğer sergi mekânlarına da özel bir hava katması istendi. Sadece kapalı kış günlerinde ve karanlık bastırdığında devreye alınan elektrik ışığı ise tamamen mimariye entegre edildi ve günışığının akışkan ve difüz özelliğini yansıtıyor.

Her sanat mekânının başarısı için doğru uygulanmış bir aydınlatma kaçınılmaz. Günışığı kullanımının ziyaretçinin keyif almasına katkısı olabilir. Çoğu zaman, içinde tablo ve heykellerin sergilendiği mekânlarda doğal ışık tercih edilir. Günışığının değişen özelliği avantaj olabilir, çünkü iç mekânın havasını neredeyse herzaman sanatsever müzede gezerken, onun farketmesine fırsat vermeden değiştirir.

Günışığı konsepti, sadece en üst kattaki galerilerin değil, alt katların da doğal ışık ile aydınlatılmasını sağlayacaktı. En alt kattaki büyük „patio“’nun (avlu) tamamen günışığı ile aydınlatılması için tasarımda mekânların yeri değiştirildi ve bodrum kattaki alan da günışığı almış oldu... Zemin kattaki galerilerin aydınlatması için zekice tasarlanmış bir reflektör sistemi, galerideki çatı pencerelerinden gökyüzünün en uç noktasından gelen ışığı bu alana yansıtıyor. Galerilerin tamamında duvarlar beyaza boyalı ve döşemesi masif Danimarka meşesi ile kaplı. Renklerin hafifliği ve doğallığı aydınlık ve havadar bir ortam yaratırken sanat eserleri için nötr bir arka alan oluşturuyor.

Günışığı ile aydınlatılmış galerilerde doğal ışık, ziyaret saatlerinin yüzde 50’si ile 70’i arasında kullanılabiliyor (galeriye bağlı olarak). Böylece sanat eserleri için sadece mükemmel bir ışık kalitesi sağlanmıyor aynı zamanda önemli ölçüde enerjiden tasarruf ediliyor.

En üst kattaki galerilerin tamamı kontrollü günışığını çok katmanlı bir cam çatıdan alıyor. Çatıdaki yüksek performanslı güneşten koruyucu cam kaplama, iç alanları güneş ısısından ve UV ışınlarından koruyor. Cam, hem doğrudan giren güneş ışığını dağıtıyor hem de bunu yaparken ışık lekeleri oluşmuyor ve alt katların difüz olarak aydınlatılmasını sağlıyor...Güneşli günlerde difüz güneş ışığı sürekli değişiyor ve tüm özelliklerini sergiliyor ve galerilerin tamamen doğal ışıkla aydınlatıldığı ziyaretçi saatlerinin süresini artırıyor.

Cam kaplama altında yer alan motorla çlaışan kanatlar sayesinde güneş ışığının değişkenliği kontrol ediliyor ve üst katlardaki tüm odalarda farklı ışık ortamlarının yaratılmasını sağlıyor. Ziyaretçi saatleri dışında bu kanatlar kapatılarak, sanat eserlerinin gereksiz yere güneş ışınlarına maruz kalmaması sağlanıyor. Uygulama ayrıca ziyaretçi saatleri esnasında daha yüksek aydınlatma gücünün de kullanılmasına olanak sağlıyor. Bu değer genelde kalıcı sergiler için 300 Lux seviyesinde oluyor.

Üst kattaki büyük galerilere giren ışık ayrıca, gerdirilerek tavana asılmış ışık geçirgen bir folyo örtü ile dağıtılıyor. Bu sayede mekânlarda oluşan ışık difüz, sakin ve eşit orantılı. Gerdirilmiş folyo örtü ışığı eşit dağıtırken,

Müze ve galerilerin aydınlatma tesisatları tasarlanırken, sergilenen eserler ile ziyaretçinin izlemek için ihtiyaç duyduğu ışık arasındaki dengenin bulunması gerekir. Bunun yanı sıra, ödünç verilen eserler kapsamında yapılan anlaşmalarda galeriler arasında, gerekli olan aydınlatma gücü ve aydınlatma süreleri belirlenir. Müze ve galerilerin hem uluslararası standartlara uygun olmaları ve aynı anda ziyaretçiyi estetik olarak çekebilmeleri için fikir dolu ve deneyimli uygulamalar gerekir.

Günışığı CO2 üretmez ve işletmesi maliyetsizdir. Doğru kullanıldığında, enerji tasarruflu bir binanın geliştirilmesinde önemli rol alır. Ancak, doğal ışığın galeri ve müzelerde kontrolsüz kullanımının dezavantajları da vardır. Güneş ışığı mekânı ısıtabilir veya sanat eserlerinin üzerine aşırı yansıyan ışık ile doldurur. Bu zorlukların üstesinden zekice ve yaratıcı biçimde kurgulanmış tasarımlarla gelinebilir.,

Tüm görünen risklere rağmen, geçmiş yıllarda yapı sahiplerinin günışığı ile aydınlatılan müze talepleri arttı. Tabii ki temel olarak başarıyla uygulanmış yaratıcı çözümler müze sahiplerinin, enerjiden tasarruf etme ve ortam yaratma fikirlerini ön plana koymalarına ve mimar ve aydınlatma tasarımcılarının çözüm önerilerine güvenmeye başladıklarını gösteriyor. (bkz Sayfa.... Değişimdeki müzeler). Şu sıralar uygulamaya alınanlar özellikle endirekt aydınlatma çözümleri veya camdan oluşturulmuş özel tasarımlar. Aslında endirekt aydınlatma konseptleri daha fazla planlama çalışması gerektiriyor ama temelde çok daha doğal bir ortamın yaratılmasını sağlıyorlar.

Almanya’nın Münih kentindeki Brandhorst müzesi projesini verenler, sergilenen eserler için ana ışık kaynağı olarak günışığının kullanılmasına büyük önem verdiler. Buradaki hedef, eserleri sadece günışığının etkisi altında görmek isteyen ziyaretçi saatlerini mümkün olduğu kadar maksimize etmekti. Yeni binanın aydınlatma tasarımı konseptinin temelini bu düşünce oluşturdu.

Brandhorst Müzesi geç 20.yüzyıl ile yakın zamana ait sanat döneminden daha çok tablolar olmak üzere büyük özel bir sanat eseri koleksiyonunu barındırıyor. Bina, boydan boya düz uzun, birbirine bağlantısı olan üç mekandan oluşuyor. Binanın büyük „baş kısmını“ Münih’in müze bölgesindeki güney batı köşesi oluşturuyor. Üç mekân birbirinden, farklı duvar cephe renkleri ve nüansları ile ayrılıyor. Müze katları birbiri ile içerden geçen bir merdiven ile bağlantılı.

Binanın dış cephesi sekiz farklı renkli dikine yerleştirilmiş seramik panjurlardan oluşuyor. Yatay, katlamalı ve iki renkli metal kaplama ise ikinci katmanını oluşturuyor. Bu katmanlar ve renkler binanın dış cephesine değişik bir görüntü veriyor. Yakından bakıldığında canlı ve üç boyutlu etkisi yaratan görüntü, uzaktan eşit ve düz görünüyor.

İç mekânda, sergi alanının çoğunu kontrol edilebilir günışığı ile aydınlatmak ve böylece sanatı; kalıcı bir

Soldaki fotoğraf: Bistro dahil, sade bir şıklıkta aydınlatılmış giriş alanı alt kattaki avluya çıkıyor. Bu alan yan tarafa yerleştirilmiş bir cam cepheden ışık alıyor. Camın iç kısmına uygulanan ayarlanabilir panjur kanatları ve flüoresanlar günışığının girişini kontrol ediyor. Salondaki sanat eserlerinin sergilendiği ana duvar flüoresanlarla donatılmış yarı kısmı sıva altına gelecek şekilde yerleştirilebilen duvar ışıklıkları ile aydınlatılıyor.Salonda bulunan ve mekâna hakim bir merdiven üzerinden diğer galerilere geçiş sağlanıyor.

Workshop Zistergienserkloster in Bad Doberan/D gökyüzündeki bulutların hareketi ile yine de hafif bir şekilde ışık değişikliklerini ve güneşin, farklı saatlerdeki sürekli değişen konumunu içeri aktarıyor.

Gece ve çok bulutlu günlerde ara salonun tavanına gizli olarak yerleştirilmiş olan flüoresanlar devreye giriyor ve müze kapanana kadar gerekli aydınlatmayı sağlıyor. Flüoresanlar, tavan aralığındaki tüm diğer ögeler ile uyum içinde, bu uygulama için özel olarak hesaplanan bir açıdan yerleştirilmiş, böylece hemen altında yer alan folyo örtü üzerinde gölgeler oluşturmuyor.

Işık kumanda sistemi; jaluzilere ve flüoresanlara kumanda ediyor ve tüm ışık koşullarının, sanatın izlenmesi için en uygun ışığı sunacak şekilde olmasını ve eserlerin üzerine onlara zarar verecek miktarda ışığın gelmemesini sağlayacak seviyede, kontrollu şekilde olmasını temin ediyor.

Zemin katında yer alan samimi bir ortam yarattığı söylenebilecek galeriler ışık tekniği açısından inovatif çözümlerle donatılmış. Bu sayede mekânlar, günışığı asimetrik olarak içeri giriyor olsa da eşit oranda ışık alıyor. Çevresinde binayı koruyan başka bina ve ağaçlara rağmen, hemen üzerindeki kata ışığın;mekâna yanlardan, duvarların üst kısımlarında bulunan pencerelerden girmesi gerekiyordu. Bunu sağlamak için, pencerelerin dışına bir günışığı yönlendirme sistemi kuruldu. Sistem, üstteki pencerelerden giren günışığı ve güneş ışınlarını yönlendiriyor. Işık yönlendirme işlemi, pencere camlarına entegre edilmiş olan ve hava şartlarından koruyacak olan prizmatik akril plakalar ile sağlanıyor. Sistem üst pencerelerin dışına belli bir açıda monte edilerek günışığının en uygun biçimde galerilere yönlendirilmesi sağlanıyor.

Alt katlardaki mekanlarda günışığı üst pencerelerden kumaş storlar arasından içeri ve galerilerin görünen tavanını oluşturan bir dizi ışık geçirgen kanatlara yönlendiriliyor. Kanatlar ışığı zayıflatarak dağıtıyor ve mekâna ve hemen mekânın üzerindeki yapıya değer katıyor. Işık asimetrik bir şekilde girse dahi, sergi mekânlarının sanki yukardan aydınlatılıyormuş gibi, eşit orantıda ışık almasını sağlıyor. Üst pencerelere yerleştirilen motorlu jaluziler güneş ışığınında değişkenliğini kontrol etme olanağı sunuyor.

Zeminkatındaki galerilerin inovatif gün şığı konseptinin verimliliğini test etmek ve değerlendirmek için bilgisayarda kapsamlı bir model oluşturuldu ve ayrıca tipik bir zemin katı galerisinin yarısını gösteren tam bir maket hazırlanarak testler yapıldı. Konseptin tamamının denenmesi ve ışık kıran kanatların denenmesi ve bunların en uygun yerleştirme açısını belirlemek için bu test çok önemliydi. Gerektiğinde günışığı, gizli olarak yerleştirilmiş flüoresanlar ile tamamlanıyor. Flüoresanlar, kanatların hemen üzerindeki alana yerleştirilerek kubbeli tavan alanın aydınlatılması ve galeride yumuşak, difüz ve eşit orantılı bir ışıklandırma sağlanmış.

Zemin katından büyük bir merdiven ile ulaşılan merkezî avlu yerin altında. Bu alan, zemin yüksekliğindeki binanın kalan kısmına açılan büyük bir çatı penceresi üzerinden doğrudan yukardan güneş ışığı ile aydınlatılıyor. Cam zemin katında fotoğraf ve kağıt üzerine yapılan eserlerin yer aldığı birbirine sınır oluşturan altı galeri, sadece elektrik ışığı ile aydınlatılıyor. Bunun için tavana bir dizi şeklinde „ışık kutuları“ yerleştirilmiş. Işık kutularının etrafına monte edilmiş elektrik rayları ise gerektiğinde belli eserlerin vurgulanmasını sağlayacak ışıklandırmaya imkan veriyor. Burası ışığa hassas eserlerin korunması ile ilgili zorunlu tedbir gerektiren bir alan ve bunun için günışığı ile aydınlatılmayan mekânlarda elektrik ışığı ile sabit ışık ortamları oluşturma seçeneği daha uygun görülüyor.

Zemin katından büyük bir merdiven ile ulaşılan büyük merkezi “patio” olarak adlandırılan salon yerin altında. Salon, binanın diğer kalan kısmına zemin seviyesinde sınır yapan büyük bir pencereden giren gün ışığı ile aydınlatılıyor.

Workshop Zistergienserkloster in Bad Doberan/D kaplamanın dışına yatay kanatlar yerleştirilmiş, bu sayede bu alanın altında kalan salonlara doğrudan güneş ışınlarının girmemesi sağlanıyor. Burası aynı zamanda ziyaretçilerin üzerinde dolaşabileceği geniş bir yüzey. Cam kaplamanın dikey alanında hemen ana merdivenin yanına yerleştirilen dikey cam kanatlar ise yine güneşten koruma sağlıyor. Avlu cam kaplamasının iç kısmında ayarlanabilir kanatlar ve flüoresanlar yerleştirilmiş ve diğer galerilerde olduğu gibi ışık ortamlarının benzer ölçüde kontrolünü sağlıyor.

Elektrik ışığı, ayarlanabilir kanatların arasına yerleştirilen, uzun alan aydınlatan lambalarla sağlanıyor. Diğer galerilerde olduğu gibi burada da yüksek renk verimi (CRI>90) olan T5 ampulleri kullanılıyor. Böylece sergilenen sanat eserleri gerçek ve canlı görünüyor.

Brandhorst Müzesini gündüz ziyaret edenler, galerilere yansıyan doğal ışığın eşit ve düzenli kompozisyonlarına hayran kalıyorlar. İçerde iken herzaman dışarıya olan bağlantı mevcut. Akşama doğru, günışığı yok olurken, zekice tasarlanmış elektrik aydınlatması sayesinde mekânların ışık kalitesi ve ambiyansı sürüyor.

Projeye katılanlar

Mimarlar: Sauerbruch Hutton Aydınlatma tasarımı: Arup Lighting, Londra ve Berlin Uygulanan Ürünler:

Güneşten korumak için uygulanan cam kaplama: Okalux Gerdirilmiş ışık geçirgen folyo örtü: Barrisol Işık kırmak için prizma şekilli koruyucu : Siteco Işık bantları: Tecton, Zumtobel Restoranda ışık hatları: LED-Özel lambalar, Zumtobel

Zemin katındaki galeriler inovatif bir teknik ile mekânın yan üst kenarında bulunan tavan pencerelerinden günışığı alıyor. Tavandaki difüz panjur kanatları içeri giren asimetrik günışığını azaltıyor ve ışığı galeriye, sanki gerçekten yukardan aydınlatılıyormuşcasına eşit orantıda dağıtıyor.

Difüz ve çok katmanlı bir tavan sistemi üzerinden üst kattaki galeriler hem günışığı alıyor hem de elektrik ışığı ile aydınlatılıyor. Cam tavanın altında yer alan motorlu panjur kanatları sayesinde güneş ışığının değişkenliği kontrol ediliyor. Tavan arasındaki alana ışık rayları yerleştirilmiş ve tavana ışık geçirgen bir folyo gerdirilmiş, böylece mekân eşit orantılı bir aydınlığa kavuşuyor.

Dergide s. 36.