Nuestra Señora de la Asunción y del Manzano Kilisesi - Hondarribia/İspanya

Metin: Intervento / Andréa Espírito Santo

Fotoğraf: Intervento

Hondarribia Belediyesi’nin yeri, İspanya’nın batı sahilinde bulunan Bask bölgesinin Guipuzcoa adlı kasabasındadır. Ilıman bir iklim ve korunaklı bir çevre bahşedilmiş olan bu küçük şehrin Fransız sınırına yakınlığı, Orta Avrupa’daki diğer pek çok bölgenin ortak tarihsel geçmişine benzer bir geçmişe sahip olduğu anlamına gelir. Savaşta yıkılan duvarlar, şehrin resmi olarak kuruluşundan çok önce bile yüzyıllar boyunca burayı koruyacak şekilde örülmeye zorlanmıştır. Navarra ve Castile’den Avrupa’nın pek çok limanına bin bir çeşit ürünün taşındığı Biscay Körfezi’ndeki geniş liman, işgalciler için imrenilen bir ödülü temsil ederdi.

Katolik hükümdarlar Castileli birinci İsabella ve Aragonlu İkinci Ferdinand’ın emriyle 15’inci yüzyılda bazı bölümleri inşaa edilen surlar (zamanımıza en yakın dönemde inşaa edilen çeşitli duvarlar şehri korumak içindir) ve şehrin merkezine erişim imkanı sağlayan Santa Maria Kapısı gibi iyi korunmuş Orta Çağ mimarisi ve arkeolojik kalıntılar sebebiyle, Hondarribia’nın tarihi merkezinin önemi buranın dünya tarih bölgesi olarak ilan edildiğinde anlaşılmıştır.

Bu tarihi merkezde, kaldırım taşlı sokaklar ve dekoratif ferforje balkonlu binalar, ziyaretçileri ilginin merkezi olan Nuestra Senora de la Asuncion y del Manzano Kilisesine doğru önemli ve zengin bir tarihi yolculuğa çıkarıyor. Bölgedeki politik ve askeri ayaklanmaların tam ortasında, Navarra’yı işgale teşebbüs eden Castile Krallığı tarafından inşaa edilen bu kilise, Katolik inancının gücüne inananlara, en büyük korkularından arınacakları sözü ile yüklediği ağır vergilerin bir hatırlatıcısıdır.

Kilise içerisindeki restorasyon çalışmaları sürecinde müşteri, Teusa SA, Nuestra Señora de la Asunción y del Manzano kilisesinin muhteşem mimarisine zarar verebilecek sessiz bir tehlike belirledi. Ne Gotik ve Rönesans tarzlarının birleşimi ne de büyük Barok tarz kule (18. yy’da inşaa edilmedi),1980’lerde kilise içerisine kurulan aydınlatma sisteminin sessizce çürümesini engelleyemedi. Madridli bir mimari aydınlatma tasarım stüdyosu olan Intervento‘ya bağlı aydınlatma tasarımcıları tarafından yapılan analiz sonuçları dramatikti: sistem köhneleşmiş, zamanla çürümüştü ve binanın her yerinde, bütün binanın güvenliğini tehlikeye atacak yangın riski olan özensizce hazırlanmış bir elektrik tesisatı vardı.

Dekor yeni bir aydınlatma tasarımı ile tamamiyle karanlığa gömülmüş olan ortamdan suni ışıklarla yenilenmiş bir ortam ortaya çıkarak şekilde, radikal bir biçimde değişti. Tasarımın amacı mimari tarza uyumlu olan verimli aydınlatma tasarımının yanı sıra, 1549’da açılmış olan bu ibadet yerine yeni bir nefes getirecek lamba ve donanım kullanarak, var olan elektrik tesisatının modernizasyonu ve yenilenmesiydi. Aydınlatma tasarımcıları bu projeyi, kilise içerisinde bulunan Orta Çağ yadigârlarının ve hazinelerinin onarılıp değerinin artırılmasına ek olarak, kilisenin içine dolan doğal ışıktan esinlenip gün ışığına benzer etkiler ortaya çıkaracak; diğer bir deyişle içerideki boşluğu ışıkla dolduracak suni bir şekilde aydınlatılmış bir ortam yaratma fikrinden yola çıkarak hazırladı.

Aydınlatma projesinde, binanın ruhunu en iyi şekilde ifade eden kilisenin orta bölümüne, minber ve sunağın ardındaki raflara odaklı çalışıldı. Kilisenin halka açık olmayan diğer bölümlerindeki elektrik tesisatı yalnızca gelecekteki kullanımları için çekildi. Işık ile kamaşmaya ve geri dönüşü olmayan hasarlara yol açmayacak ve binanın tarihsel havasına kolayca entegre olacak ekipmanların kurulumunun yanı sıra, lambalardan yayılacak radyasyonun vereceği zararı önlemek için UV emisyon değerleri azaltılmış lambaların kullanımına öncelik tanındı.

Eski binalara girip geçmişi tekrar anımsamaya çalışarak, tarihi gerçekleri ve özellikleri yaşamak istediğimizde bazen, uzun yıllar önemsiz olarak beklemiş olan çok değerli hazineler buluruz. Bunun nedeni, estetikten yoksun olmamızda veya eski yapıları korumak için çok az çaba göstermemizde yatabilir. Örneğin aydınlatma gibi bir amaçla kullanılan teknik donanım başka bir çağa ait olsa da, kültürel mirasımızı güvence altına almada ve mirasın geldiği gerçek dönemi araştıran meraklı gözleri büyülemede bize yardımcı olabilir.

İspanya’nın Hondarribia kasabasındaki Nuestra Senora de la Asuncion y del Manzano Kilisesi: Yeni aydınlatma konsepti, 80’li yıllarda monte edilen aydınlatma sisteminin yerine uygulandı. Aydınlatma tasarımı orta apsis, minber ve sunağa odaklanıyor.

Varlığı öne çıkarma yolu kadar mantıklı Nuestra Senora de la Asuncion y del Manzano Kilisesi’nin haç biçimli temel planı aydınlatma tasarımcıları için büyük bir zorluk teşkil etti. 44 metre uzunluktaki ve 28 metre genişlikteki binanın yüksekliği, sekiz kolon, üç poligonal apsis ve çapraz kemerlere sahip üç apsisten oluşuyor.

Aydınlatma tasarımında mimarinin, kilisenin her alanında belli yüzeyleri ve ayrı ayrı konumlandırılmış lambaların dim kontrolü dahil entegre edilmiş yeni aydınlatma sistemini öne çıkarmadan aynı biçimde yorumlanmasına odaklandı.

Kilisenin çatısı ve çatı kemerleri arasındaki boşlukların olması, mimari yapıya hiçbir zarar vermeden elektrik kurulumunun yapılabilmesini ve aynı zamanda sistemin düzeltilebilir olmasını da mümkün kıldı. Aynı durum zemin için de geçerli oldu. Zeminin altındaki boşluklar teçhizatın kurulumuna ve aynı zamanda kablolamayla her kısıma ait acil durum ışıklandırması için kullanılacak bataryaların yerleştirilmesine olanak verdi.

Kilisenin genel aydınlatmasında kullanılan sistem dört bölümden oluştu: doğrudan aydınlatma, endirekt aydınlatma, yan aydınlatma ve acil durum aydınlatması.

Bunların üçü en çok kullanıldığı için birbirleriyle bağlantılı çalışsalar da farklı kablolarla çalışan devrelerden oluşuyor.

Görüş kalitesinin sağlanması ve enerji verimliliği ile ilgili uygulamalara uyumlu olması için, 85 değişik renk endeksi ve 3200K‘dan düşük renk sıcaklığıyla elektronik başlatıcıları olan flüoresanlar (minimum 10,000 saat ömürlü) ve LED gibi (maksimum 50,000 saat ömürlü) ışık kaynakları kullanıldı. Aydınlatıcıların boyutları, montajlarının yapıldığı yüksekliğe göre çeşitlilik gösterdi. Yan koridora ve minbere montajı yapılanların boyutları kilisenin merkezine ve yan kollarına monte edilenlerden farklıydı. Aydınlatma tasarımcısı Macarena Risso: “Çeşitli tiplerdeki aydınlatma ekipmanlarının kullanımı, bir ibadet yerinin fonksiyonel kullanım taleplerini sürekli karşılamalı ve mimariyi ve içinde barındırdığı sanat eserlerini de etkili bir biçimde öne çıkarmalı”.

Intervento ekibi, Hondarribia Projesi için doğrudan ışıklandırma sisteminin bir bileşeni olan üzerinde altın zincir abajurlu krom kaplı avizelerin de bulunduğu tüm aydınlatıcıları tasarladı. Bu altın örgülü yapıya sahip abajur sayesinde aydınlatıcının görüntüsü izleyenin bakış acısına göre değişlik gösteriyor. Avize içeri giren ışık ile bir dizi halka görüntüsü veriyor. Aynı zamanda izleyen kişi gotik kemerlerin ritmik çizgilerini net bir şekilde görebilirken elektrik kablolarının görünmesinden ya da ışık yansımalarından rahatsız olmuyor. Aydınlatıcılarda, değişik yerler için iki boy şeklinde tasarlanan 54Watt ve 24Watt’lık T5 flüoresanlar kullanıldı.

Endirekt aydınlatma için lambanın üst bölümüne doğrudan monte edilen bir Watt’lık LED kaynakları kullanıldı. LED’ler en az 90 derecelik bir yansıma açısı oluşturmaları için lenslerle donatıldı. Bu alanda düz bir çizgi şeklinde kullanılan flüoresanların renk ısısı 3200K değerinde ve 95‘ten fazla renk endeksi var. Flüoresanlardan dağılan ışık, donanımların üzerindeki cam diffüzör sayesinde hafif renkli.

İnsan eliyle yapılmış en seçkin sanat eselerinin çekiciliği ve güzelliğinin artırılması

Nuestra Señora de la Asunción y del Manzano kilisesinin merkezini teşkil eden Minbere giren ziyaretçiler sunağın ardında kalan raflara (anlam dolu pek çok tasvir ve heykelin yerleştirildiği sunağın ardındaki paneller) doğru ilerler. 100 Watt QR111 halojen ampuller ile donatılmış çok odaklı lambalar, bu panellerin dikeyliğini öne çıkarır.

Daha önceki aydınlatma sisteminin, kilisenin hiç şüphesiz en önemli öğesi haline gelmiş olan bu panellerdeki altının ışıltısını artırmaya yardımı olmamıştır. Macarena Risso şöyle açıklıyor: “Bu panellerin önemini artıran iki faktör var. Buradaki ikonlarda hiç bir belirginleştirme yapılmadı ve bu panellerin hemen ardındaki alan, negatif kontrasta sebep olmamak için görsel olarak karartılmıştır.”

Dengeyi sağlamak için azizlerin kemiklerinin muhafaza edildigi ufak sandıklar Fresnel lensleri ile donatılmış 8/24 derece QR111 halojen lambalarla aydınlatılmış. Minber duvarları ve dom, ikisi Minber girişindeki kolonlara ve diğer ikisi de panellerin ardındaki kolonlara monte edilmiş olan flüoresanlarla donatılmış dört dikey lambayla aydınlatılmış. Her biri dikey bir bara monte edilmiş AR111 halojen ampullü ve yön verilmiş spot ışıklar kemerli tavan ve minberi aydınlatıyor.

Minber kadar çarpıcı olmasına rağmen, yan şapellerin, sunağın ardında kalan rafların aydınlatıldığı seviyeye kadar yenilenmesine müsaade edilmiş. Şapeller açık oldukları için çapraz ışıkla kısmen aydınlatılıyor. Yan şapeller, sunağın ardında kalan rafların üzerindeki ikonografik tasvirleri belirsizce öne çıkaran, alanın tümünden aynı şekilde gelen yumuşak bir ışık alıyor.

Dini ilahilerin öğrenimi için ayrılan alan da artık kilise ziyaretçilerinin ve mensuplarının kolayca görebileceği şekilde aydınlatılmış. Koroyu, takozlarla asimetrik düz bir çizgide tavana monte edilmiş flüoresanlar aydınlatıyor. Koro böylece kilisenin orta bölümünden de rahatlıkla görülebiliyor. Taşların dokusunu ortaya çıkaran ve perspektif kazandıran duvardaki 21 Watt T5 flüoresanlı iki aydınlatıcı yan kapılardaki heykellerin üzerine yumuşak bir ışık veriyor. Boru biçimli iki çelik zemin ışığı, Minber alanını belirleyen sütunların önüne monte edilmiş.

Tasarım gerçekleştirilmeden önce, Intervento’dan gelen ekip, zaman içinde tasarım planının iyi işlemesi için bakımla ilgili konuları da düşündü. Uzun ömürlü ışık kaynaklarının kullanımının yanı sıra ekip, ışıklandırma ile ilgili bakımın iskele ve uzun merdiven gerekmeksizin yapılmasını sağlayacak bir sistem tasarladı. Ana ışıklandırma için kurulan ekipmanın bakımı yerden yapılabilirken özel ışıklandırmaların bakımı için dört metrelik merdivenler kullanılıyor.

Farklı bir aydınlatma tasarımı anlayışı Joachim Ritter’ın yorumu

Dolaşımdaki ışığın kalitesinin anlamıyla ilgili hâlâ pek çok yorum var. Aydınlatma ile ilgilenen kişilerin, konu ışıklandırma tasarımı olduğunda konuştukları en büyük problem bu olsa gerek. Kaliteyi gösteren öğeler ya da bunu tanımlayan prensipler daha yeni formüle edildi ve kabul edildi. Ya da daha basit bir şekilde ifade etmek gerekirse, potansiyel olarak farklı bakış açılarını doğru bir şekilde anlamaktan yoksun olmak olabilir. Bu proje tamamlandığında, fikir aşamasında açıkça gösterilen yüksek kalitedeki tasarımları yansıtmayacak.

İlk bakışta proje iyi uygulanmış gibi görünüyor. Analiz sonuçları kulağa yeterince inandırıcı gelir, tasarımlara inanılır ve heyecan uyandırır. Bu projede tasarımcılar binanın değişik bölüm, bölge ve boşluklarını farklı aydınlatıcı renkler kullanarak yapılandırdı ve iyileştirdi. Belirli detayları ve tabii ki o muhteşem panelleri de belirginleştirmeyi başardılar. Hâlâ gelişmeye açık yerler olsa da bu sağlam bir yaklaşımdır.

Projenin tanımı da akla uygun. Ancak aydınlatma teknolojisi tasarımcıların aklındakilerle aynı olmadığı hissini uyandırıyor. Flüoresanları kullanarak yaygın bir aydınlatma sağlanabilir; ancak umulduğu gibi sütunlardaki ve duvarlardaki dokuyu ortaya çıkarmada yeterli değil. Tasarımcılar fotoğraflardaki görüntülerin gerçekle birebir örtüştüğünü söylese bile, ki ben buna inanmak istiyorum, fotoğraflar tasarım ekibinin tasvir ettiği gibi bu tasarım yaklaşımını ve alandaki gerçek kaliteyi tamamen yansıtmayabilir. Sonuç olarak, elimizde, uygulama aşamasında pek çok taviz verilmiş olan, gerçekten heyecan verici bir teknik (aydınlatma) çözüm var.

Proje ekibi

Müşteri: Teusa, SA (Tecnicas de Restauracción SA)

Aydınlatma tasarımı: Intervento, Madrid/İspanya, Pablo Barone, Maria Gil de Montes, Miguel Angel Rodríguez, Macarena Risso Elektrik mühendisi: Juan Carlos Campillo/İspanya Uygulanan ürünler:

Genel aydınlatma sistemi

Dekoratif altın örgülü zincirli avize, Pralibel/Ilumarte 54 Watt and 24 Watt T5 flüoresan 2 Watt LED’li endirekt ışıklandırma için 55 Watt and 40 Watt doğrudan ve acil durum ışıklandırması için dairesel boru biçiminde lambalar, Osram 70 Watt/830 VMHM ‘elektronik balast‘lı ekipman, tüm kontrollerin bağımsız yapılabilmesi için kablolama Presbiteryanlık:

90 derecelik bir-Watt LED’ler + lensleri,Osram Endirekt aydınlatma için 21 Watt’lık lambalar ve 6 metre uzunluğundaki dikey sistem aydınlatıcılar, Pralibel/Ilumarte 100 Watt QR111 halojen ampul,Osram Tapınak aydınlatması: 100 Watt QR111 halojen lambalar, Osram Şapel, paneller ve yan kollar Lambalar, Pralibel/Ilumarte 100 Watt QR111 halojen ampuller, Osram Endirekt ışıklandırma, lumilux vario 58 W/830, Osram, ayarlanabilir elektronik balast Mihrap ışıklandırma ve dekoratif ögeler:

100 Watt QR111 halojen ampul, Osram

Dergide s. 54.