Üç kilise, üç konsept
Metin: Mario Haunhorst
Fotoğraf: Mario Haunhorst
Gotik dönemlerden beri ışık, sadece mistik çağrışımları sebebiyle değil, her zaman kilisenin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Bu sebeple, bu tip ortamlar aydınlatılırken gün ışığı ve elektrik ışığı arasında dikkatli bir denge oluşturulması gerekir. Kilisenin bazı bölümlerinde doğal gün ışığının özel bir anlamı olduğu düşünülür. Örneğin, sunağın etrafında ışık önemli bir öğedir. Mimari yapıları inceleyen tarihçiler ve kilise tarihçileri sık sık kutsal mekanların anlamını ifade eden ışığın tarihçesine değinir ve bu yüzden kutsal yapıların tarihi süreci içinde devam eden bu fikrin önemini belirtirler. Pek çoğu kutsal mekanlar için aydınlatma tasarımı yapmanın bu alandaki en önemli disiplin olduğunu düşünür.
Konu kiliseleri aydınlatma felsefesi olduğunda, seçenekler birbirinden çok farklıdır ve belki de mantaliteler de oldukça farklılık gösterir. Bir tarafta, ibadet mekanlarını iyileştirme ve ibadet edenlerin duygularına yoğunlaflabilme isteği ve bununla birlikte tüm dünyevi şeyleri belirli bir mesafede tutan inancın gizli, saklı ve anlaşılamaz taraflarının mistik çağrışımlarını ortaya çıkaran semboller ve ifade flekillerindeki artış beklentisi. Diğer tarafta ise Protestanların açıklaması olarak kabul görmüş yaklaşım vardır ki bu yaklaşım daha çok kelimeler yerine eylemlerle aydınlanma ve kutsama yönüne eğilimi temsil etmektedir. Onlar gizem ve ortam yaratmak için sembollerle oluşturulan her tür suni ve semboller yüklü ortamları reddeder ve dini mekanlarda en fazla sezgilerimizle doğrudan ilişkili olan ve gizemli ikincil motivasyonlar gerektirmeyen, törenselliğe katkıda bulunan gerçek sembolleri kabul eder.
Bu tür konulara değindikten sonra, kilisenin tasarımında ya da kilisenin aydınlatma projesinde çalışanlar aralarındaki iletişimde hassasiyete çağrılırlar. Tamamen teknik bir çözümün yeterli olması çok nadirdir. İbadet yerleri için aydınlatma tasarımı yaparken buraların estetik ve otantik havasından kaynaklanan korku ve saygı duymak da, ve bu bazen daha kritik bir hal de alır, yardımcı olur. Amacına uygun olarak uygulanan elektrik aydınlatması binanın mimari tasarımına, ibadet için gelen insanlara ve ibadete duyulan saygı temeline dayandırılmalıdır. Dolayısıyla, mekana ibadet için gelenlerin ne yaptıklarını görebilmeleri için ışık gereklidir. Kilise hizmetlerinin verildiği mekanlar için bu doğru olsa da ışık, bazı detayların ve mimarinin vurgulanmasında da büyük rol oynar.
Kilise alanları ve cephelerinin aydınlatılması bir teknik zorluğun çok ötesinde. Dini ayin, konser etkinlikleri ve “sadece” sanat eserlerinin öylesine izlenmesi gibi farklı kullanım amaçlarının her birinin aydınlatma tasarımından kendine özgü beklentileri var. Her şeyden önce, insanların ayin ve ibadet için toplandıkları yer kiliseler olduğu için kilise hizmetleri diğer tüm aktivitelerden daha önemlidir. Daha pratik taleplerin yanı sıra bazı teorik konulara yönelik talepler de burada rol oynar. Zaten “ışık” kelimesi manevi ve birçok anlam taşıyabilmektedir.
Artık aydınlatma sistemlerinden belli işlevsel talepleri karşılaması beklenmektedir. Kilise içinde nef alanında ışık seviyelerinin rahat ve okumaya elverişli olması, aydınlık derecesinin özellikle basamak olan yerlerde insanların güvenle ilerlemelerini sağlayacak şekilde ayarlanması talep edilmektedir. Işığın gereğinden fazla belirginleflmemesi için sadece gereken miktarda ışığın kullanılması ve gerçek bir tasarıma göre uyarlanması önemlidir.
Almanya’nın Krefeld kentinden gelen Stephan Gotzes ve ışık ve cam sanatçısı Mario Haunhorst gelenekçi ve yenilikçilik arasındaki yolda bu işe adım atmış iki aydınlatma tasarımcısıdır. İki tasarımcı birlikte “Silberstreif- Planungsgruppe” adı verilen yeni bir şirket kurdular. Asıl çalışma alanlarını mimari aydınlatma, sahne ışıklandırması ve ışık sanatına yönelik öğeleri kullanarak ışık oyunları oluşturabilecek şekilde tasarlanmış mimarinin bütününde uygun ışık kullanarak ve mekanın bir ibadet, toplantı ve konser salonu olarak kullanımına uygun olacak doğru aydınlatma şartlarını oluşturarak, kiliseler ve kültürel binalar için aydınlatma tasarımları yapıyorlar. Yine Stephan Gotzes tarafından
Avizeden ayrıntılı görüntü - St. Anna Kilisesi - Neuenkirchen/Almanya yönetilen aydınlatma ve lamba tasarım şirketi olan STG Licht, Krefeld’li tasarım uygulaması yapan firma “Silberstreif- Planungsgruppe” ile birlikte lambalar, konstrol konseptleri ve aydınlatma sistemleri tasarlıyorlar.
St. Anna Kilisesi - Neuenkirchen / Almanya. Aydınlatma tesisatı ışık katmanları değiştirilebilen bir kumanda sistemine sahip. Uzun binanın ana ögeleri uzun binadaki büyük taş halkalar, koro alanı, iki ana yan bölme ve de altı metre büyüklüğündeki avize.
Mimari yapının içinde kolayca kaybolan ve mekanın geniş bir kullanım yelpazesini barındıracak şekilde kullanımını mümkün kılan aydınlatma çözümlerine ilgi gösteren kiliselerin sayısı hızla artıyor. Özellikle, bazilika planlı kiliselerden sorumlu cemaatler bu tip alternatif çözümleri, minimalist ya da ‘sade ve basit’ olarak nitelendirecek, tarihi mekanların önemli özelliklerini nadiren yansıtan tipik güncel elektrikli aydınlatma biçimlerine nazaran daha tercih edecektir. Özellikle restorasyon ve yenileme çalışmalarında, kilise hizmetleri ve diğer seremoniler yeniden düzenlendiğinde veya ibadet yerleri başka kullanımlara uygun hale getirildiğinde, Krefeld’den gelen uzman ekip; tasarımla ilgili öneri ve tavsiyelerini sunmaları için tasarım sürecinin erken dönemlerinde çağrıldılar. Aslında genelde alternatif aydınlatma çözümlerinin mekanı nasıl flekillendireceği konusunda görüşleri alınacaktı.
Tasarım ve pratik yaratıcılık her zaman yan yana çalışır; eğer pazarda uygun bir lamba yoksa, ya eldeki lamba modifiye edilir ya da uygulanacak mekana tamamen uygun ısmarlama çözümler geliştirilir.
Liebfrauenkirche Bocholt / Almanya – Kilisenin iç alanı çok gün ışığı alıyor. Tavan altını çepeçevre dolaşan bir RGB-LED bandı mekandaki güçlü kontrastları azaltıyor.
St. Anna Kilisesi - Neuenkirchen / Almanya Yeni aydınlatma programı ışık katmanları oluşturacak şekilde tasarlanmış; yüksek-orta-düşük. Bu kontrol sistemi parlaklık seviyesi ve renk sıcaklıklarının hassas bir şekilde ayarlanabilmesini, Bakire Meryem’in tablosu gibi font ve ikonlar, apsis ve sunak gibi belli bölüm ve bölgelerin öne çıkarılmasını sağlıyor (Daimi Yardımcı Anamız). Kilisenin ortasında, koro alanında ve yan kollarda bulunan anahtar taşından yapılmış büyük halkalarının yanı sıra, ayarlanabilen altı metre çapındaki avize de ışık tasarımının kilit ögesi. Bu kontrol sistemi, kemerli tavanın yumuşak bir şekilde aydınlatılmasını sağlıyor ve okuma için gerekli ışığı veriyor. Bu kadar geniş yelpazedeki teknik imkanlara ramen, kilisenin pencerelerinden içeri süzülen gün ışığı hala en önemli ışık kaynağı.
Liebfrauen Kilisesi - Bocholt / Almanya Bocholt’taki Liebfrauen kilisesinin alışılmadık büyüklükteki orta bölümünde şaşırtıcı derecede ilginç mimari tarzların bir karışımı vardır. Mekan barok tarzdaki yüksek sunağı, neoklasik ögeleri ve kilise pencerelerindeki güncel camları ile her tasarımı içinde barındırır. Birbiriyle uyum içindeki renk cümbüşü ve aydınlatma, her an değişen ışık oyunlarının oluştuğu kilise içinde oluşan engellenemeyen sert ışıkları ve gölge kontrastlarını yumuşatır. Birbiriyle bağlantılı olarak pervazların içinde görünmeyecek şekilde montajı yapılmış şerit şeklindeki RGB-LED ışıkların bunda önemli bir rolü vardır. Aydınlatma kontrol sistemi renk sıcaklığının iyi bir şekilde ayarlanmasını sağlar.
St. Dionysius Kilisesi - Nordwalde / Almanya 1960’larda inşaa edilmiş, iki yan kolu olan Gotik kilisenin iç kısmı orijinal şeklini alacak şekilde restore edilmiş ve mühendislerden oluşan bir grup tarafından bu yan kollar papaz evi ve medya merkezi olacak şekilde düzenlenmiştir. Krefeld ekibi, mekanın yenilenen bölümlerinin aydınlatma tasarımı için komisyona alındılar. Kilise mekanının şu andaki kullanımları ile yapılması planlan fikirler birbiriyle örtüflüyordu. Renk değiştirme özellikli LED yer aydınlatmaları Gotik minber etrafına monte edildi. Böylece ışıklar sunak alanındaki belli bazı ögelerin etkisini artıracak, ibadet esnasında ve ayinde atmosferi destekleyecek şekilde adapte edilebilecek. Bunların aksine, medya merkezinde mimari ve fonksiyonel ışıklandırma ile ilgili akıllıca uygulanmış çözüm bileşenleri kullanıldı.
Her durumda, kilisenin çalışmalarının desteklenmesini sağlayacak birkaç özel ışık sahnesinin tanımlanmasında müşteri ile yakın iş birliği içinde olundu. Ana fikir, tüm bir dini yıl boyunca özellikle kilise takviminde, ışığın sembolik değerinin arttığı en önemli günleri işaret eden günlerde (Hristiyan kiliselerinde bu Noel, Paskalya ve Paskalya yortusundan önceki 7. gün) hizmetin amacına uygun bir ışık tasarımının yapılmasına dayandı.
Tasarlanan aydınlatmanın ‘ucuz’ ışık etkisi yaratmaması ve anlamsız dramatik sahne değişimlerine neden olmaması gerekiyordu. Kilise görevlileri aydınlatma ekipmanlarını kullanırken oldukça dikkatli davranıyorlar ve zaman içinde kendi ışık koreografilerini geliştirmeyi ve tabii ki böylece kendi kilise aktivitelerini destekleyecek yeni ifade şekilleri oluşturmayı öğreniyorlardı.
Almanya’nın Krefeld kentinden gelen aydınlatma tasarım ekibi tarafından geliştirilen aydınlatma çözümünün, kültürel tarihimizin daha iyi incelenip anlaşılmasına neden olup olmayacağını zaman gösterecektir.
Üstteki: St. Dionysius Kilisesi - Nordwalde/Almanya: Kemerli tavan buranın bir kilise mekanı olduğuna işaret ediyor. Uzun bir direğe monte edilen lambalardan yansıyan ışık, oyuncul bir atmosfer yaratıyor.
Alttaki: St. Dionysius Kilisesi - Nordwalde/Almanya: Gotik tarzında oluşturulmuş koro mekanında aydınlatma dini alanı destekleyecek şekilde tasarlanmış. LED yer aydınlatmaları değişik renk seçenekleriyle farklı ışık koreografileri oluşturuyor.
The Church of Our Lady in Bocholt/Almanya: Kilisenin içi oldukça fazla gün ışığı alır, birbirine bağlantılı olarak yerleştirilmiş şerit RGB-LED ışıklar pervazlarda kaybolur. Gölge kontrastlarında ve sert ışığın yumuşatılasında da etkilidir.
Proje ekipleri
St. Dionysius Kilisesi, Nordwalde/Almanya Elektrik mühendisliği işleri: Ingenieurbüro Visoplan Brüggemann, Rheine/Almanya Aydınlatma tasarımı: Silberstreif Planungsgruppe, Krefeld/Almanya Uygulanan ürünler:
Seriler ve ısmarlama lambalar, STG Licht, Krefeld / Almanya
St. Dionysius Kilisesi, Nordwalde/Almanya Mimarlar: Architekturbüro Holtfrerich, Steinfurt/Almanya Aydınlatma tasarımı: Silberstreif Planungsgruppe, Krefeld/Almanya Uygulanan ürünler:
STG Licht, Krefeld/Almanya ve LFF, Solingen/Almanya
Liebefrauen Kilisesi, Bocholt/Almanya Mimarlar: Architekturbüro Rasche, Billerbeck/Almanya Aydınlatma tasarımı: Silberstreif Planungsgruppe, Krefeld/Almanya Uygulanan ürünler:
Seriler ve ısmarlama lambalar, STG Licht, Krefeld/Almanya, LFF, Solingen/Almanya
Dergide s. 60.