Hongodai Hiristiyan Kilise Okulu, Yokohama/Japonya

Metin: Alison Ritter

Fotoğraf: Masao Nishikawa

Amerika Birleşik Devletleri’nde faaliyet gösteren Heschong Mahone Grubu’nun mimar ve uzman planlamacıları dünya çapında gün ışığının okul öğrencilerinin öğrenme davranışı üzerindeki etkisine yönelik çalışmaları ile biliniyor. 2001 yılında California Enerji Komisyonu’nun vermi!

Japonya’nın Yokohama Kenti’ndeki “Hongodai Hiristiyan Kilisesi’ne” bağlı okul ve ana okulunun tasarımı için mimarlar ve mühendisler binanın konsepti üzerinde çalışmaya başlarken, herkes burada gün ışığının çok önemli bir rol oynayacağını biliyordu. Okulun odalarında oyunla öğrenme için gereken ortam yaratılacaktı. Ayrıca binanın depreme dayanıklı olacak şekilde tasarlanması ve inşa edilmesi gerekiyordu. Yapının tamamlanmasından birkaç ay sonra okul, ilk deprem denemesini yapmak zorunda kaldı.

Medyada giderek daha fazla doğal felaket haberleri duyuluyor. Depremler ve sel felaketleri insanları yaralıyor ve evsiz bırakıyor. Yaşam saniyeler içinde sona eriyor ve bütün bir kent anında bir çöp veya kül yığınına dönüşebiliyor. Doğanın bu tür olaylarına “doğal afet” diyoruz. Kontrolümüz dışında olduğu için bu tür felaketlerden zarar görenlere yardım etmeye ve yapıları yeniden kurmaya odaklanıyoruz. Ancak insan hangi mücbir sebebe inanırsa inansın sürekli tekrarlayan bu şansızlıklar, bizim bu binaların yapımına çok daha fazla özen göstermemiz ve bunların daha büyük deprem darbelerine dayanıklı hale gelmelerini sağlamamız gerektiğini gösteriyor. Sel felaketine maruz kalanları çok daha fazla koruyup, kullanıcılar için tehlikeli olmayan en uygun koşulları sağlamamız gerekmektedir.

En son depremde aile fertlerini, arkadaşları ve eşyalarını kaybeden Japonların çoğunun ne kadar sakin ve doğru davrandığına tüm dünya hayretle baktı. Japonya’da yeni ve benzersiz bir okul binası var. Benzersiz çünkü yapı gün ışığı planlamasının mükemmel bir örneği ve cam binanın depreme tam dayanıklı olduğu kanıtı.

Hongodai Hiristiyan Kilise okulu ve ana okulu, bir okul ile bir yuvadan oluşuyor ve bir protestan kilisesi tarafından yönetiliyor. Bina, Yokohama Kenti’nin yakınlarında yer alıyor. Etrafında oyun parkları, park alanları, tepelik bir peyzaj ve orman var. Buradaki ana fikir, farklı yaştaki çocuklar için doğal çevreye uyum sağlayacak bir yer inşa etmekti. Binanın kendisi kompakt ve tamamen cam kaplı (Kullanım alanı: 265,97 m²). Depreme dayanıklılığı çelik kafes sistemi ile sağlanıyor. Binanın cephesi ve zemin ahşap kaplı. Bina, MDF’den yapılmış duvarlar yerine dar çelik çerçevelere ve izolasyonlu sismik cam duvarlar olarak adlandırılan yeni tarz şeffaf bir izolasyon tertibatına sahip. Japonya’da hayatta kalmak için depreme dayanıklı bir tasarım şart. Bu nedenle sadece yüksek binalar için değil, özel konutlar gibi küçük binalar için de titreşimin azalmasını sağlayan tertibatların uygulanması çok önemli. Bu tarz titreşim söndürücü sistemler bir deprem esnasında sismik enerjiyi emiyor ve dağıtıyor. Bunun için kaymaya karşı bir direnç oluşturuyor. Depreme dayanıklı bina inşa etme, başlı başına bir ihtisas alanı; ancak depremden etkilenen bölgelerden çekilen fotoğraflarda görüldüğü gibi her yerde uygulanmıyor. Japonya’daki okul için geliştirilen inovatif, şeffaf titreşim söndürücü tertibat, artçı depremlerin daha kısa sürede bitmesini sağlıyor ve okuldaki çocukların, öğrenci ve eğitim personeli için daha fazla güvenli bir ortam sunuyor. Bina bu anlamda ve bir felaket durumunda bir sığınak olarak da hizmet veriyor. Planlama ekibi, şeffaflık veya geleneksel, alışılmış ahşap lata kullanımına dayanan konseptten vazgeçmeden depreme dayanıklı bir okul binasını geliştirmiş ve inşasını gerçekleştirmiş. Aslında bina son derece şeffaf ve şık. Ciddi bir sismik basınca dayanıklı görünüyor. Yapının dinamiğini test etmek için 3 boyutlu bir model üzerinde çeşitli araştırmalar yapıldı. Araştırmalarla yapının süre içindeki dinamik yükü analiz edildi. Bunun için spesifik jeolojik şartlar dikkate alındı. Cam duvar bir 1:1 yük ile test edildi.

Okul binası tamamen cam kaplı ve şeffaf. Proje tamamen doğa içinde uygulanmış, kısmen bitki örtüsünün etrafına yerleşecek şekilde planlanmış ve yapılandırılmış. Bina cephesi yarıya kadar yarı şeffaf ögeler ile kaplı.

Binanın bulunduğu yerde bir sallanma deneyi yapıldı ve yapının performansı doğrulandı. Bina 2010 yılının Şubat ayında tamalandı, ki bu tarih Japonya’nın 8,9 şiddetinde yaşadığı ağır depremden bir yıl önceydi. Söz konusu depremde on metre yüksekliğindeki Tsunami dalgaları olduğu görevle okullardaki gün ışığı koşulları hakkında bir araştırma yaptılar. 2003 yılında “sınıflarda fizyolojik konfor ve bunun okul performansı ile ilişkisi” konusunda bir başka araştırma bağlattılar. Edinilen bilgilerle diğer planlamacılar okul aydınlatma projelerini başka !ekilde çalışmak için yeniden düşünmeye başladı, ki bu çok iyi bir haberdi! Artık bu konu ile ilgili bilgi verebilecek veya bu alanda araştırma yapan birçok mimar, aydınlatma tasarımcısı ve araştırmacı var.

Japonya kıyılarını vurdu. Arup inşaat mühendisleri 2011 yılındaki depremden okulun sağlam çıktığını ve halen okul olarak kullanılmaya devam edildiğini teyit etti.

İç alandaki ortam aydınlık ve samimi. Gün ışığı binaya her yönden giriyor. Okul binası mevcut ağaçların etrafına inşa edildi. Binaya çok yakın duran ağaçlar güneş ışığını doğal bir şekilde filtreliyor. Üst salonda yapılan sabah duasından sonra öğrenciler sınıflarına ayrılıyor. Sonra öğretmen sınıfı ile dersi içerde mi dışarda mı yapacağına karar veriyor. Yuva öğrencileri kendi alanlarında özgürce hareket olanağına sahip. Sürgülü kapılardan kolayca dışardaki oyun alanına çıkabiliyorlar. Hareket özgürlüğü ve faaliyetlerine kendilerinin karar vermesi ile birlikte kullanıcıların memnuniyeti en üst seviyeye çıkıyor. İnsanların D vitamini sentezi için güneş ışığına ihtiyacı var. Ancak çocukların genelde çok az güneş ışığı aldığı bilinir. Ebeveynler veya çocuk bakıcıları çocuklarla birlikte değillerse veya çocuklarına çok odaklanmıyorlarsa, çocuklar fazla TV seyredecek, internet önünde uzun süreler kalacak ve cep telefonunu istedikleri gibi kullanacaklar. Her gün okulun bitmesini veya yazın gelmesini beklemek, güneş ışığından faydalanmak için çare değil. Hepimiz gün ışığında dışarıda olma dürtüleri taşırız. İngiltere’nin Liverpool Mimarlık Yüksek Okulu profesörlerinden Duncan M. Stewart’ın “Çocukların günışığı ile ilişkisi ve sınıflarda pencereler” konulu araştırmasına göre çocukların çoğu sınıflarda ya cam kenarında ya da yakınında oturmak istiyor. Dışarı bakabilmek, dışardaki görüntünün kalitesi ve doğayı görebilmek çok önemli. Genelde sınıfta en sevilenlere tercih ettikleri yere oturma seçeneği sunulur. Onlar da genelde pencere kenarını seçerler. Japonya’daki okulda bu grup dinamiği faktörüne hiç gerek kalmıyor, çünkü herkes için gün ışığı mevcut.

Suni aydınlatma olarak tavana haç şeklinde monte edilen ışık rayları seçilmiş. Maalesef bu basit, mekân kalitesini artırma çözümü, içerdeki doğal ışığın yarattığı etkiye yaklaşamıyor bile. Haç şekillerini referans alma denemesi başarısız olmuş.

Zaten şeffaf duvarlar Japonya’da geleneksel. Dolayısıyla buradaki fikir tutarlı ve geleneksel, Shoji kağıttan oluşan sürgülü duvarlar gibi bazı bölgeleri yarı şeffaf tasarlamak anlamlı. Bu binada güneşin kesintisiz bir şekilde binaya girmesi istenmiş. Gün ışığının fizyolojik kalitesi ile binanın etrafındaki doğa görüntüsünün sunduğu kalite karşılaştırıldığında uygulanan suni ışık çok zayıf kalıyor. Aslında burada kaç Watt ve hangi ışık renklerinin kullanıldığı hiç önem taşımıyor. Düşük maliyetleri nedeniyle flüoresanlar kullanılmış. Yaratıcılığın öne çıktığı bir anda tavana belli bir düzende ve “tasarımsal” bir biçimde lambaların yerleştirilmiş olması buradaki ortamın kalitesini artırmıyor. Basit bir çözüm olarak kalmış. Aslında gerçekten çalışması ve doğal ışıklı bir mekân kalitesine ulaşılması için çok basit. Ne teknik ne de işlevsel etkisi olan, insan biyolojisi ile ilgili beklentileri hiç mi hiç karşılamayan hızlı düşünülmüş steril bir çözüm gibi görünüyor. En azından bunları hayal etmek mümkün değil. Okulun, bir kilisenin okulu olduğunu bilmek sadece bir referans niteliği taşıyor. Ancak başarılı bir tasarıma işaret etmiyor.

Belki de suni ışığın daha fazla maliyeti olması gerekmiyor. Çünkü dersler gün içinde yapılıyor, geceleri değil. İyi niyetle ortayı bulmak gerekiyor. Çünkü yeterli gün ışığı olmadığı saatlerde veya gökyüzünün aydınlık veya bulutların olmadığı mevsimlerde suni ışık gerekiyor. En azından başka okullarda da suni ışık açısından flüoresanlar dışında başka bir şeyin sunulmadığını da görmek lazım. Bu nedenle bu okul büyük ve de bir o kadar ümit vadedici bir gelişme.

Kesinlikle Hongodai okul binası iyi bir örnek ve birçok konunun tartışılmasına olanak sağlıyor. Gün ışığının önemini bilen yapı sahibi ve mimarlar yapı ile ilgili tüm gereklilikleri sağlayarak sağlıklı ve ilham verici bir yapı ortaya çıkarmışlar. Çocukların oynayabileceği ve öğrenebileceği bir ortam. Bunlardan çok daha fazla olmasını istiyoruz!

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Hiroshi Ikeda, Hongodai Christ Church / Japonya Mimarlar: Takeshi Hosaka Architects / Japonya Yer üstü inşaat: Ove Arup & Partners Japan Ltd., Hitoshi Yonamine / Japonya

Dergide s. 48.