Işık ve sesin hacimdeki formu

Metin: Dilara Teke, Faruk Uyan

Günümüzde yapı sektörü profesyonelleşmesini sürdürüyor. Bu doğrultuda da kendi alanındaki her konuda profesyonel bakış açısına gereksinim duyuyor. Akustik ve aydınlatma konuları da yapı alanında artık özel ilgi ve bilgi gerektiren, hem teknik hem de aynı zamanda estetik tasarım konuları olarak ele alınıyor.

Mekanlarda kullanıcı gereksinimlerini karşılayabilme ve mekan tasarımını oluşturma bakımından bu iki özel konu önem kazandı. Mekan tipolojisine göre, akustik veya aydınlatma konularından biri, o mekanda diğerine göre daha önemli görülebilir. Ancak mimari bütünlük içerisinde iki konunun birlikte ele alınabilmesi durumunda, akılcı, estetik çözümler oluşabilmektedir.

Hacim akustiği, çoğu zaman göz ardı etsek de, artık günümüz koşullarında daha çok karşımıza çıkmakta ve mekanlarda fonksiyona bağlı olarak ses konforunun sağlanması açısından değerlendirilmeli.

Mekanların akustik açıdan sübjektif veya objektif olarak incelenmesi, hacim, yükseklik, plan şeması, kullanılan malzeme, mekanın kullanım amacı(müzik, konuşma gibi) gibi parametrelere bağlı olarak değişir.

Mekanın özelliklerine göre çeşitli akustik kusurlar oluşabilir. Örneğin hacmin fazla büyük olması sesin boğuk bir şekilde duyulmasına neden olur. Kubbe tarzı küresel hacimlerde ise sesin bazı noktalarda toplanmasına neden olarak sesin homojen olarak dağılmasını engeller. Birbirine paralel gelen özellikle eşit boyutlardaki duvarlarda eko riski yüksektir.

Sesin belli noktalarda emilmesi, saçılması veya yansıtılması gerekebilir. Örneğin kaynağın olduğu yer fonksiyona bağlı olarak yansıtıcı, eko riski olduğu yerler emici veya homojen dağılmasını istediğimiz yerler saçıcı olarak tasarlanabilir. Bazen bu fonksiyonlardan her ikisinin de gereksinimi olduğu yerler olabilir. Bu durumda her koşula göre üretilmiş malzemeler bulunmakta. Genel olarak sesin hareketi ve davranışı tahmin edilse de bu gözlemin daha reel hale gelmesini sağlayan simulasyon programları bulunuyor. Bu programlar ile ses dalgalarının hareketi, mekanın tepkisi ve bunun kullanıcı tarafından nasıl algılandığı ölçülebiliyor.

Müzik ve konuşma frekans aralıkları oluşum tipleri açısından sesin iki temel formudur. Bazı mekanlarda ise bu iki temel form bir arada da bulunabiliyor. Dolayısıyla sorun ve çözümleri bu formlar üzerine dayanır. Örneğin müziğin ardı ardına gelen notlarının birbirine bağlanarak daha uzun zaman mekanda kalması ve mekanı doldurması beklenirken, konuşma fonksiyonu geçen bir mekanda hecelerin daha kısa süre içinde bitmesi ve dolayısıyla bir biri içine girmeyerek konuşmanın net algılanması istenir.

İşlevi belirli bir mekan, akustik açısından tasarım aşamasında ele alınmalıdır. Bu şekilde boyut ve şekil parametrelerinin elverişliliği sağlandıktan sonra iç mekandaki hareketli veya sabit elemanların akustiğe katkısı beklenmelidir.

Akustik elemanların boyutlandırılması ve mekanda konumlandırılması hesaplanırken aydınlatma elemanları da buna paralel olarak şekillenir. Bazı mekanların kendisi veya elemanlar hem aydınlatma hem akustik işlevleri üstlenecek elemanlar olarak tasarlanmaya başlamıştır. PVC gergi tavanlar mekanlarda homojen bir ışık sağlarken aynı zamanda malzeme özellikleri ile akustik tasarımda da etkili olmakta; dairesel sarkıt şeklinde yutucu elemanlar aydınlatma fonksiyonu ile birleştirilerek çeşitli mekanlarda kullanılmaktadır.

(Şekil4).

Aynı şekilde standart kullanımlarına alışkın olunan elemanların, bu iki söz konusu işlevi üstlenen tipleri de tasarımlarda yer alabiliyor. Şekil 5’te görülen, aydınlatma sarkıtı ve akustik sarkıt panelini birleştiren ürün veya Şekil 6’daki gibi açık ofislerde kullanım için oldukça işlevsel akustik kontrol sağlayan gergi sistem ve bunu endirekt aydınlatma için kullanan lambader sistemi bu elemanlara örnek gösterilebilir.

Mekanda akustik düzenlemeler ses konforu sağlarken, sesin saçıcı olması sağlayan bazı strüktürel efektler aynı zamanda aydınlatma ile desteklendiğinde çok daha etkili mekanlar ortaya çıkıyor.

Mekan kabuğu şekil itibari ile saçıcı olabildiği gibi bazı akustik elemanlar kullanılarak yüzeyde de saçıcılık sağlandığında, bu yüzeyler ışık efekti ile de güçlendirilebilir (Şekil 7-8).

Mimarlığın geniş çalışma alanı içerisinde birer uzmanlık dalı olarak kendine ayrı ayrı yer bulan akustik tasarım ve aydınlatma tasarımı, konusunda uzman kişiler tarafından bir biri ile paralel olarak eş zamanlı ve birlikte ele alınması durumunda ancak, mekan tasarımlarını en güzel şekilde tamamlayabiliyor.

Dergide s. 52.