Leipzig Kütüphanesi / Almanya

Metin: Susanne Brenninkmeijer

Fotoğraf: Christian Richters

Almanya’nın Leipzig kentinin Connewitz adlı semtinde, Berlinli mimar Leon Wohlhage Wernik tarafından inşa edilen yeni kütüphane binasının okuma salonları, on bir metre yüksekliğinde. Bu çalışma ile, ana binası kendinden emin bir şekilde tarihi çevresi ile uyumlu üzeri kapalı bir meydan oluştu. Yapının heybetli duruşu ve dış dünya ile kurduğu güçlü iletişim ile ışığa önemli bir görev yüklendi. Görev ne çok az ne de çok fazla olmalıydı. Proje her ne kadar kulağa kolaymış gibi gelse de gerçekler farklı bir şey gösteriyor.

Büyük, mimari olarak gösterişli olan ve dışa bakan bina bölümleri tek bir dış aydınlatma ile öne çıkartılıyor. Dar yansımalı HIT Downlight’ları binanın önündeki alanı aydınlatıyor ve kentin diğer alanlarından bariz farklı olan ışıklı bir bölge yaratıyor.

Özellikle akşam saatlerinde, renkli tasarlanmış olan okuma salonları ışığını dışarı verdiğinde, bina ve içindekiler dış alanla iletişim kuruyor.

Berlin’deki Ekonomi, Teknik ve Kültür Yüksekokulu, Almanca adıyla kısaca HWTK’da yaklaşık 7000 öğrenci bulunuyor. Giderek artan öğrenci sayısı ve içerdeki alanların farklı şekilde kullanım talebinin artması üzerine Yüksekokul genifllemek zorunda kaldı. Kampüsün yeniden organizasyonu çalışmaları çerçevesinde Gustav- Freytag-Strasse’nin köşesindeki eski otopark alanına, düz biçimli birbiri ile bağlantılı iki bina inşa edildi.

HWTK’nın bu ikilisine geçen yıl Leipzig Mimari Ödülünü veren Jüri, ödülü veriş nedenini şöyle açıkladı: “Yeni kütüphane ile Berlinli Leon Wohlhage Wernik mimarları bu ikili yapıyı, Yüksekokulun sade binalarına ve kentin, Yüksekokulun kenarındaki bloklarına uyumlu bir bağlantı kuracak yapıda tasarlamayı başardılar”. Burada tarif edilen iki heybetli heykeli andıran bina: Kütüphane ve HWTK’ya ait olan, içinde Medya ve Baskı Tekniği alanında eğitim veren Medya Merkezini barındıran bina. Leipzig kentinin Güneyinde yer alan düz biçimli modern binalar Gustav-Freytag-Strasse tarafından ayrılıyor ve Fakültenin klasik ana binasının karşısında bulunuyor. Mimarlar, imar planındaki köşe konuma optimal bir çözüm getirmiş ve iki işlevli ve mekânsal olarak birbirinden ayrı yapılar yaratmış. Bu iki binanın arasında da bir meydan ve geçiş ortamı var. Bu ikili, Yüksekokulun alanından daha fazla yer talep etmeksizin dışarı çıkıntısı olan katları ile üzeri kapalı meydanlar oluşturuyor. Medya merkezinin çıkıntıları kütüphane yönünde ve böylece iki bölümlü yapıya bağlantı kuruyor. Beyaz cam mozaik ile kaplı cepheleri ile binalar gün içinde ne yazık ki çok az güneşi olan Leipzig’de parlıyor. Geniş yüzeyli bina cephelerinin güçlü yansıması ve büyük pencerelerden giren ışık, delikli cephenin doğa ve suni ışık ile oyununu güçlendiriyor.

Kent ile etkileşimi sağlayan en önemli mimari öge büyük panorama pencereleri. Bu alanda suni ışığa çok görev düşüyor. Sadece görünmesini sağlamıyor ayrıca binanın dışarı doğru mekânsal yapısını sergiliyor. Mimarlar, binanın hem gösterişli olması ile aşırı “ışık kirliliği” arasında oluşan çelişkinin bilincindeydi. Bu anlamda binanın hafif bir aydınlatma ile geceleri de belirgin olmasını sağladılar. İşlevsel aydınlatma, aynı zamanda sunum ve iletişim amacını taşıyor ve ayrıca aydınlatma ögelerinin kullanılmasını gereksiz kılıyor. Bina kendinden ışıldıyor. Özellikle okuma salonları kendisini sergiliyor ve bina içindeki hayat dev boyutlu ekranları andırıyor.

Kütüphane binası, beş katta 800 ‘den fazla çalışma ortamı sunuyor. Bu katlardan üst üçü Gustav-Freytag- Sokağı’na taşıyor. Sokağın köflesini kaplayan bu çatıyı andırır yapının altında kütüphanenin girişi bulunuyor. Optik olarak bina cephesinin bu alt bölümü, binaya sınır oluşturan tarihi yapıların cephesi yüksekliğinde. Dışarı taşan katlarda bulunan okuma salonları, panorama pencereleri ile kentin içine doğru meraklı bir biçimde uzanıyor. Çatıyı andıran yapıya monte edilen Downlight’lardan meydandaki alanı aydınlatan baskılı ışık, binaya davet ediyor. Işık kamusal alan ve özel alan arasında iletişim kuruyor. Rastgele düzende yerleştirilen dar yansımalı halojen metal buharlı ampuller ile donatılmış Downlight’lar girişe doğru sıklaşıyor ve daha fazla ışık ile ziyaretçiye bina içine kadar eşlik ediyor.

Ziyaretçi, cephesine baskı uygulanmış cam cepheden içeri girdiğinde, içinde emanet dolapları olan bir ön bölge kendisini karşılıyor. Göze çarpan ise buradan itibaren döşenmiş olan ve tüm açık alanlarda kaplı olan açık yeşil zemin.

Tavana yerleştirilen diffüz ışık veren, kapaklı Pattern Downlight, mekânı belirsiz bir şekilde aydınlatıyor. Aynı diffüz ışık ortamı tüm binada mevcut. Aydınlatma, arka plandaki renkleri öne çıkarmaya yarıyor. Açık yeşil zemin üzerinde, fuayenin bir kenarında, oyalanmak ve dergi karıştırmaya davet eden kraliyet mavisi renkli kumaşla kaplı bir oturma grubu yer alıyor. Bu tür yoğun renkler doğrudan ışık alsaydı, muhtemelen mekâna çok fazla hakim olurdu. Fuayenin tamamında, düz bir hat şeklinde uygulanan lambalarla oluşan diffüz ışık, rengi öne çıkartmıyor. Karanlık beton duvardan gelen bu aydınlık hatların görüntüsü tekrarlayan bir tasarım ögesi ve çoğu mekâna hakim. Girişteki kabul masası ve üst katlardaki info istasyonları gibi alanlarda kullanılan mobilya, mimarlar tarafından bu bina için tasarlanmış. Beyaz Corian ile tamamlanan çalışma alanları üstten ışık hatları ile hafifçe aydınlatılıyor. Belli alanların vurgulanması öncelikli olarak renkler, malzeme ve bunların farklı yansıma özellikleri ile sağlanıyor ve böylece ışık araç olarak ikincil konumda kalıyor.

Bu anlamda kitap rafları ve özellikle kitap sırtlıkları aydınlatılmış, böylece yine tavanın aydınlatılmamış arka yüzeyine göre mekânın odak noktasını oluşturuyorlar. Bunun için düz bir hat şeklinde uygulanan flüoresanların kullanılabileceği raf lambaları geliştirilmiş. Aynı zamanda mekânın ışığını da aynı ışık kaynağından sağlamak için, bu ışık profillerine diffüz bir kapak uygulanmış. Aslında biraz yazık olmuş çünkü, bir asimetrik reflektör ve böylece kitapların aydınlatması ile oluşacak yeterli geri yansıma ile mekân da daha etkili bir aydınlatmaya kavuşmuş olurdu. Üst katlara ulaşmak için, çok geniş bir alanı olan ve tüm açık alanları birbirine bağlayan ana merdivenler kullanılıyor.

Aslında, tavanı ışıklandıracak homojen bir aydınlatma planlanmıştı. Renkli duvar yüzeyine ışık gelmeyecekti. Ancak planlama süreci içinde plan dışı başka lambalar da kullanıldı. Burada uygulanan farklı ışık tekniğini muhtemelen yalnızca bir uzman görecekti. Sonuçların yetersizliği proje bittiğinde ancak ortaya çıkabildi.

Okuma lambaları, lamba üreticilerinin mimarlar ile birlikte yaptığı çalışmalar neticesinde geliştirildi. Kullanılan lambalar 4 LED’li, 3,5Watt ve 6000 ile 3500 Kelvin ışık rengi veriyor. LED’lerin hafif yanal konumu, çalışma alanının daha iyi kullanılmasına olanak sağlıyor.

Lamba başlığının malzemesi keskin kenarlara sahip ve ısı iletişimini kolaylaştırıyor.

Binanın omurgasını teşkil ettiği için farklı bir planlamaya sahip olan merdivenlerin tasarımına özel ilgi gösterilmiş. Zeminin yeşili burada da trabzanların iç kısmında yan duvarlarda uygulanmış ve merdivenlerin tamamını öne çıkartıyor. Trabzan boyunca, çizgisel olarak aşağı doğru ışık verecek şekilde yerleştirilen lambalar renkleri öne çıkartıyor. Bu alanlara yerleştirilen Downlight’lar yatay yüzeyleri aydınlatırken daha karanlık olan ve sadece yeşil rengin ışık aldığı basamaklara kontrast oluşturuyor. Maalesef bu Downlight’ların da üzerinde bir diffüz kapak bulunuyor, ki böylece bir diffüz homojen ışık ortamı yaratılıyor. Zemin ve en üst katın aydınlatması, büyük pencerelerden gelen günışığı ile sağlanıyor. Ayrıca üst alanlara yerleştirilen halojen metal buhar ampullü Downlight’lar bu alanı ışıklandırıyor. Özellikle üst katta, bu doğrudan baskılı ışığın algılandığı noktada, diğer alanlarda farklı ışık ortamlarının olmadığı anlaşılıyor.

Her ne kadar (ve belki de bu yüzden) zemindeki yeşil renk, üzerine gelen ışık ile daha fazla öne çıkarılsa da ışık ortamı bu bölümde çok iyi. Merdivenlerden üst katlardan birine çıkıldığında ve aranan kitabı bulup iki katlı okuma salonlarından birine geçildiğinde, bunların, panorama pencereleri ile sokak tarafına baktığı görülüyor. Bu salonlarda da renk, önemli bir rol üstlenmiş. Ham beton duvarlar mavi, patlıcan kızılı ve sarı renge boyanmış. Altındaki beton grisi zemin ile renkler, belli renk gruplarını temsil eden tonlar alıyor. Suni ışık, mekânı beyaz tavan yüzeyinden endirekt aydınlatıyor. Dar kenarların her birine üç adet sıva üstü tavan ışıklıkları yerleştirilmiş. 150 Watt gücünde halojen metal buharlı ampuller ve asimetrik reflektörler ile donatılmış olan lambalar, tavan yüzeyini mümkün olduğu kadar homojen bir biçimde ışıklandırıyor. Lambalar dikdörtgen biçimli çelik kasalara yerleştirilmiş. Aynı kasa balastı da alıyor. Kasanın tamamı 3500 x 205 x 150 milimetrelik boyutu ile düz hatlı bir lamba olarak algılanıyor. Bu yüksek tavanlı okuma salonları, galerilerden içeri doğru bakıldığında da konumları, boyutları ve dışa verdikleri görüntü ile kütüphanenin merkezi. Yüksekliklerine rağmen insan kendini kaybolmuş hissetmiyor çünkü, içerde bulunan masaların ölçüsü yine genel kullanım ölçülerinde. Masalara yerleştirilen lambalar ise, mekânın diffüz aydınlatmasında bir tür özel alan yaratan ışık adacıkları oluşturuyor. Tüm okuma masalarında aynı ortam oluşuyor. Aslında LED’ler ile donatılmış özel lambalar her yerde olan diffüz ışık ortamını kısmen sağlıyor.

Alttaki fotoğraf: Gün içinde okuma salonlarının renkliliği doğrudan giren gün ışığı, suni ışıkla aydınlatılan saatlere göre çok daha yoğun geliyor. Tavan üzerinden sağlanan endirekt aydınlatma ile duvarların renkleri azalıyor. Okuma masalarında oluşan ışık adacıkları okumak ve öğrenmek için gerekli özel alanı sunuyor.

Üstteki fotoğraf: Işık hatları ana salonda ve yan salonlarda da uygulanmış. Her yerde aynı profil kullanılmış. İşleve göre teknik ögelerde değişiklikler yapılıyor.

Biçim açısından kenarları keskin olan bu lambalar, çeşitlilikleri itibariyle sadece minimalistler için bir estetik kaynağı değil. Mimarların bildiği planlamanın tasarımsal sonucu tüm yan odalarda da görülüyor. Bu alana sınır yapan binanın arka kısmında bulunan ofislere, grup odaları ve bilgisayarlı masalara da giriş bölümünde kullanılan uzun alan lambaları uygulanmış. Aynı tür lambanın burada kullanılması ile tanıdık ortam yaratılmış olurken, binaya gereken sukünet de verilmiş oluyor.

Aydınlatma tasarımcısının olmaması nedeniyle aydınlatmayı tam anlamıyla kendileri planlayan mimarların hedefi, binanın bir bütün olarak görülmesini sağlamak ve bir bütün olarak yansıtmaktı. Kitap rafları gibi farklı bölgelerin ayrı ayrı aydınlatılması istendi ancak ışık ile vurgulanması hedeflenmedi. Bu hedef sağlandı ancak binanın tamamını yaşayınca ortamın geneli konusunda şüphe oluşabilir. Işık burada liderlik etmiyor, herhangi bir şeyi öne çıkartmıyor ve sahnelefltirmiyor. Mimarların istediği aydınlık ve karanlık bölgelerin yaratılması diffüz ışık özelliği nedeniyle sağlanmış ancak kontrastın düşük tutulması sağlanamamış. Bir süre sonra buradaki zayıf ışık ortamından yorulunuyor, ki çoğu zaman bunun nedeni olarak edebiyat öğrenimi görülüyor. Birkaç ışık ağırlık noktası hem yön tayini hem de ortamın güzelleflmesine katkı sağlayabilirdi. Tavanda aydınlık-karanlık-kontrastlarla oluşan ışık hatları çok güzel. Çok çeşitli lamba türlerinin olmaması da çok güzel. Her şey biçimsel olarak sakin ve hiçbir yansıma gözü almıyor. Bina, dışarı doğru ne kadar çok çıkıntı yapmış olsa da, bina içindeki ışık ortamı o kadar akıcı, hem olumlu hem de olumsuz anlamda. Işık planlaması sağlam. Teoride olduğu gibi, mimariye hizmet ediyor. Ancak başka planlama hedefleri, özellikle ışık aracılığı ile yaratılabilecek heyecan yok. Sadece dışarıda, giriş bölümünde başka bir ışık ortamı var. Dışarıdan içeri doğru geçiş heyecan verici. Eğer bu alanlar için tasarım sürecine bir aydınlatma planlamacısı dahil edilmiş olsaydı, durumu henüz başında iken tespit edecekti. Fikirler iyi ancak teknik uygulama, fikirleri takip etmiyor. Tabii ki çoğu zaman olduğu gibi yeterli bütçe ve

Projeye katılanlar

Mimari ve Aydınlatma: Léon Wohlhage Wernik Architekten, Berlin/Almanya Aydınlatma planlaması danışmanlığı tasarım: Licht Kunst Licht, Bonn ve Berlin/Almanya Uygulanan ürünler:

Dış cephe giriş çatısı: HIT 20 Watt için sıva altı Downlight, We-ef, Türü: DOC220 Merdivenlik:

Yükselti: TC için difüzörlü sıva altı lamba, Erco - Türü: Panarc Merdivenlikteki çatı feneri: HIT 70 Watt için sıva altı Downlight, Erco - Türü: Lightcast, bakım için Luxlift ile Merdiven trabzanları: 28/35 Watt için ışık rayı, Regent, Türü: Ice open, Difüz kapaklı, profil içinde - Türü: Channel Raf lambaları:

Semperlux, Türü: Kasset M60 özel sabitleme aparatlı Fuaye ve Info alanları: Semperlux, Türü: Kasset M60, opal kapaklı, kullanım alanına göre aşağı sarkıtılarak veya malzeme içine yerleştirmek suretiyle, uzunluk altı metre, içine bir sıra atlatmak suretiyle yerleştirilen flüoresan T8, 28 Watt Okuma salonları: HIT-DE-CE 150 Watt Uplight, Erco, Türü: Trinon Uplight, bir tarafı yapıya uygulanacak çelik profilli Okuma lambası, 4 LED için tasarlanmış özel lamba, 3,5 Watt, Işık rengi 2 x 6000 K, 2 x 3500 K, Kotzolt aydınlatma tasarımcısını görevlendirme bilinci yoktu. Bu durumdan mimarlar da çok mutlu değil. Her ne kadar, yapı sahibinin “standart” ve ‘’nötr maliyet” talepleri doğrultusunda yapılsa da, bu çerçevede hedefe doğru çalışıldı. Proje her anlamda, çalışan ışık planlaması ile dışa doğru çıkıntı yapan bir mimariyi temsil ediyor.

Dergide s. 48.