Frauenkirche Kilisesi, Dresden

Metin: Erwin Döring, Walter Bamberger, Petra Steiner

Fotoğraf: Erwin Döring, Walter Bamberger, Spectral GmbH

61 yıl önce tahrip olan ve yeniden inşası yaklaşık 11 sene alan Frauenkirche, Barok mimarinin tanımını yapıyor adeta. Gökyüzüne doğru kollarını uzatan ‘kadınlar kilisesi’, bugünün olanaklarını optimum düzeyde kullandığından olsa gerek, gece karanlığında sıradışı bir aydınlatma şovuna dönüıüyor. Yaradana uzanan ışıklı bir yola...

Ekim 2005’ten beri Dresdenliler Frauenkirche’de -tekrarmumlarını yakabiliyorlar. Kilisenin tahrip edilmesinin üzerinden 61 yıl geçti aslında. Buna karşın 11 yıllık yeniden inşa süresi, neredeyse “zamanında tamamlandı” dedirtiyor. Muhteşem yapıya bakıldığında bekleme süresi unutuluyor; içerideyse saat, zamanın ötesinde işliyor. Barok döneme ait yapı, gökyüzüne yükselişiyle ve etkileyici gün ışığıyla hayran bırakıyor doğrusu. Günümüz aydınlatma olanakları ile ışığın, gün içinde olduğu kadar geceleri de binanın en uç noktasına kadar optimum düzeyde ulaşması sağlanıyor.

Buradan itibaren aydınlatma tasarımı projesinin heyecanlı kısmı başlıyor. Hedef, tarihi ışık felsefesinin geleceğe uyumlu hale getirilmesi. Çünkü Avrupa’da çok az yapı dönemi Barok kadar gün ışığından etkilenmiş!

Frauenkirche’nin tarihi 1726’da temelinin atılması ile başlıyor ve 1743’te ‘tamamlanması’ ile sürüyor. Yapı ustası George Bähr’ın 17 yıllık yapım süresinin ardından 15 Şubat 1945’te büyük bir yangın ile tahrip oluyor. Yeniden inşa için özel girişimler sonunda başkan Ludwig Güttler liderliğinde Stiftung Frauenkirche Derneği kuruluyor. Düşünce ve istekler, sonunda eyleme dönüşüyor. Kilisenin temeli 27 Nisan 1994’te atılıyor.

Yeniden inşa edilen Frauenkirche’de modern bir kilise yaşantısı hedeflenmiş. Mekanın sadece dini ayinler için değil, üst düzey kültürel etkinlikler için de kullanılması hedeflenmiş. Ayrıca artık göz ardı edilemeyecek ekonomi faktörü olan -ancak Bähr ustanın eski kilisesinde herhangi

Dini Yapılar İçin Işık bir rolü olmayan- turizm de düşünülmüş.

Kilise alanlarından ayrı bir ziyaretçi yolu üzerinden fenere çıkış sağlanmış. Bugüne kadar halka açık olmayan lahit mezarlar için kilisenin altında ayrı bir alan inşa edilmiş. Yine yeraltında, ev tekniği gardrop ve tuvaletler için alanlar oluşturulması da ihmal edilmemiş.

Frauenkirche ana gövdesinin yatay kesiti Yunan haçına dayandırılarak yapılmış. Haçın her iki kenarına yarım daire şeklinde Chor eklenmiş. Koro için ayrılan alan sekizgen şeklinde biçimlendirilmiş. Üzerine kilise orgunun yerleştirildiği altar ve Chor ahşap parmaklığı içinde bulunan okuma kürsüsü kilisenin kalbini oluşturuyor. Neumarkt semtindeki alan darlığı nedeniyle usta Bähr, ana binanın yukarı doğru olmasını hedeflemiş ve yapının temelden sekizgen olarak yükselmesini sağlamış.

Yeniden inşa için görevlendirilen ana planlamacılar, Dresdenli IPRO mimarları ve mühendislerine görev çok açık şekilde ifade edildi: Avrupa’nın en büyük ve en önemli dini yapılarından biri olan Frauenkirche’nin mimari açıdan yeniden inşasında mümkün olduğu kadar otantik ve tarihi yapı şekline sadık kalınacaktı. Çeşitli ihtisas disiplinlerinin dahil edilmesi ile istatistikçiler, restoratörler, yapı fizikçileri, akustikçiler, ölçümcüler, aydınlatma planlamacıları, elektronik mühendisleri, HSL mühendisleri ve diğerleri hem binanın otantik halini kaybetmeyecek hem de en modern yapı tekniğini entegre edecek çözümler bulmalıydı.

Yukarı doğru uzanan merkez gövdenin üzerindeki iç kubbe ilk üst alan sınırlamasını yapıyor. İç kubbenin 7.5 metre genişlişindeki yuvarlak açıklığının üzerindeki üst kubbe ise bir diyaframı andırıyor. Kubbe de eşit oranda aydınlatılmış ancak iç kubbeden daha yüksek bir aydınlatma yoğunluıu kullanılıyor.

Karmaşık aydınlatma teması nedeniyle inşaat şirketleri ve IPRO Dresden 1997 yılında bir fikir yarışması açarak yarışmaya, sekiz aydınlatma planlama kuruluşunu davet etti. Yarışmayı IB Walter Bamberger, Pfünz (Almanya ) ve aydınlatma firması d-lightvision aydınlatma planlaması Erwin Döring, Münih kazandılar. Yapı sahibinin isteği üzerine ARGE aydınlatma planlaması (Bamberger / d-lightvision) kuruldu ve planlama görevleri yarışma sonuçlarına göre dağıtıldı.

IB Bamberger firmasına yandaki alanların planlama görevi verildi: İç kubbeli ana alan, ana kubbenin etrafındaki yollar, fenere çıkan çelik merdivenlik, fener, kubbenin çaprazlama aydınlatılması, yan alanlar ve idari ofisler. d-lightvision ise yandaki alanlar için aydınlatma çözümleri sunacaktı: Balkonlar ve küçük dua odacıkları, kilise levazım odası, ayin alanı, vaftiz bölümü, merdivenliğe çıkan koridorlar, antreler, ana kubbe ve kubbenin çapraz aydınlatılması. Kilisenin dış alanlarının aydınlatılması her iki şirketin ortak çalışmasıydı. Bununla ilgili konsepti IB Bamberger oluşturdu ve d-lightvision, planlama ve uygulamasını üstlendi. Barok dönem yapı tekniği içinde mekanlar için aydınlatıcılar olmadığından, merkezi tasarım fikri ortaya çıktı.

Ana binanın uzunlamasına biçimi dikey bir güç teşkil ederken, gün ışığının fenerden aşağı zekice girmesi sağlandı. Gün ışığı fenerden aşağı doğru ana kubbeden iç kubbeye ve buradan da dairesel biçimli katmanlı balkonlara yansıyor. Gün ışığı sütunlar ile tanımlanan kilisenin dairesinin etrafında dolaşıyor ve belirgin şekilde aydınlatılan alanı pencereler üzerinden en küçük açısına kadar dolduruyor. Pencerelerin doğu istikametinde, koronun yer aldığı balkon ve pencerelere doğru, kuzey ve güney tarafta gün ışığı, ana gövdeyi balkonlara hatta iç kubbenin içine kadar aydınlatıyor. Hafif şekillendirilmiş şeffaf optiwhite pencerelerden mekanın içine giren gün ışığı, alanı sürekli değişen aydınlık ve renk geçişleri ile değiştiriyor, farklı etkiler yaratıyor.

Burada suni ışık konseptini uygulamak için ışık vizyonunun tanımlanması gerekmiş. Işığın dinamizmi, ışık yönetim sistemi ile sağlanan renk değişimleri sayesinde gerçekleşmiş. Alan etkisi yaratmak için lambaların tek tek ön planda olması değil, ışığın sadece araç olarak kullanılması istenmiş. Dini ayinler, kuddas, vaftiz törenleri, org müziği, konserler, koro konserleri, sunumlar ve söyleşiler gibi etkinliklerde kullanılan mekan için böylesi senaryolar gerekmiş.

Yaygın olan ve dini yapıların mümkün olduğu kadar az aydınlatılması kanısı bugüne dek sürdü; aydınlatma gücü genelde 30 ile azami 60 lux arasında. Açıklama olarak, kiliseye gelenlerin dua ederken ışığa ihtiaçlarının olmaması, şarkı söylemek içinse bu ışığın yeterli olması gösterildi. Aydınlatma planlamacıları ise alışkanlıklara karşı koyarak mekanın daha iyi algılanmasını sağlayan ve insanların görme ihtiyacını karşılayan aydınlatma değerleri koydular. “Sessiz bir ışık fakat odanın karanlık olmamasını istiyorduk. Hedefimiz aydınlatılacak mekanın özelliği ile uyumlu bir hava yaratmaktı çünkü aydınlatma yoğunluğu dağılımı ve aydınlatma gücü mekan ile ilişkili” diyor Erwin Döring.

Konsept aşamasında her bir alan için aydınlatma gücü değerleri tespit edilmiş: Ana gövde 150 lux, balkonlar 80 lux, altar 300 lux, konserlerde 500 lux, merdivenler ve koridorlar 70 ile 100 lux. Böylece dengeli bir aydınlık ilişkisi garanti edilmiş. İlginin daha çok yöneltildiği ayin alanında aydınlatma yoğunluğu 300 cd ile en üst seviyede. Diğer tüm dikey sınır yüzeylerde ışık gücü, 25 ile 40 mum. Alanda kullanılan lambaların yansımasınırı DIN 5035 bölüm 2 1. sınıf standardını karşılıyor. Diğer deyişle rotasyon simetriğine sahip lambalar URG’ye göre geliştirilmiş ve üretilmiş, GI değeri 18. Böylece binanın tüm iç alanlarında ışık parlaması engelleniyor.

Işık tekniği değerleri ile lambaların değil, ışığın konsept geliştirme aşamasında ön planda olduğu anlaşılıyor. Ön plana çıkmadan lambaların sessizce mimariye entegrasyonu hedeflenmiş. Lamba biçimi tasarımını oluştururken en fazla iki lamba grubu ile kilisenin aydınlatılması hedeflenmiş. Böylece tüm binada kendini gösteren tutarlı bir biçim dili ortaya çıkmış.

Konsept üzerine düşünceler daha girişteki alanda başlamış. Desteklerin iç kenarlarına demetler halinde yerleştirilen halojen lambalar, ışığı tavan üzerinden ön alana yansıtıyor. Dört kuleye çıkılan döner merdivenler, balkon katlarından ana kubbenin başlama noktasına kadar gidiyor. Alanlar yarı monte edilebilen (ışık çizgileri 30x10 cm) T5 14 Watt ile donatılmış. Rahat ve geniş bir rampa, üst kubbenin iç ve dışından dairesel olarak taş çana kadar götürüyor. TC11 Watt ile donatılmış kare şekilli duvara monte edilen lambalar (20x20 cm) ziyaretçiyi fenerin uç noktasına kadar götüren çelik merdivene yönlendiriyor.

Dört merdiven kulesinin merkezinde bulunan, ince sütunlu dairesel ana gövde, beş farklı şekle sahip olan üst üste yerleştirilmiş balkon katları ile etkileyici. Buradaki genel aydınlatma için yaklaşık 150 lux uygulanmış. Her biri, 6 tekli projektör ile sekiz projektör grubu oluşturulmuş ve bir adet 300 Watt halojen QT 12 lambası

Aydınlatma konsepti, iç alanlar için mevcut uygulama planına dayandırılarak, iç alandaki renklere ve burada kullanılan malzeme ve yüzeylere göre hazırlanmış. Bilinç oluşturan bir mekan olarak, Frauenkirche’nin öncelikle içerden dışa doğru ışık saçması istenmiş. Yapı şekli itibariye artan eğilimli ışık yoğunluğu, suni ışık ile yine aynı doğrultuda aşağıdan yukarı doğru uygulanmak istenmiş.

Dini Yapılar İçin Işık

(yansıma açısı 2x3 derece) iç kubbenin alt trabzanına 28 metre yükseklikte monte edilmiş. Yatay seviyede dairesel alanın eşit aydınlatmasını sağlamak için projektörlerin her biri tek tek ayarlanabiliyor.

İç kubbe 300 Watt R7s’lik 16 asimetrik duvar lambası ile aydınlatılıyor. Işığın en yüksek seviyede dağılımını sağlamak için ve yüksek ışık yoğunluklarını engellemek için lambalara belirli bir mesafede camdan kıvrılmış difüzör plakaları yerleştirilmiş. Lambalar hareket edebilen askılara monte edilmiş.

Kilisenin içinden bakıldığında, üst üste yerleşik farklı aydınlıklara sahip kubbelerin dört konsantrik halkası ve orta aralıkları daha yukarıda aydınlık olan camlı daireye kadar gidiyor. Alan, fenere yansıyan güneş ışığında açılıyor; dört kat daralan iris ile yapısal bir sanat eseri... Ana kubbe ve kubbenin alanı tam ortasındaki cam aralık ile dikey alanın sınırını teşkil ediyor ve bakış 60 metre daha aşağıda bulunan kilisenin dairesine yöneliyor. Ana kubbe alanının 23 metre yüksekliğindeki kubbesi, şekli, yüksekliği ve ışık oyunu ile etkiliyor ancak gün ışığının farklı giriş açılarına göre bu etki sınırlanıyor. Söz konusu alanın küçük bir konser salonu olarak kullanılması hedeflenmiş. Konsepte göre kubbelerin yüksekliklerinin farklı aydınlatma seviyeleri ve farklı renk konspetleri ile algılanması istenmiş. Kubbenin çevresine üç metrelik ışık noktası yüksekliğinde 16 adet 300 Watt R7s duvar ve tavan projektörleri monte edilmiş, bu sayede eşit bir aydınlatma sağlanmış. Böylece mekanda çok daha özel ve samimi bir hava yaratılmış.

Yuvarlak bir tiyatro olarak da tanımlanan balkon yapısı, küçük ibadet balkonları ile başlıyor ve kısmen kendi içinde yükselen dört farklı şekilli balkon ile devam ediyor. Balkon katları 1440 kişiyi alabiliyor. Yapı komitesi tarafından onaylanan tasarımda, balkonların alt kenarları için çevreleyen ışık çizgileri öngörülmüş. Balkonların, ibadet balkoncuklarının ve tüm bağlantı ayrıntılarının gösterildiği birebir bir deneme tesisatı üzerinde balkon aydınlatması ile ilgili tasarımın tamamen değiştirilmesi gerektiği anlaşılmış. Işık çizgileri çok üstün kalmış. Balkon aydınlatmasında, lambaların çok öne çıkmayacak şekilde mimariye entegrasyonu hedeflenmiş. Gün ışığı ile aydınlatmaya uygun olarak, suni ışık ile sadece geri cephede kalan bankların yeterli derecede aydınlatılması hedeflenmiş. Ancak olağanüstü dar olan montaj yüksekliği nedeniyle, kutu boyutları sadece 220x220 milimetre, yüksekliğiyse 48 milimetre olan, kare yassı bir lambanın içine yerleştirilebileceği bir alan bulunabilmiş. Kombine, asimetrik ve kademeli olarak yerleştirilen bir yansıma sistemi ve iki yanyana uygulanan 60 Watt 20 Volt QT-DE 12 lambaları ile ışığın, parlamadan balkonun arkalarından oturma banklarını yeterli derecede aydınlatması ve iyi görme koşullarının sağlanması garanti edilmiş. Aynı türde lambalar tüm koridorlarda, çıkışlarda, ibadet odacıklarının alt katmanlarında ve mekan köşelerinde uygulanmış.

Ana ve yan akislerdeki balkon kemerleri mekanın sınırlarını oluşturuyor. Pencere pervazlarına yerleştirilen projektörler kemerin şeklini modellemiş ve balkon seviyelerine bir bağlantı kurmuş. Ana akislerin her bir tarafına iki halojen projektör QT-DE 12, 300 Watt R7s ve iki HIT-DE, 150 Watt uygulanmış. Bunlar bir askı üzerine monte edilmiş ve cam bir plaka ile duvarı kapatmış. Yan akislere ise iki Q111, 75 Watt, 12 ve de iki 70 Watt CDMT projektörü uygulanmış. Burada da lambanın çerçevesi yapının içine yerleştirilmiş ve cam ile kapatılmış.

İbadet odacıklarında çok ‘sessiz’ ışık istendiğinden, alanların tavanlarına monte edilebilen lambalar (100x100x25 mm) ve bir adet 20 Watt, 12 Volt HG- NV GY 6,35 uygulanmış. Pencere kasalarının kenarına opal kapaklı ve T2 8 Watt’lık (270x80x30 mm) lambalar yerleştirilmiş. Böylece ziyaretçiyi sakinleştiren meditasyon havası yaratılmış.

Girişteki avlu, merdivenlikler, döner rampa, ibadet odacıkları, arı kovanı şekilli duvarlar ve balkonlardaki özel aydınlatmalar tek bir lamba ailesine ait. Kilisenin yeniden inşa edilen şaşalı Chor zengin giydirilmiş; gün ışığı ile güçlenen alan, ayin, vaftiz ve kuddas bulunuyor. Apsis’in arka duvarı ve bunun da arkasında bulunan ile orga çıkan merdiven, eski Frauenkirche’den kalan tek bölüm. Kubbenin 1945 yılında çökmesi ile kalan bu alanlar yeniden inşa sürecinde tekrar kullanılabilmiş. Hatta arka planda, kumtaşına oyulmuş Ölberg senaryosu da duvarın koruması ile muhafaza edilmiş. Öyle ki, harabe şekliyle bırakılan ayin masasının üzerine yeniden yerleştirilen Hz. İsa ve melek figürleri arkada karanlık plandaki aydınlık öne çıkmış. Ayin alanının etkisi, ışık sayesinde hareketlenen mimarisi, koro mensuplarının balkonundaki konveks-konkav eğriler, bunun üzerinde yer alan diğer koro balkonu ve orgun bulunduğu balkon ile yaratılmış.

Ayin alanının kapanışını Apsis ve 23 metre yükseklikte Chor’un kemeri yapıyor. Burada ayin alanının, koronun yer aldığı balkon ve altar ön alanının Chor parmaklıklarına kadar, özellikle iki kemerden dışarı aydınlatma fikri doğmuş. Apsisten ve Chor kemerinden her biri altı konik biçimli 20 derecelik salınımlı deliklere, özel olarak üretilen altışar adet projektör yerleştirilmiş. Projektörlerin ikisi 150 Watt CDM - T 2,6 derecelik açıya sahip iken dört projektör aynı açıya sahip ve 300 Watt, 230 Volt gücünde lambalar ile donatılmış. Açılma açısı 24 dereceye kadar ayarlanabiliyormuş. Chor kemerindeki konik yerleşimli yuvarlak oyuklar sayesinde, 150 Watt CDM-T dış projektörleri ile kenara sınır yapan koro balkonunu 3100 Kelvin gücünde ışık rengi ile oldukça iyi aydınlatmak mümkün olmuş. Docalardan dışarı doğru çıkıntı yapan

75 Watt, 12 Volt gücündeki projektörler altarın ön alanının kenarlarını aydınlatmış. Chor desteklerinin arkasında her biri altı metre uzunluğunda olan üç fazlı elektrik rayları yerleştirilmiş; bunlar ana alandan görülmüyormuş. 100 Watt, 12 Volt’luk strüktür lensleri ile donatılmış halojen NV projektörleri detaylara kontür çiziyormuş ve aydınlık ayarı direkt olarak projektör üzerinde yapılabiliyormuş.

Merkezi ışık sistemi üzerinden onbir ışık senaryosu programlanmış. Bunlar etkinliklere göre belirlenmiş. Sistem üzerinden tüm ayarlama birimlerinin (dimmer) dağıtık kullanımına olanak tanıyormuş. Işık yönetim sistemi ile senaryolar, mekan ve fonksiyonları ile ilişkilendirilen ışık tasarımlarına uygun şekilde oluşturulmuş. Neredeyse tüm çalışmaları tamamlanmış olan kilisede canlı olarak ışık senaryolarının uygulamaları, dokunmatik paneller üzerinden yönetilebiliyor. Master fonksiyonu ile, seçilen ışık ortamının tümü tamamen aydınlatılabiliyor veya daha karanlık bir ortam yaratılabiliyor. Kullanımın büyük bir kısmı gün ışığı çerçevesinde gerçekleştiği için, ışık sistemine ayrıca ‘ışık yönetimi’ birimi eklenmiş. Bunun için gün ışığı renk ısı çeviricisi dahil edilmiş. O anki dış alan aydınlık derecesinden enlem ve zamana göre güneşin durumunu ve gün ışığı rengini hesaplıyor ve örneğin öğleden önce güneşin güney ve doğu pencerelerinden kiliseye gireceğini tespit ediyor. Kullanıma, etkinlik zamanına ve de farklı gün ışığı durumuna göre ışık senaryoları programlanmış. Örneğin kapalı bir havada güneş tekrar çıktığında, ışık yönetim sistemi ortam ışığını değiştirilebiliyor.

Ayarlanabilen bir geçiş süresi içinde, o anki ışık senaryosu yavaşça yeni ortama doğru değişiyor ve aslında bu değişim olduğu sırada algılanmıyor ancak mekan tüm kullanım süresinde istenilen ışık kalitesini korumaya devam ediyor. Kilisede uygulanan tüm lamba ve ışık sistemlerinin %80’i tamamen özel üretim ve bu proje için geliştirilmiş. Ana alanda, ayin ve levazım alanında, balkonlarda ve etraflarında, balkon kemerlerinde, iç kubbe, ana kubbe ve dış koridorların bir kısmında uygulanan tüm lamba ve ışık sistemleri bu ışık yönetim sistemine bağlı ve tek tek ve gruplar şeklinde dim edilebiliyor. Işık renkleri 2700 Kelvin ile 3400 Kelvin arasında hareket ediyor.

Her ne kadar George Bähr ustanın Dresdner Frauenkirche’yi gökyüzüne uzatma kararı yer darlığına bağlı olsa da, burada “tanrısal” bir oyun oynanmış izlenimi doğuyor. ‘Kadiri mutlak’ olanın uğruna yapılan bir binanın, sevgili tanrının evi olduğu istikamete, yani yukarı, göğe yükselmesi en doğal şey değil mi? Ve dolayısıyla belli bir mantığa da sığıyor. Yukarı çıktıkça çok daha aydınlık olmayacak mı? Zaten Tanrı’nın ışık olduğu da söylenmiyor mu? George Bähr bu tarz düşünceler doğrultusunda çalışmasını yapmış olabilir mi? Her şeye rağmen, inşa ettiği yapı, gün ışığı etkisi açısından muhteşem. Kilisenin banklarından yukarı, iç kubbe istikametinde bakıldığında, binanın göğe doğru yükseldiği hissi uyanıyor. Ayrıca bu duygu, alanda yukarı doğru giderek artan aydınlık ile güçleniyor.

Aydınlatma planlamacıları bu alanda buldukları optimum gün ışığına çok sevinmişler ve bu gün ışığını gerektiğinde modern ışık tekniği desteği ile kullanmak istemişler. Özellikle iç alanın gece saatlerinde de şanına yakışır şekilde aydınlatılmasını sağlamışlar. Günün bu saatlerinde de aydınlık yukarı doğru artar biçimde ayarlanmış. Etkileyici ve ikna edici gün ışığı durumları mimarinin dinamiğini vurgulamış. Bilinçli olarak, alanı tamamen kendi şeklinde muhafaza etme kararı alınmış. Bu da aydınlatma planlamacılarının yapıya ve ustasına karşı gösterdikleri saygının bir ifadesi. Burada sadece ışığın etkisi sözkonusu, aydınlatma tasarımı değil. Ki bu, bazı ihtisas çevrelerince çoğu kez karıştırılıyor. Gerekli olan lambalar dikkatle mimariye entegre edilmiş, aslında ön plana çıkmıyorlar. Çıktıkları noktalarda ise rahatsız edici değil, toplam kompozisyonun bir parçası olarak görülüyorlar. Mekan mümkün olduğu kadar saf bırakılmış; büyüklüğü ayrı ayrı alanları ve bölgeleri farklı aydınlık seviyelerinde vurgulayarak gösterme denemesi gayet başarılı olmuş. Kilisenin ışıkları yandığında, George Bähr mezarında ters dönmeyecek!

TEMA Dini Yapılar İçin Işık

Proje katplımcıları

Yapı sahibi: Stiftungsverein Frauenkirche V Dresden Mimarlar: IPRO Dresden, Planungsgesellschaft Architekten und Ingenieure, Dresden Aydınlatma planlaması: ARGE IB Walter Baberger, Pfünz b. Eichstaett, Almanya d-lightvision Lichtplanung Erwin Döring, Münih Kullanılan ürünler:

Balkon koridorları: Halojen projektörler 300 Watt QT12, yansıma açısı 2x3 derece, özel lamba Firma Böhm İç kubbe: özel üretim lamba, asimetrik duvar lambaları 300 Watt R7s, Spectral Ana kubbe:

Duvar ve tavan projektörleri: 300 Watt R7s Halojen, Erco Balkonlar ve balkon koridorları: özel yapım lamba, kare yassı lambalar 220x220 mm, montaj yüksekliği 48 mm, asimetrik ve katmanlı refleksiyon sistemi 2x60 Watt 230 Volt QT-DE 12, Spectral Balkon üzeri kubbe:

Ana akisler: Halojen projektör QT-DE 12, 300 Watt R7S, Sill projektörü HIT-DE, 150 Watt, Sill Yan akisler: Özel yapım lambalar Projektör Q111, 75 Watt, 12 Volt, LFF Projektör 70 Watt, CDM-T, LFF İbadet odacıkları: Özel yapım lambalar Tavana monte edilebilir lambalar, 100x100x25 mm, 20 Watt, 12 Volt, HG-NV GY 6,35 Spectral Koridorlar, arı kovanı şekilli duvarlar: Aydınlatma birimleri 350x50x400 mm, Optiwhite cam kaplama, özel yapım lambalar, duvara yarım yerleştirilebilen lambalar, Spectral Balast: Tridonic Atco Fenerin ucuna kadar giden döner koridor: özel yapım lambalar 20x20 cm 11 Watt TC-L, Spectral Altar (ayin alanı): Superspot kemerli projektör Miltronic, Strüktür lensli projektör Erco Işık yönetim sistemi: Helvar Kilisinenin altındaki kilise: Özel yapım Spectral ayaklı lambalar

Dergide s. 28.