Taipei 101 Tower

Taipei 101 Tower, yüksek binalar ile ilgili modern mimarinin bir ifadesi. Yapı sanatının uluslararası boyutta gerçekleştirilmesine rağmen, tasarımda yerel kültürün etkileri görülebiliyor. Gökdelenin yapısı bir bambu borusunu andırıyor. Aydınlatma tasarımcısı Theo Kondos bambu borunun dikey görüntüsünü burada kullanmış ve binanın yüzeyindeki sanatsal ışık kavramına uygulamış.

Dünyaca ünlü binalardan birini aydınlattığınızda, dünya çapında üne sahip bir aydınlatma tasarımcısı olursunuz. Hele bu dünyanın en yüksek binalarından biri ise, ününüz gerçekten en üstlere doğru tırmanır. Taipei 101 Tower gerçekten büyük bir bambu kamışına benziyor. Gökdelen, Taipei’nin şehir merkezinde gururlu ve majestik, binanın ucu bulutlar içerisinde duruyor ve tüm dünya hayranlıkla ve merakla gökdeleni izliyor.

2004 yılının sonu itibariyle “dünyanın en yüksek binası” yarışında yeni bir rekor var ve artık bu bina Şikago’da değil, Tayvan’da. Gökdelen 508 metre yüksekliğe sahip, çatının en üst noktasına kadar 448 metre ve üzerine 60 metre yükseklikte bir anten eklenmiş. Taipei 101 Tower adını, arkasına eklenen 101 rakamını barındırdığı 101 kata borçlu. Sadece 35 saniye içerisinde ziyaretçiler 91. katta bulunan panoramik görüntü katına ulaşabiliyorlar. Asansör yukarı doğru fırlarken ziyaretçiler Tayvan borsasının yedi katının, Finans Merkezi’nin 75 katının, lokantaların, sağlık stüdyolarının, galeri ve kongre merkezlerine ait katların yanından yukarı doğru yükseliyorlar. Dört katlı bir alışveriş merkezine sahip gökdelende 10000’den fazla insan için çalışma alanı bulunuyor.

İlk önce Taipei Finans Merkezi olarak adlandırılan ancak daha sonra adı Taipei 101 olarak değiştirilen bina henüz 2003 yılında dünyanın en yüksek binası olma yolunda tüm dört disiplini kendisine almayı başarmıştı. Gökdelen 1997 yılında 66 katlı olacak şekilde planlanmıştı. Ancak Tayvan borsasını da içerisine almak üzere plan 88 kat olacak şekilde değiştirildi. Yeniden yapılan planlamaya göre yüksekliği 422 metre olarak hesaplandı. Ocak 1999 yılında planlar tekrar gözden geçirildi ve gökdelenin 101 kat ve 508 metre yükseklik ile inşa edilmesi tasarlandı.

Gökdelenin mimarisi geleneksel Çin tapınak mimarisine dayanıyor, basamak şeklinde kule biçiminde yükselen pagod formuna sahip. Gökdelenin en uca doğru açılan bir çiçeği andırıyor ve böylece Çin kültürünün varlığını ve canlılığını simgeliyor. Kulenin sekizer kattan oluşan sekiz büyük bölümlere ayrılması da geleneksel Çin felsefesine dayanıyor. Asyalılar için sekiz sayısı şansı temsil ediyor.

Gökdeleni tayfunlar, yer sarsıntıları ve diğer tehlikelere karşı korumak için, yapı sahipleri sadece çelik, beton ve statik hesaplarına güvenmemişler. Feng Shui ve tılsımları da işin içinde. Örneğin C.Y. Lee bürosu mimarları alt katlarda bulunan çelik taşıyıcılara şans getiren ejderha iskeleti şeklini vermişler. Camlarda silindirik elemanlar ejderha başı örnekleri ve taş davul şekilleri Çin tapınaklarını simgeliyor. Ancak tüm yapı, Tayvan’da sekiz sayısında olduğu gibi şans ve zenginliği simgeleyen bambuya benziyor.

Taipei’nin zemini, ancak 60 metre derinlikten sonra kayalara geçiş yapan bir bataklıktan oluşuyor. Bu nedenle gökdelenin 550 temel taşıyıcısı bataklığın içerisinden geçerek 80 metre derinliğe kadar yerleştirilmiş ve böylece binanın temeli oluşturulmuş. Gökdelen artık kazık temelli taşıyıcıların üzerinde duruyor. Her sekiz katta bir, dev yatay payandalar, sütunlar ile temeli birbirine bağlıyor. Payandalar tüm bir katı dolduruyor. Gökdelenin içerisinde toplam 11 kat kaçış mekanları, su tankları ve besleme tekniğine ayrılmış.

Yine de Tayvan’lılar çok cesur. Kuleden sadece 200 metre mesafede zemin kabuğunda bir yarık çizgisi bulunuyor, Avrasya tabakasının Filipin tabakasına doğru hareket ettiği nokta. Bina yapım konsorsiyumunun vermiş olduğu görüşe göre “bu çizgi 45000 yıldır faaliyette değil”. Ancak iki sene önce bu tercümeyi tekrar düzeltmek zorunda kalmışlar. Yukarı doğru açık olan skalaya göre 6.8 şiddetinde bir depremde, 56. katta bulunan iki adet100 ton ağırlığındaki vinç yerinden çıkmış. Bu kazada beş kişi hayatını kaybetmiş. Gökdelen ise genel olarak sabit kalmış. Şüphesiz 92. katta çelik halatlar ile serbest asılı olan dev altın renkli topun katkısı olmuş. Bu top dünyanın en büyük sallantı dengeleyicisi ve sevilen rekorlar listesinin bir başka en süperlerinden. Dev boyutlara sahip olan 660 ton ağırlığındaki salıngaç, rüzgar ve yer sarsıntılarında karşıt istikamette hareket ederek denge sağlamak üzere yerleştirilmiş.

Tüm bu rekor oluşturan özelliklerine rağmen, her ne kadar farklı boyutlardan bahsediliyorsa da, gökdelenin kullanım amacı tamamen dünyevi. Yerin altındaki garajın üzerinde beş katlı bir alışveriş merkezi yer alıyor. Ayrıca 84. kata kadar kulede ofis mekanları, Taipei borsası, bir sağlık merkezi ve konferans salonları bulunuyor.

Tüm aydınlatma süreci, ilk tasarımlardan itibaren Taipei 101 Tower’ın tamamlanmasına kadar dört sene sürmüş. Theo Kondos’un New York’taki aydınlatma planlama bürosu 4 sene aktif olarak ve iki sene ayrıca sınırlı katılım ile bu çalışmada yer almış. Hedef, ofislerden satış alanlarına ve halka açık mekanlara kadar farklı iç mekanlar için bir dizi aydınlatma kavramları oluşturmak ve mimarinin aydınlatılması için ikna edici bir kavramı yaratmak olmuş. Oluşturulan bu kavramın içerisinde renk dinamiği ve diğer esnek elemanların olması ve bunların sezonlara bağlı olarak değişebilmesi istenmiş.

Taipei 101’in dış alan aydınlatması gün içinde dev bir bambu borusu şeklinde ortaya çıkıyor, gece ise ışıldayan bir Çin fenerine dönüşüyor. Renk dinamiği 89. katta başlıyor, burası aynı zamanda özel kutlamalar ve etkinlikler için de kullanılabilen manzara seyretme platformu.

Renk değiştiricileri farklı katlarda gökdelenin ucuna kadar monte edilmiş ve böylece esnek bir aydınlatma elde edilmiş. Tüm aydınlatma bina yönetim sistemi üzerinden kumanda ediliyor. Her kat bir diğerinden bağımsız olarak kontrol edilebiliyor.

Kulenin ucuna stroboskop tüpleri yerleştirilmiş ve aynı anda ateşleniyorlar. En uç noktasına yerleştirilen topun üzerine dışa doğru monte edilmiş metal buharlı lambalar ve yüksek basınçlı sodyum lambaları Taipei’nin gökyüzüne doğru ışık çizgileri yansıtıyor.

Her yedi katlı birim, gökdelenin en uç noktasına kadar kendisini tekrarlıyor ve böylece katmanlı bir kavram oluşturuluyor. Gökdelenin kenarlarına yerleştirilen, metal buharlı lamba takılmış projektörler aşağıdan aydınlatarak gece karanlığında her bir modülün şeklini belirginleştiriyor. Aşağı doğru yönlendirilmiş metal buharlı lambalı projektörler köşelerde ışık noktaları oluşturarak binaya bir “parıltı” veriyor ve sokaktan gökdelene bakana, muhteşem bir görüntü sunuyor. Dış alan ışık profilleri üzerine yerleştirilerek dizi halinde yukarı doğru giden üç ışık bandı, mimariye entegre edilmiş. Çizgisel RGB flüoresanları gökdelenin ucundaki renk değişimine göre yanacak şekilde programlanıyor. Gökdelenin içerisinde, her katta ve her pencerenin önünden bir metre mesafede ayrıca bir korniş aydınlatması uygulanmış. Böylece gökdelenin etrafında düzenli mesafelerde renk bantları görülüyor ve “içeriden aydınlatılan bir fenerin” resmi ortaya çıkıyor. Her birimin en üst katında köşelere, havacılık idaresi tarafından tasarlanan bir uyarı ışık noktası yerleştirilmiş.

Tüm lambalar kolay erişilebilir alanlara yerleştirilmiş, örneğin üzerinde yürünülebilen bakım köprülerine. Metal buharlı lambalar, flüoresanlar veya yüksek basınçlı sodyum lambaları ışık verimleri, uzun ömürleri ve renk yansımaları nedeniyle seçilmiş. 95. kattan 100. kata kadar cam bir perde cephesinin arkasına yatay olarak ışık kanalları yerleştirilmiş. Bunlar renk değiştiriciler ile uyumlu veya bağımsız olarak kendi başlarına da çalıştırılabiliyor ve uzaktan görülebiliyor.

İç mekanlar

Yerin altındaki garaj hakkında kesinlikle sarf edilecek fazla söz yok. Ancak beşinci kattaki alışveriş merkezinden itibaren mekanların aydınlatması ilgi çekici. Alışveriş merkezinin tavanındaki doğal ışığın entegrasyonu çok başarılı. Yapay ışık ile büyük bir uyum içerisinde. Merkezin geniş ve abartılı merdivenliğinde aydınlatma planlamacıları yapay ve doğal ışığın kombinasyonunu yansıttıkları bir ışık ortamı yaratmışlar.

İç mekanda yeni Quicktronic tekniği uygulanmış. İsteğe göre, akıllı yazılım en farklı flüoresanları algılıyor ve standartlar kapsamında bunların çalışmasını sağlıyor. Tamamlama evresinde bir gayrimenkulun kullanım şekli belli olmadığı durumlarda veya kullanım şeklinin zaman içerisinde değişmesi durumu için akıllı Quicktronic balastları özellikle uygun cihazlar olarak öne çıkıyor. Bu durumlarda basit bir ampul değişimi ile bir sağlık stüdyosunun, konferans salonunun veya lokantanın gereksinimlerine göre ışık oluşturulabiliyor. Ziyaretçi elektroniği fark etmiyor, elektronik arka planda etkisini gösteriyor.

Işık kontrol sistemlerinden dünyanın tüm en yüksek binalarının mimari verilerine göre taleplerini karşılaması ve aynı anda doğanın öngörülmeyen güçlerine karşı dayanıklı olması isteniyor.

Tüm ışık sistemi bir merkezden yönetiliyor. Işık yönetim sistemleri halka açık podyum, kulenin lobisi ve 25. kattan itibaren kulenin en uç noktasına kadar giden dış cepheye yerleştiriliyor. Toplam 14480 metre kare ile podyum yedi kattan oluşuyor ve Taipei 101 alışveriş merkezini çevreliyor. Podyum alanının üzerinde 42 metre yüksekliğinde ve 2865 metrekarelik bir alanı kaplayan bir cam kubbe bulunuyor. Burası, gösterilerin, fuarların ve düşünülebilen tüm etkinliklerin ve sergilerin gerçekleştirildiği dünyanın en büyük ve halka açık iç mekanı.

Kısa devreleri engellemek ve bir elektrik kesintisi durumunda tekrar ışıkların yanmasını sağlayacak ve önceden programlanan zaman fonksiyonlarını devreye almak için, ışık kontrol sisteminin içine ayrıca bir ışık koruma donanımı yerleştirilmiş. Dünyanın en yüksek gökdeleni Taipei 101’in işletmesi için enerji tüketimi de birinci sırada yer alıyor. Işık kontrol sistemi üzerinden yapılan ölçümler ve denetimler ve enerji tüketimi ile ilgili kesin veriler sayesinde enerji giderleri düşürülebiliyor.

Proje katılımcıları

Mimar: C.Y. Lee & Partners, Taipei Aydınlatma tasarımı ve planlaması: Theo Kondos, New York Bina cephesi: Josef Gartner GmbH, Gundelfingen, Almanya Kullanılan ürünler:

Sarkıt: Leuchten Osram Kule ucu: Yüksek basınçlı sodyum buharlı lamba, Osram Anten: Halojen metal buharlı lamba, Osram Işık kontrol sistemi: Grafik 6000, Lutron Bina cephesi:

Her biri 1 kW ampullü 170xR2 Maxi projektörler, Siteco 80 x asimetrik yansımalı ışıklandırma projektörü A1 Mini,150 Watt HQI lambaları, Siteco 22 x A2 Midi ışıklandırma projektörü, 400 Watt ampuller 500 x Monsun nemli mekan aydınlatıcıları, 1 x 36 Watt

Dergide s. 28.