Stuttgard Sanat Müzesi

Stuttgard’daki yeni sanat müzesini, bulunduğu “Kleiner Schlossplatz” adlı alan ile ilgili bitmek bilmeyen tartışmaların dışında, bu kadar farklı yapan nedir? Akşamın gelmesini bekleyin, göreceksiniz... Çünkü o zaman kübik şekilli müze camdan kıyafetini çıkartıyor ve içinde olanları sergiliyor - ortaya küp içerisinde altın renginde parlayan bir başka küp daha çıkıyor. Büyük bir kısmı yerin altında olan sergi mekanlarında ise, roller açıkça değiştirilmiş. Burada ışık zarif bir şekilde arka plana geçiyor ve mekanı sanata bırakıyor.

Küpün baskılı, aşağı doğru sarkıtılmış cam cephesi gece karanlığında yerinden çıkarak, içeride bulunan, kireç taşı ile giydirilmiş küpe yerini bırakıyor. Farklı ışık renkleri güçlü bir kontrast oluşturuyor ve aşağıda farklı olarak kullanılan alanları, belirgin bir şekilde birbirinden ayırıyor: bu etki fuayede ve tüm sergi alanlarıdaki yüksek renk sıcaklığı, çatıda ve köşelerde bulunan lokantadaki düşük renk sıcaklığı ile sağlanıyor.

Stuttgard’ın eski şehir bölümünde bulunan Kleiner Schlossplatz’ın sürekli inşaatlar sonrasından yeni bir yüze kavuşması için 25 yıl geçmiş. Asıl olarak, meydan 1968 yılında tamamlanan trafik düğüm noktasının üst alanı olarak hizmet vermiş ancak bu tarihten itibaren birçok kez yeniden planlanmış. Klasik şehir yapısının temellerine uyan Stuttgard Sanat müzesinin yeniden inşa edilmesi ile, meydan ve sokak alanları açık bina köşeleri ile yeniden tanımlanmış. Doğma büyüme Stuttgard’lı mimarlar Hascher ve Jehle, çevresi ile bir bütün oluşturan sakin, elegan bir yapı tasarladılar. Burada mimarinin özelliği büyük ölçüde kendisini yeraltında saklı tutmuş ve ikinci bir bakışta kendisini gösteriyor.

Yüzeyin değişen etkileri

Çok uzaktan görülebilen, temel yapısında kireçtaşı kırıntılarından oluşan cam küp, mimarlar tarafından bilinçli olarak kontrast oluşturacak şekilde yerleştirilmiş. Dışarıdan dik, neredeyse arkaik etkisi yaratan taş küpün içerisinde sanatın huzuru ve konsantrasyonu sunuluyor, cam kılıfın teknik mükemmeliyeti ise açık, belirsiz ve üzerinde oynamaya uygun. Bina cephesinin etkisi gün ile gece arasında değişiyor. Gün içerisinde, taşıyıcı çelik konstrüksiyonun, yatay çizgilerin ve geri planda olan zemin katının minimalize edilmesi ile nazik ve kendisini geride tutan bir bina görüntüsü ortaya çıkıyor. Geceleri ise algılama değişiyor: soğuk cam kılıf iniyor ve değişken sergileri saklayan üç katlı küp ve şehrin üzerine doğru yükselen, geri plandaki üçüncü kat meydana çıkıyor. İçerideki küpün aşırı pürüzlü kireç taş kaplı cephesi dışarıda köşe yapan alanların tavanlarına monte edilen wall washer’lar ile aydınlatılmış. Böylece, komşu tarihi yapılara da bir bağlantı sağlanmış olunuyor. Gecenin karanlığında camlı dış kılıftan sadece koyu bir çizgisel grafik algılanıyor. Zemin katının dışarı çıkıntı yapan tavanına yerleştirilen downlight’lar binanın etrafında bir ışık halesi etkisi yaratıyor.

Sergi alanlarına açılım

Ziyaretçi, suni ışık donanımlı fuayeye Schlossplatz’dan giriyor ve büyük merdivenlerden müzenin sergi alanlarına çıkabiliyor veya binanın, yerin altında bulunan ve yaklaşık 100 metre uzunluğundaki ana bağlantı birimlerine doğru gidebiliyor. Bu sergi alanı, özel mekansal konumu nedeniyle karıştırılması mümkün olmayan bir özelliğe sahip. Yeri meydanın tam altında, daha önce üst üste farklı seviyelerde, araç ve metro trafiği yönetilen ve artık kullanılmayan tünel borularının bulunduğu alanda yer alıyor. Burada alanların kombinasyonu hedeflenmiş: bir tarafta sakin, içe dönük sanat mekanları ve diğer tarafta canlı iletişim alanları. Meydanın tabanında yerin altındaki alanların devamı ise insanlar ile ilişkiyi arayan kısım. Bir tarafta bu, giriş seviyesine bağlantısı olan geniş havalandırma alanları ile çözülmüş, diğer tarafta meydana inşa edilmiş cam bant, yerin altında saklanmış gibi duran sanata yönlendiriyor. Camın içerisinden yerin altındaki sergi alanlara bakmak mümkün olmasa da, meydanı geçenler zeminin altında bir sanat müzesi olduğunun bilincinde. Gün içerisinde yerin altındaki bağlantı noktalarına gün ışığı giriyor ve yapının derinliklerinde tünel atmosferi değil, açık ve canlı bir mekan duygusu yaratılıyor. Işık tavanlarına açık beyaz flüoresanlar (5400 Kelvin) yerleştirilmiş olmasına karşın, gün ışığının renk sıcaklığı sadece yaklaşık bir değerde simule edilebiliyor. Bu şekilde ziyaretçi, gün ışığı ve sezona bağlı dış ışığı keyifli bir ilişki içerisinde algılıyor. Günün ve mevsimin saatleri, hava şartları, olduğu gibi anlaşılıyor. İç ve dış mekan birbirine etki yaratıyor ve böylece müze ziyaretçileri dış dünyadan kopmuyorlar. Gün ışığı ekranlar ve karartma elemanları ile yönlendiriliyor ve karanlığın çökmesi ile ışık efektlerinin tersi yaratılmış oluyor: yapay olarak aydınlatılan cam bant bir anda aşağıdan yukarı doğru parlayarak ışıldıyor ve şehrin şiirsel bir simgesine dönüşüyor.

Sergi alanında ışık tavanları

Bir sanat galerisi ışıktan her zaman özel şeyler talep eder. Muhafazakar bakış açısından dolayı gün ışığı istenmediği için, yapay ışık ile gün ışığına benzer durumlar yaratılması gerekir. Taş küpün içerisindeki yeraltı ve yerüstünde bulunan tüm sergi alanları, tek türden bir ışık çözümü ile donatılmış. Tavan görüntüsünü yayılmış ve yumuşak ışık üreten geniş ışık tavanları oluşturuyor. Yer üzerindeki küpün sergi alanlarına sadece büyük kapılardan gün ışığı giriyor. Işık tavanlarına (toplam 1750 metrekare) dim edilebilen en iyi renk yansımasına sahip ve 5400 Kelvin’lik günışığına benzer renk sıcaklığı veren flüoresanlar yerleştirilmiş.

Işıklı mekanı aşağı doğru kapatan, rengi nötr folyo, izleyende kapalı gökyüzüne benzetilebilen, alüminyum çerçeveye gerilmiş bir süt bardağı etkisi yapıyor. Folyo yaklaşık 200 Kelvin’lik bir renk sıcaklığı kaymasına neden oluyor, böylece morötesi ışınlarının büyük bir kısmı engelleniyor. Büyük ışık alanlarından dolayı, emisyon kaynağının ısı yoğunluğu, aynı aydınlatma yoğunluğunda tutulan tekli lambaya göre azaltılabiliyor. Bu da, lamba ve aydınlatılan çevre arasında yüksek aydınlatma yoğunluğu farklılıkları nedeniyle yansıma olasılığının ortadan kaldırılmasını sağlıyor. Işık folyoları arasında düzenli aralıklarda elektrik rayları monte edilmiş, projektörler ise bunların üzerine yerleştiriliyor. 50 Watt/metre’lik spesifik bir projeksiyon kapasitesine sahip projektörler ile 300 Lux (dim edilebilen) kapasitesinde yönlendirilmiş ışık, yine göz seviyesinde bir duvara veriliyor.

Görüş

Sanat müzesinin kendi yerini yeniden alması, neredeyse zor bir doğuma benzetilebilirdi. Ancak 2005 Mart’ından itibaren, hem üst hem de alt dünyada olmak üzere, artık açık.

Müzenin yer üzerindeki kısmı, şehrin resmi içerisinde bir küp olarak yer alıyor, ancak bu resim sakin ve zorla kabul ettirir bir tarzda değil. Mutlaka bunun nedeni uygulanan açık mimari dilinde yatıyor. Mimari kendisini, gün içerisinde geri planda tutuyor ve sadece akşam ve gece saatlerinde ön plana çıkartıyor, çünkü o saatlerde zar, altından bir aydınlatma objesine dönüşüyor. Sergi alanlarında ise, ilgi her zaman tüm sanat eserlerine odaklanıyor. Zaten olması gereken de bu.

Üst ve alt dünyalar kavramı son derece heyecan verici, özellikle dışarıdan, içeride kendilerini bekleyen konusunda çok fazla bir ipucu verilmemiş ise. Tavana düzensiz ancak yürüyüş istikametini belirtir şekilde yerleştirilmiş 334 adet flüoresan ile ortaya çıkarılan ışık sanatı, sanat dünyasına etkileyici bir gösteri sunuyor. Bu çalışma, dış mekanlara bakış imkanı sağlayan giriş alanı ve çoğunlukla yeraltında bulunan sergi alanları arasında bir tür bağlantı parçasını oluşturuyor ve ziyaretçinin, her açıdan resim sanatına ruhunu vermeden önce, benliğini sarıyor. Çünkü yeraltında oluşmuş bu dünyaya bir kere giren, kendisini çevreleyen sanattan başka hiçbir şey görmüyor, mekan arka plana geçiyor ve ışık kulisi oluşuyor. Dış alanlara bakışın olmaması sayesinde, mükemmel olarak aydınlatılan mekanın içeriğinde, asıl olana, sanata odaklanılıyor. Burada insanı şaşırtan ise; beklenildiği gibi yeraltı mekanları karanlık değil. Uzun koridora doğal ışık veren dar tavan ışığı çizgileri “altın değerinde”. Dış alanlara herhangi bir bakış ortamı yaratmadan ışığın doğallığı hissediliyor. Tüm sergi alanlarını aydınlatan yapay ışık tavanları, neredeyse şaşılacak derecede aynı etkiyi yaratıyor. Bir müze daha iyi aydınlatılamazdı, özellikle sanatın yapay ışığı gerektirdiği ve yapay ışık kullanımının kaçınılamaz olduğu yerlerde. Dolayısıyla sanatın gereksinimi olan yapay ışık karşılanmış ve insan, en azından hayalindeki ışığa kavuşuyor: doğal ışık.

İnsan “Kleiner Schlossplatz” meydanında yer alan tiyatro binasının inşaatına bakmamak için gayret gösteriyor. Çünkü bina estetik ve de fonksiyonları itibariyle, gün içerisinde ve gece saatlerinde, son derece düz ve bulunduğu mekana uygun bir mimari çiziyor ancak henüz etkilemiyor.

Demek ki, iyi şeyler zaman istiyor!

Proje katılımcıları

Yapı sahibi: Hochbauamt Stuttgard tarafından temsil edilen Kulturamt Stuttgard Mimar: Hascher & Jehle Architekten, Berlin Işık planlaması: Peter Andres, Işık planlaması için danışman mühendisler VBI, Hamburg Giriş fuayesinde yapay ışık montajı: Andreas Schmid, Berlin Taşıyıcı konstrüksiyon planlaması: Werner Sobek Ingenieure GmbH ve Fichtner Bauconsulting, Stuttgard Cephe danışmanlığı: Brecht Mühendislik Ofisi, Stuttgard Kullanılan ürünler:

Işık tavanları: Ciling Işık profilleri: Kandem İç alanda bulunan kireçtaşından oluşan cephenin aydınlatması için yansıtıcılar, wall washer’lar, downlight’lar, HIT içerisinde duvara monte edilebilen ve halojenli lambalar, lokantanın taşıyıcılarına yerleştirilen aydınlatıcılar: Erco Dış mekan: Leuchte Faro, Hess Form + Licht

Dergide s. 22.