Shiatzy Chen Taipei (Tayvan) ve Shanghai (Çin) Mağazaları

Metin: Annetrin Jytte Basler, Nathan Thompson, Kai Becker

Fotoğraf: Gary Edwards

Kurumsal kimlik arayışında olan Tayvan’lı özel bir moda markası, Avustralya’da bulunan bir aydınlatma tasarımı ekibi ile karşılaşıyor ve bu karşılaşma, ışık aracılığıyla, farklı kültür ve dönemler arasında kurulan bir köprü ile sonuçlanıyor. Aydınlatma tasarımı açısından önemli soru şu: aynı konsept, farklı perakende mağazalarına hangi seviyede uygulanabilir? Bu bağlamda, tasarıma gelindiğinde yerel mimari nerede ön plana çıkacak ve kalıcı bir kurumsal kimlik stratejisi için bundan ne zaman feragat edilebilir - ve tüm bunların altında, aydınlatma tasarımcıları bu duruma nasıl uyum sağlayacak?

Tayvan’lı moda markası Shiatzy Chen’in ilk temel taşını 1978 yılında aynı adı taşıyan moda tasarımcısı koyuyor. Zaman içinde marka, moda sahnesi içinde belli bir büyüklüğe ulaştı. İlk tarihlerde Asya bölgesi ile olan coğrafik sınırlama artık aşıldı ve global pazarda 48 satış noktası ile faaliyet gösteriyor. Markanın geliştirilmesi ile ilgili çalışmalara markanın dış görüntüsü de eklendi. Birkaç sene önce Taipei’deki pahalı bir mağazanın planlaması sözkonusu olduğunda, firma sahibi, konseptin çalışılması için, tam bir tasarım ekibini görevlendirmeyi kararlaştırdı. İç mimarlar, iç tasarımcılar ve aydınlatma tasarımcılarından oluşan bir grup, moda markasının gelecekteki tüm butikleri için bir prototip niteliğinde olacak bir mağaza konsepti tasarımı ile görevlendirildiler.

Aydınlatma konsepti Melbourne’deki firma merkezinden dünyanın farklı kıtalarında projeler üstlenen “The Flaming Beacon” flirketine verildi. Nathan Thompson’un yönetiminde, Andrew Sainsbury, 2003 yılında açılan Taipe’deki Shiatzy Chen Mağazasının aydınlatma tasarımını çalıştı. Bir yıl sonra NathanThompson ve Jytte Basler, 2005 yılının sonunda müşterilerine kapılarını açan Shanghai Mağazasının konseptini hazırladı.

Moda markası için çalışmalarının başında aydınlatma tasarımcıları, değerli bir şirketin dışa prezantasyonunda yer almakla, Jytte Basier’in de tarif ettiği gibi “inanılmaz heyecan verici” bir görev ile karşı karşıyaydılar. Varolan bir görüntünün kopyalanması da sözkonusu olmadığından, Shiatzy Chen’in beklentilerine uygun bir profil araştırması, tüm katılanlar için zorlayıcı bir unsurdu. Ve markanın patronunun ürünlerinin yer alacağı kontekst konusunda çok somut beklentileri vardı. Tüm proje “Neo-Çin Stili” sloganı altında çalışılmaya başlandı. Bu terim, tasarımcının tüm çalışmalarının temelini oluşturuyor. Shiatzy Chen modası, Çin estetiğinin ana unsurlarını Batı modasının flekillendirmesi ile bağlıyor, ki bu da tamamen Chen’in koleksiyonlarına yansıyor.

Yeni mağazaların da aynı çizgide olması isteniyor. Satış mekanları için tasarım ekibi tarafından geliştirilmesi istenen çözümlerin, “Sung Dinastisi stili” gibi somut mimari etkilere göre olması gerekiyordu. Diğer taraftan tasarımcılardan, çekimser batı modernizminin etkilerini planlamalarında dikkate almaları bekleniyordu. Batı elemanlarına yapılan bağlantı çerçevesinde ülke geleneklerinin şimdiki zamanda yeniden yorumlanması istendi.

Avustralya’lı aydınlatma tasarımcılarının kendilerini Çin tasarımı ve kültürüne ait özelliklere tamamen açmaları gerekiyordu ve bunun yerinde yapılması isteniyordu. Jytte Basler’e göre bu, gayet tabi bir durum ve başka kültür çevrelerinde başarılı iş yapmak için mutlaka gerekli olan temel bir tutum.

The Flaming Beacon ekibinin temel görevi olağan bir satış alanının dışına yansıyan ışık aracılığı ile satış dünyasına katkı sağlamaktı. Aydınlatma konsepti, değerli ürünlerden yansıtılan atmosferi yakalayarak güçlendirecek ve ürünlerin kimliğini daha da değerlendirecekti. Sonuç olarak müşterilerin ellerinde seçtikleri Shiatzy Chen ürünlerinden daha fazlasını eve götürme kararı vermeliydiler. Müşteriler aynı zamanda, sadece ürünlerle değil, mağazanın tasarımı ve atmosferine bağlı belirli bir kültürel duruşa ve yüksek yaşam tarzına karar vermiş olacaklardı.

Aynı etkiyi ayrıca binanın üst katında yer alan bir Lounge ile de yakalamak istemişler. Çok özel bir çevrede müşteriler alışveriş öncesi veya sonrasında rahatça oturup kitap okuyabiliyorlar veya birşeyler atıştırabiliyorlar.

Planlama aşamasında aydınlatma tasarımcıları projenin diğer katılımcıları ile düzenli olarak biraraya gelmiş ve mekan ve aydınlatma tasarımının temel konseptini

Sol üst

Pahalı giysiler zekice aydınlatılmış raflarda “uçar” gibi görünüyorlar. Asma lambalar masaları aydınlatırken, ışık ve gölgeler ile kontrast dolu oyunlar oynanıyor.

Sol alt

Mekanın temel aydınlatması Downlight’lar ile sağlanmış. Ayrıca tavan alanına monte edilen Spotlight’lar mankenleri ve dekor elemanlarını senaryoya ekliyor. Arka planda ise geleneksel ahşap paravanlar heyecan veriyor ve atmosfer yaratıyor. Çünkü arka plana direkt bakışı engelleniyor. Sağ alt:

Fotoğrafın solunda aydınlatma tasarımcıları tarafından tasarlanan ahşap kaplamalı asma lambalar yer alıyor. Her biri tek bir ampul ile aydınlatan lambalar, yumuşak ışıklarını masanın üzerinde bulunan sanatsal objelere yansıtıyorlar.

oluşturmuşlar. Nathan Thompson ve meslektaşları için aydınlatma tasarımının, mimarların iç tasarım açısından sahip oldukları fikirler ile uyumlu olması önem taşımış. Bu bağlamda disiplinler arasında bir dönüşüm süreci de yaşanmış. Örneğin, optimum aydınlatma için ne kadar bir satış alanının “kurban” edilmesi değerlendirilmiş. Zaman zaman santimetreler için savaş verilmiş. Bu konu ile ilgili yapılan yoğun tartışmalar butik için merkezi tasarım elemanlarının ortak geliştirilmesi ile sonuçlanmış: Raf oyuklarındaki yatay elemanlara lambalar yerleştirilmiş.

Tasarım ekibi gelecekte açılacak mağazalara da taşınması beklenen, dekorasyon ile ilgili olarak modüler bir yapıyı oluşturmayı tercih etmiş. İç tasarımcılar, rafların optik açıdan bir resim çerçevesi gibi görünmelerine büyük önem vermişler. Bu nedenle, profiller, içindeki ürünlerin sanat objeleri gibi görünmelerini sağlayacak şekilde tasarlanmış. Bu etkiyi yaratmak için, dikey raf elemanlarının iç kenarları özenle aynalar ile kaplanmış. Aydınlatma tasarımcıları dikey raf elemanlarının arka tarafına flüoresanlar yerleştirmişler. Flüoresanlar hem duvara doğru monte edilen beyaz saten panelleri hem de objeleri arkadan aydınlatıyor. Ayrıca aynı türde lambalar rafların alt kenarlarına yatay olarak yerleştirilmiş, bunlar ise her rafı aydınlatıyor. Rafların konstrüksiyon şekli, oyuncul dikey alanları ve zekice hazırlanan aydınlatma konsepti ile, yan elemanların neredeyse görünmemesini sağlayacak bir optik etki yaratılmış. Sonuç olarak ortaya çıkan, kontrastı son derece güçlü, çerçeve şeklinde çizgisel silüetler. Bunların içinde yatay raflar sanki havada süzülüyor.

Taipei’deki butik’in temel aydınlatması için Downlight’lar ve özel tasarlanan düşük voltajlı Spotlight’lar tavana monte edilmiş. Farklı watt’larda kullanımı ve Dimmer‘lerin uygulanması ile mekanlarda heyecan verici ve son derece kontrastı güçlü, keşfedilmesi gereken birçok ayrıntısı olan ışık ve gölge alanı oluşuyor.

Işık alanlarının yerini daha zayıf aydınlatılmış bölgeler alıyor. Açıkta duran cansız mankenler veya geleneksel el işi sanatının dekoratif elemanları daha soğuk ışık renkleri ve ışık yoğunluğu ile öne çıkartılmış. Zekice kurgulanan bu ışık değişimi farklı bir atmosfer yaratıyor. Kendisini sürekli başka bir ışık durumuna ayarladığından, göz sıkılmıyor.

Şekilleri çok sade tutulmuş raflara uygun olarak, diğer mobilyalar da aynı sadeliği yanısıtıyor. Mekan renklerine koyu ahşap hakim. Her bir bölümü birbirine bağlayan geniş kapı geçişleri yandan yine ahşap kafes biçimli konstrüksiyonlar ile sınırlandırılmış. Bu sayede arkadaki mekana yeni bir perspektif kazandırılıyor. Bu çerçeveler mağazanın temel dekorlarından biri.

İç mimarlar binanın tüm pencelerini ışık geçiren panellerle kaplamışlar, ancak burada ahşap yerine metal kullanılmış. Üçgen şekilleri Çin şekil dilinden alınmış, böylece bu eleman geleneklere gönderme yapıyor.

Aydınlatma tasarımcıları bu tür geleneksel süs elemanlarını iç alandaki çalışmalarında da kullanmışlar. Sadece bu butik için ahşap bir avize geliştirilmiş.

Panellerdeki şekiller aydınlatma başlığına da entegre edilmiş. Koyu renkli mobilyaların üzerine monte edilen avizeler, mobilya yüzeylerini yumuşak ışık ile aydınlatıyor. Bu lambalar ile mekanların geçişine belirgin bir hava katmışlar.

Kendini kanıtlama provası...

Taipei’deki prestij mağazısının açılışından sonra, tasarımcıların bir başka proje üzerinde çalışması gerekti: Shanghai mağazası. Bu adım ile planlamacıların tasarım konsepti için deneme zamanı gelmişti. Artık prototip için kullanılan elemanların diğer mağazalara da aktarılıp aktarılamayacağı anlaşılacaktı. Ancak, burada not etmek gerekir ki sabit bir konseptin bütün mağazalara uygulanması tasarımcılardan istenen hedefler arasında değildi. “Hazır giysi” tasarımı kesinlikle onların işi değildi. Burada daha çok, çalıştıkları her projede kullandıkları temel kurallarına dayanarak çalıştılar. Projenin eşsiz kontekstini, iç alanlardaki şekil dilini, materyal seçimini ve kültürel bağlantıyı aldılar ve planlamaya dahil ettiler.

Her iki butik arasındaki ilk farklılıklar öncelikle mimaride kendisini gösteriyor. Shanghai’daki mağaza kolonial dönemden kalma etkileyici eski bir bina olduğundan, dış alanda şekillendirilmiş paneller kullanılamamıştı. Böylece Taipei’deki mağazanın önemli tanınma özelliklerinden biri ilk bakışta görülemez. Buna karşın iç alanlarda tanıdık raf sistemleri ile karşılaşıyoruz: sanatsal olarak sunulan aksesuarlar tanıdık ışık alanları içinde süzülüyor. Estetik açıdan mükemmel bir görüntü. Taipei’ye göre, aydınlatma tasarımcıları Shanghai mağazasında sarı rengi daha yoğun olan flüoresanlar kullanmışlar, böylece mekanlar daha sıcak bir hava yansıtıyor. Resimlere bakarken, her iki obje arasında farklı ışık kalitesinin olduğu duygusu ise, fotoğraf tekniğinde kullanılan farklılıklar nedeniyle ortaya çıkıyor.

Binanın yüzeyinde bulunan firma logosu ile birlikte bu kafes yapılı paneller dış alanda şirketin görsel kimliğine katkıda bulunan belirgin bir işaret. Ayrıca bakış koruması olarak da görev yapıyorlar. Tamamen gün ışığını sınırlamadan dikkatler, çekici olmayan pencere yüzeyine yöneliyor. Geceleri ise ışık etkisi tersine dönüyor, çünkü mağaza ışığı içeriden dışarı veriyor ve karanlıkta şekilli ışıldayan bir feneri andırıyor.

Önceleri rahatsız edici mekan yüksekliği nedeniyle raflar ve duvarlardan tavanlara geçişi süsleyen destek elemanları arasında büyük bir mesafe oluşmuş. Tasarımcılar şekillerle ilgili bu sorunu ahşap kafesli paneller ile mesafeyi daraltarak çözmüfller. Shanghai’da uygulanan panel motifleri asıl türden farklı olsa da, bu değişim temel prensibi etkilememifl. Aydınlatma tasarımcıları kaplama fikrini daha da geliştirmişler ve bu konstrüksiyon için bir aydınlatma sistemi tasarlamışlar. Kaplama şekli sürekli olarak arkadan aydınlatılmak suretiyle vurgulanıyor ve öne çıkartılıyor.

Sadece bu elemanların kullanımı ile, kurumsal kimlik açısından mekan kendisini hatırlattırıyor. Prototipin repertuarından alınan diğer parçalar bu etkiyi daha da artırıyor. Örneğin farklı watt yoğunluklarındaki Spotlight ve Downlight’lar mekanların temel aydınlatmasını sağlıyor ve seçilmiş ürün veya sanatsal objeleri ortaya koyuyor. Bu mağazada lambalar sadece tavanlara değil, kapı pervazlarının içlerine de yerleştirilmiş. Zaten şık olan geçişleri, optik olarak daha da zarif gösteriyor. Mağazada kullanılan sade mobilyalar Taipei örneğine göre. Ancak burada aydınlatma tasarımcılarının birinci mağaza için tasarladıkları ahşap avizeler kullanılmamış. Avizelerde kullanılan biçimler, raflar ve tavan arasındaki ahşap panellerde geniş alanda uygulandığından, burada bunlardan vazgeçilmiş.

Uygulama aşamasında aydınlatma tasarımcıları, lamba üreticileri ve tedarikçilerini sık sık yerlerinde ziyaret ederek, onlarla birlikte en uygun lambaları tasarladılar. Yine elektrikçi ve montajcılar ile yerinde uygulama ile ilgili açık sorulara çözümler geliştirdiler. Aydınlatma tasarımcıları tarafından en ince ayrıntısına kadar düşünülerek montaj için önerilen lambaların büyük bir kısmı yerli ürünler ile değiştirildi; bu da aydınlatma tasarımcısının günlük hayatından yeterli derecede bildiğimiz bir işlem. Ekip, bunun yanısıra flantiyedeki koşulların, planlama üzerinde görüflülenlerden çok daha farklı olduğunu sık sık gördü. Düzenli olarak hızlı kararların veya değişikliklerin gerektiği durumlar ortaya çıkıyordu. Aydınlatma tasarımcıları, başarılı ve iyi entegre edilmiş bir aydınlatma konseptinin, ancak tasarım aşamaları süresince tüm katılımcıların arasındaki yoğun iletişim sayesinde gerçekleflebileceğine inanıyor. “The Flaming Beacon”daki tasarımcılar sıkça farklı kültürler ile çalışmanın getirdiği ufak sürpizler ile karşılaşıyor. Örneğin, tasarımcılar Shanghai mağazasında Downlight’ların istikametlerini belirlerken, bu malzemenin yanlışlıkla ustalar tarafından alçı ile tavana sabitlenmiş olduğunu görüyorlar. Tabiki bu şekilde ne istikamet belirlenebilir ne de ampul değişimi mümkün olabilir. Uzmanlara bu işlemin yapıldığı anda ulaşılamadığı için, aydınlatma tasarımcıları kendileri duruma el atıyor ve tavandaki bu noktaları kırarak lambaları çıkartıyorlar. Doğru yansıma açılarını ayarladıktan sonra, lambaları tekrar deliklere yerlefltiriyorlar. Ustalardan ise daha sonra lambaları çıkartırken verilen hasarı tekrar kapatmaları isteniyor.

Ancak ekip ertesi gün flantiyeye geldiğinde, çalışkan ustaların lambaları tekrar alçı ile tavana sabitledikleri görülüyor. Bu da her ampul değişiminde tavanın kırılması gerektiği anlamına geliyor...

Mağazanın açılışına birkaç gün kala projeye katılan herkes çok çalışıyor. Aydınlatma tasarımcıları, istenilen muhteşem görüntüyü oluşturmak için oradan oraya kofluflturuyor ve birçok konuda emprovize hareket etmek zorunda kalıyor.

Açılış töreni kapsamında, butiğin önünde, nehir kenarına hazırlanan sahne üzerinden mankenler antika Çin mobilyaları arasından geçerek ürünleri sergiliyorlar. Modern binanın karşı cephesindeki nehir, binanın ışığını sularına yansıtıyor. Shiatzy Chen’in marka kimliğini bir kere daha yansıtan bir kontrast.

Aydınlatma tasarımcılarının projeye kattıkları sanatı anlama duygusu, teknik bilgi ve yabancı kültüre karşı hassasiyetin kombinasyonu her iki projenin başarısına katkı sağlıyor. İşverenin kendisi de konsept konusunda hemfikir. Gururlar Taipei ve Shanghai butikleri şirketin web sitesi www.shiatzychen.com üzerinden sergileniyor. Web sitesi üzerinde “News- Link” tıklandığında, Qinghdao (Çin)’deki açılacak diğer mağazalar hakkında bilgi alınıyor. Bu butik yine daha önce açılan mağazalar gibi aynı merkezi elemanları barındıracak - motifli ahşap paneller, downlight’lar, raflar artık kurumsal kimliğin sabit unsurları haline gelmiş gibi görünüyorlar. Taipei ve Shanghai’daki, mekanlara hava katan, hayranlık uyandırıcı aydınlatma efektleri ile bu ışık ve gölgelerin ustaca oyununu ise burada bulmak mümkün değil. İlk bakışta benzer aydınlatma sistemleri monte edilmiş olsa da, her türlü heyecan ve deneyim derinliğinden yoksun. Peki bu izlenim nasıl açıklanabilir? Araştırmalar aydınlatma tasarımcılarının, projenin devamının planlamasında artık yer almadıkları ve ışık ile ilgili sorumluluğu iç mimarların üstlenmiş olduğu anlaşılıyor. Enteresan bir tespit; Çünkü kurumsal kimlik - konsepti değişmedi - uygulama ise ikna edici değil. Buradan ancak şu sonuç çıkartılabiliyor; aynı lambaların kullanılması ile kurumsal kimlik herhangi bir mimari ortama kopyalanamıyor. Acaba artık işveren de aynı kanıya varmış mıdır?

Uzun bir bakış ekseni butiğin birçok odasını birbirine bağlıyor. Downlight’lar geçiş alanlarını öne çıkartıyor, Spotlight’lar ise el sanatı ürünlerini aydınlatıyor. Rafların üzerinde, aydınlatma tasarımcılarının arkadan ışıklandırdığı ahşap paneller görülüyor. Taipei’e göre ışık rengindeki belirgin fark, flüoresanlarda kullanılan sarı yoğunluğunun daha fazla olması ve biraz daha farklı bir fotoğraf tekniğinin uygulanmış olması; Gerçek ortam bu kadar yoğun sarılıkta değil. Aşağıdaki resimde arka mekan daha ayrıntılı olarak gösteriliyor.

Projeye katılanlar

İç mekan donanımı: Jaya Pratomo İbrahim, Jaya and Associates, Jakarta / Endonezya İç mimar: Johannes Hartfuss, Layan Design Group, Melbourne / Avustralya Aydınlatma tasarımı: The Flaming Beacon, Melbourne / Avustralya Tasarım direktörü: Nathan Thompson Proje aydınlatma tasarımcıları: Andrew Sainsbury, A. Jytte Basler Uygulanan ürünler:

Aydınlatma tasarımcıları tarafından uygulamak üzere önerilen tüm ürünler neredeyse, yerel benzerleri veya asıllarının kopyaları kullanılarak uygulandı. Aşağıda özel ürünlerin listesi yer alıyor: Tobias Grau - OH 7 pendant Megalit - Rastaf fixe and Rastaf G.E.- MR16 ampulleri, çeşitli beam açılarında ve watt derecelerinde Softone - light frost diffuser Louis Poulsen - Nimbus inground uplight Phillips - TLS HE flüoresan tüpleri renk 827 Tridonic Atco - LED modülü P108 WW Aydınlatma tasarımcıları ve iç mimarların planları: Jaya İbrahim tarafından koridor için tasarlanan 1 ayaklı lamba; TFB (çeşitli Spotlight’lar, 2 duvar aplikler, 2 tür sarkıt) tarafından tasarlanan 10 farklı fikstür.

Dergide s. 32.