Kopenhag Opera Binası

Metin: Speirs & Major, Petra Steiner

Fotoğraf: Adam Mork

Genelde bir binanın dış görüntüsünün aynı zamanda iç görüntüsünü de yansıttığı kanısı vardır. Tabii ki böyle şeyler vardır ve de hiç de az değildir. Yine de önce önyargısız olarak bir binaya yaklaşmayı denemeli ve şu ya da bu şekilde bir sürpriz yaşanmalıdır. Kopenhag’daki Opera Binası bunun için iyi bir örnektir, çünkü binanın içerisi tam bir sürprizdir.

Birilerine bir hediye verdiğiniz zaman size gülümseyip teşekkür ettiklerinde ne düşündüğünü tahmin edebilirsiniz. 2005 yılının başlarında, A.P. McKinney - Moller adlı bir milyoner yeni opera binasını kendilerine bağışladığında, Danimarka Hükümeti’nin düşünce ve duyguları da benzer biçimdedir. Mimari açıdan değerlendirildiğinde yeni bina doğal görünmüyor, hatta yapmacık bile denebilir. Ancak fonksiyonel anlamda görevini tam olarak yerine getiriyor. Büyük yapılar konusunda belirli bir dejavu etkisi var, en azından Jean Nouvel tarafından tasarlanan Lucerne Kültür ve Kongre Merkezini tanıyanlar için Kopenhag’daki yeni opera binası bu türden eleştirilerle karşı karşıya kalıyor. Diğer taraftan aydınlatma kavramı açısından konuya yaklaşıldığında, hakkında şikayet edilecek hiç bir şey yok. Speirs & Major’un tasarım ekibi iç ve dış alanların aydınlatması ile ilgili son derece hassas bir çözüm üretmede başarılı oldular. Çalışmalarında ışıklandırma ile mimari doğrudan diyalog içerisinde idi ve bina tasarımının ağırlığı alınarak daha da iyileştirilmişti. Ana fikir burada sekanslar hiyerarşisi yaratmaktı, ışık dışarıdan içeri doğru, mimari yapıdan sahneye doğru giderek artıyordu. Giderek artan gerilim.

Genelde burası araç trafiğine kapalı, girişin önünde opera tutkunlarını indirmek ve bindirmek için araçlara izin verildiğinde, araç yolu üzerine yerleştirilen beyaz LED’ler otomatik olarak mavi renge dönüşerek araçları ve yayaları ikaz ediyor.

Herhangi bir opera binasının aydınlatma tasarımı, görüntünün asıl parçası ve binanın esas olayı olmalı. Bir opera binasının çekiciliği ve dramatik yapısı gösterinin eğlencesine eklenir. Bina ışıklarının sönmesi ile bakışların yoğunlaştığı şamdanlıkların parıltısı sayesinde hissedilen heyecan bir opera binasından beklenenlerin temelidir. Mimari aydınlatma tasarımcıları için opera binaları bir dizi teknik ve estetik zorlukları temsil eder. Aydınlatma tasarımı, gösteriyi hem görsel hem de psikolojik olarak daha artırmalıdır.

2002 yılında Henning Larsen Tegnestue şirketinin mimarları projenin bu ilk aşaması için çok dikkat harcadılar. Çünkü müşteri, sürekli talepleri ile oldukça güçlü idi ve danışma ekibinden beklentileri oldukça iyi bir iş ortaya çıkarmalarıydı. Proje kapsamında, aydınlatma tasarımının entegrasyonu ve görülmeyen gizli lambaların kullanımı ile mimarinin elegan bir parlaklıkta görülmesi isteniyordu.

Opera Binası’nın Mermer Kilise (Marble Church) ve Kraliyet Sarayı ile aynı eksende yer almasından dolayı, dış görüntüsü çok önemliydi. Aydınlatma ile gözün iç alanlara çekilmesi, binanın bir fener görevini üstlenmesi isteniyordu. Binanın ana gövdesi aydınlatılmadı, ışık pencere oluklarından yansıyor ve çatının ana bölümü bir ışık yatağı üzerinde süzülüyor. Fuayeye giren insanlar, meydandan bakıldığında dinamik bir siluet olarak algılanıyor.

Opera binasının önündeki halka açık meydan sade bir şekilde üç eleman ile aydınlatılmış: farklı iki boyda üst alana yerleştirilen ve paslanmaz çelikten yapılmış silindirik uçlar dim edilebilen flüoresanlar yardımıyla ışık saçıyor, yedi LED noktalı sıralar rasgele meydanın her yerine yerleştirilmiş (yedili ışık noktası tekrarlayan bir tema olarak kullanılmış) ve basamakları aydınlatmak için merdiven parmaklıklarının arası ve adaya bağlantıyı sağlayan köprüler çizgisel olarak ışıklandırılmış. Genelde burası araç trafiğine kapalı, girişin önünde opera tutkunlarını indirmek ve bindirmek için araçlara izin verildiğinde, araç yolu üzerine yerleştirilen beyaz LED’ler otomatik olarak mavi renge dönüşerek araçları ve yayaları ikaz ediyor.

Ana çatının yukarı doğru ışıklandırması tartışmalara açık bir konu olmuş, ancak yüksek parlaklık faktörüne sahip olan metal malzeme nedeniyle çatıdan yansıyan parlamanın aşırı derecede rahatsız edeceği ve bina içerisinden parlamanın daha uygun olacağı kanısına varılmış. Bina içerisinde ana fuaye belirgin olarak oditoryumun şekli ile vurgulanıyor, ekip bu alanı yılankavi olarak ortaya çıkarmış. Bu alanın her noktası ışıklandırılmış ve akağaçtan yapılmış panellerin ton ve kalitesini öne çıkartarak, gözün iç mekana çekilmesi sağlanmış. Aydınlatma donanımından kaynaklanacak ışık yansımasını önlemek için ahşap panellerin ilk başta mat olması kararlaştırılmış. Ancak son dakika mimarlar fikirlerini değiştirmişler ve yansıma yapmayacak şekilde aydınlatma elemanlarını çatı çevresinde bir girintiye yerleştirmişler ve aynı zamanda yılankavi şeklin görüntüsü daha belirginleştirilmiş.

Kopenhag yazları güzel ve aydınlık olsa da, kışın gri günlerinde görsel olarak pozitif olmayan kalitede ışık üretildiği hissedilmiş, böylece oluşturulan kavram çerçevesinde gün içerisinde taze hava duygusunu yaratmak için soğuk renk ısılı lambalar kullanılmış. Belli ki bu soğuk renkli görünüm bir akşam ortamı için çok uygun olmamış ve bu nedenle akşamları ahşabı örtmek için daha sıcak ısılı renkler kullanılmış. Fuayedeki aydınlatma farklı elemanlardan oluşuyor. Yılankavi şeklin üzerindeki büyük çatı ışığı fuayenin iç kısımlarında doğal ışık etkisi yaratıyor ve geceleri aralıklı alanın tacını oluşturan mavi ışık ile aydınlatılıyor ve ahşap panellerin portakal renkli görünümüne bir kontrast oluşturuyor.

Aydınlatma tasarımcıları downlight’lar ile tavan panellerini noktalar şeklinde göstermek istememişler, daha çok temiz yüzeyler oluşturmak istemişler. Yukarı bakıldığında bir yığın downlight armatürün ışığından gözlerin kamaşması engellenmiş. Bu nedenle kat alanları kullanılmış ve yansıtıcı ışıklar ile alanın aydınlatılması kararlaştırılmış. Mimarlar ile birlikte içbükey bir kemer ayrıntısı geliştirilmiş ve kat panellerinin aralıklarının etrafı bununla sarılmış. Yılankavi bölümün aydınlatmasında olduğu gibi, kemer üzerinde de dim edilebilen iki renk ısılı flüoresanlar kullanılmış; günün aydınlık saatleri için 4000 Kelvinlik soğuk gün ışığı ve akşamları için çok daha sıcak bir ışık veren 2700 Kelvinlik ışık. Alan aydınlatılmış gibi değil de sanki üzerine ışık yayılmış duygusu veriyor. Fuayedeki tüm ışıklandırma çok yavaş ve gün ışığının girdiği ağırlıkta değişiyor. Üç büyük dikroik cam avize Danimarkalı sanatçı Olafur Eliasson tarafından tasarlanmış.

Oditoryum, fuayenin beyaz renk paletine büyük bir kontrast oluşturuyor, daha samimi ve sakin duygular uyandırıyor, neredeyse ana rahminin koruması gibi. Akustik uzmanları, ses çıkartan transformatörler ve lamba flaman vızıltıları ile ilgili anlaşılabilir kısa bir bilgi verdiler. Kullanılan her aydınlatıcı, lamba ve transformatör akustik uzmanları tarafından, kesin koşullara uymalarını garantilemek için test edildi.

Yılankavi bölüm içerisinde koridorlara bakıldığında ışık asimetrik yerleştirilmiş ve dış duvarları kaplıyor. Burada ışıklandırma rengi olarak kırmızı kullanılmış ve lobideki beyaz iç alanlarla güçlü bir kontrast oluşturması sağlanmış. Ayrıca, oditoryum içerisinde daha düşük ışık seviyelerine gözün alışmaya başlaması için bir fırsat tanınıyor. Oturma alanlarının çoğu için fiber optik ışıklandırma kullanılmış. 2500 fiber ucun her biri çok hassas bir şekilde odaklanmış ve bulunduğu pozisyonda sabitlenerek belirli koltuklara ve alanlara yönlendirilmiş. Tekrarlayan düzenin bir parçası olarak, fiber uçlar yedili lineer gruplar şeklinde demetlenmiş. Koltukların ana bölümü Source 4 profil fenerleri ile aydınlatılmış, etkileyici altın yapraklı tavandaki sahne ışıklandırma kısımlarına gömülü durumda. Tasarım süreci içerisinde tavanın doğal yapısı ve tasarımı ile ilgili önemli tartışmalar yaşanmış. Altın yapraklı tavan müşterinin en sevdiği alan olduğundan, aydınlatma tasarımcıları altın yaprağı teknik galeriye yerleştirilen Source 4 Par fenerlerinden itibaren tamamıyla ışık ile kaplamayı tercih etmişler. Altın yaprağın doğal yapısı gereği, tavanın görüntüsü nereden bakıldığına bağlı olarak değişiyor. Kaplanan ışıklara kontrast oluşturmak için yedi fiber optik uçtan oluşan lineer kümeler uygulanmış ve böylece ışıklandırmadan daha çok parıldama etkisi sağlanmış. Tavan aydınlatmasının bakımı ise çatının içerisinde bulunan teknik alandan yürütülüyor.

Genelde burası araç trafiğine kapalı, girişin önünde opera tutkunlarını indirmek ve bindirmek için araçlara izin verildiğinde, araç yolu üzerine yerleştirilen beyaz LED’ler otomatik olarak mavi renge dönüşerek araçları ve yayaları ikaz ediyor.

Balkon önlerine bir dizi lineer kızıl ışık saçan spotlar yerleştirilmiş, yoğunluğu dağıtıyor ve kızıl renkte parlayan cam balkon yapısına çağdaş, başka bir hava veriyor. Bu kaynaklar, özellikle renklendirilmiş bir cam parçasının arkasına uzun ömürlü beyaz LED’lerin lineer çizgi şeklinde sıralandırılması ile oluşturulmuş. Oditoryum içerisinde tüm fiber uçlarından oluşan gruplar ve LED üniteleri DMX üzerinden tek tek yönetilebiliyor. Böylece gösterinin başlamasına yakın bir süre içerisinde binanın ışıklarını azaltma ve yükseltme gibi birçok değiştirmeye olanak sağlıyor. Akağaçtan yapılmış ve tüm salonu saran duvar düşük voltajlı ışık kaynakları ile kaplanmış ve duvarın kademeli kabuksu yapısı, yandan lineer bir düzende fiber optik kaynaklardan ışık veriyor ve bu mimari ayrıntının görülmesini sağlıyor. Özel olarak hazırlatılan sahne kaplaması Danimarkalı sanatçı Per Arnoldi tarafından boyanmış ve ışıklandırmasına çok dikkat edilmiş. Tasarımda mavi, kırmızı ve sarı gibi güçlü ve dominant renkler kullanılıyor. Kırmızı ve mavi filtreli kaynaklar renkleri çıkarmak ve renkli grafiklerden değişen hareketler yaratmak için kullanılmış. Bu güçlükle fark edilebilen efekt, genelde tüm aydınlatmanın kapatılması ile ortaya çıkıyor.

Opera binasının kesitinde, yerleştirilen ana ışık kaynakları gösterilmiş. Oditoryum, her yerde olduğu gibi sadece sanatsal ışık ile aydınlatılmış, fuayeye ise gün ışığı geniş alanlı yüzeyden ve tavan penceresinden giriyor. Alışılmışın dışında, bu opera binasının oditoryumunda fiber optik spotlar kullanılmış. Bu da tamamıyla kesin akustik gerekliliklerini sağlamak için yapılmış. Akağaç kaplı balkonun tavanına yerleştirilen her fiber optik elemanı belirli bir koltuğa veya yüzeye yönlendirilmiş.

Orkestranın çalışma salonu zemin seviyesinden itibaren beş seviyede inşa edilmiş ve oditoryumdaki kadar hassas akustiğe sahip. Bu salon yaklaşık 20 metre kare genişliğinde ve on metre yüksekliğinde. Kraliyet orkestrasının, ışıklandırma seviyeleri için verdiği bilgi sayısal olarak son derece somut olmuş. Orkestra çalışma katmanında 850 lux istenmiş, bu da bir müzik standının yüksekliğine eşitmiş. Orkestra, flüoresan veya yüksek yoğunluklu kaynaklardan daha çok tungsten ışığı kaynaklarının sağladığı pozitif renkler hakkında bilgili imiş. Bu düşük ışımalı lambalar, geleneksel olmayan bir tavana yerleştirilmeleri ile dikkati bozacak parlaklığı yaratmadan istenilen ve gerekli ışık yoğunluğunu sağladı. Lambalar akustik performansları açısından da test edildi ve akustik uzmanlarının yönetiminde aydınlatma tasarımcıları istenilen akustik ortama göre hangi dim edilebilen sonuçların kabul edilebileceğini tanımlayabildiler.

Bununla beraber, aydınlatma tasarımcıları, orkestranın psikolojik olarak daha fazla desteğe ve yardıma ihtiyacı olabileceğini hissetmişler. Başka bir opsiyon çerçevesinden “gün ışığının asma kattan filtrelenmesi” duygusunun yaratılıp yaratılamayacağı tartışılmış. Bu tür bir çalışma ile, bu kadar büyüklükte ve yeraltında bulunan bir alanda önemli bir farkın yaratılabileceği hissedilmiş. Özellikle orkestranın saatlerce çalıştığı dönemler dikkate alındığında bu husus büyük önem taşıyormuş. Aydınlatma tasarım ekibi, mimarlar ile çalışarak dalgalı tavanın duvardan alan kazanması ve etrafında gün ışığı veren renkli ısılı flüoresan kaynakların yerleştirilmesi için çalışmış. Tasarımcılar, ışığın duvardan aşağı doğru kayarken sanki düşermiş hissini uyandırmasını istemişler. Eşit ağırlıklı bir dağılım aynı etkiyi vermeyebilirdi. Gün ışığı etkisini daha da artırmak için tüm alandaki armatürler binanın çatısına yerleştirilen bir gün ışığı sensörü ile kontrol edilmiş, buradan gökyüzündeki gerçek aydınlık ile ilgili bilgiler sağlanmış. Bu bilgiler doğrultusunda armatürler gün ışığını taklit ederek artabiliyor ve azalabiliyor. Suni ışık mekanın nefes almasını ve doğal ışık ile beslenen bir mekanda olduğu gibi çeşitli ışık animasyonlarını sağlıyor. Orkestra ise bu sayede, dışarıdaki ışık koşullarını içeride yaşarken, aynı zamanda dış dünya ile de bağlantısını koparmamış oluyor.

Yorum

Eğer yeni opera binasının dikkat çeken “varlığı” ile ilgili koşulları kabul etmeyi başarmış iseniz, binanın içerisinde ve etrafındaki heyecan verici perspektifleri ve ayrıntıları algılayacaksınız.

Ön avlusuna mümkün olduğu kadar dokunulmamış ve boş bırakılmış, muhtemelen opera binasına engelsiz bir bakış sağlamak için. Aslında kendi boyutları ve güçlü görüntüsü ile onu görmemek zaten mümkün değil. Aydınlatma basit ışık uçları ve zemine yerleştirilen kolay görülmeyen ve her biri yedişer ışık noktasından oluşan sıralar ile sınırlandırılmış. Ve hepsi bir arada narin bir şıklık, saygılı bir şenlik ve el üstünde tutulması gerekli bir hava yaratıyor. Sessiz bir görüntü içerisinde alana şekil veriyor. Eğer ana finansman sponsorunun binanın tasarımı ile ilgili söz hakkı olsaydı ve havada uçar gibi görünen tavanın aydınlatılmasında ısrar etseydi, bu durum çok farklı olabilirdi. Olduğu şekliyle, içeriden doğan ışık tentenin altında yansımalar üretiyor ve fuayenin ışıkları çok uzaklardan görülebiliyor, kültür binasının içerisindeki görkemli atmosferi dışarıya doğru dağıtıyor ve geceye sanki bir fener uzatıyor. Limanın diğer tarafından binaya bakan kişiler hangi eserin muhtemelen oynandığını tahmin etmeye çalışıyorlar, şüphesiz bir nebze arzu ile ve bunun parçası olamadıkları için biraz hayal kırıklığı ile. Fuayede, gökyüzünden giren gün ışığının tavandaki elektrikli ışık kombinasyonu, şüphesiz tüm ışık çözümlerinin en iyisini oluşturuyor. Işık emin bir şekilde mimari ile birleşiyor ve görsel etkiyi artırıyor.

İş gününün tamamını yeraltında geçirmek, bunu kim ister? Kraliyet Orkestrasının müzisyenleri de mutlaka çalışma salonu olarak beş kat yerin altında olan salondan farklı bir yer istemişlerdi. Aydınlatma tasarımcıları mümkün olduğu kadar gün ışığı ortamını yaratmak için buraya özel bir ilgi göstermişler. Renklerin geri yansıması, ışık dağılımı ve son olarak ışığın, bir gün ışığı sensörü üzerinden yönetimi. Sensör binanın çatısına yerleştirilmiş.

Işığın yoğunluğunu ve farklı katmanlarını artırarak alan içerisindeki heyecan da artıyor. Danimarka Kraliyet Orkestrasının üyelerinde olduğu gibi, günün dokuz veya on saatini burada çalışarak geçirdiğinizde kesinlikle iyi bir ışıklandırmayı hak ediyorsunuz. Hepimiz en iyi ışığın gün ışığı olduğunu biliyoruz. Speirs & Major’un tasarım pratiklerinde camsız, yeraltında bulunan alanların aydınlatılmasında limitlere ulaşılmış olsa dahi, burada gün ışığı şartlarına bu kadar yakın olabilen elektrik ışığı çözümü bulunmuş, müzisyenler bile bazen iç mekanda olduklarını unutuyorlar. Flüoresanlar alanın diğer tavan yapısından bağımsız olarak panellere ayrılmış tavanın kenarları boyunca ve kemerler görünmeyecek şekilde yerleştirilmiş. Bu şekilde mekan daha az bunaltıcı oluyor ve beş kat yerin altında kalmış bir çalışma salonunda olunduğu hissini yok ediyor. Belli ki tasarımcılar yer altında çalışmak zorunda kalan müzisyenler için mümkün olduğu kadar rahat ve de çok fonksiyonlu bir alan yaratmak istemişler.

Bir tasarımcının kalp atışlarını ne hızlandırır? Hem aydınlatma tasarımcıları hem de mimarlar yeni zeminler bulmak ve “daha önce hiç yapılmamış” olanı yaratmak için, yeni bir şeyi, kolay kolay başka bir şey ile karşılaştırılamayacak bir şeyi yaratmak için çabalarlar. Bu durum bu projede görev alan mimarlar için tamamıyla geçerli olmayabilir ancak hiç kimse aydınlatma tasarımcıları açısından hayal kırıklığına uğrandığını söyleyemez. Işık kavramı en ince ayrıntısına kadar mükemmel tasarlanmış. Modern, hatta eşsiz ve kesinlikle, arkadan geleceklerin işareti. Özellikle oditoryumdaki aydınlatma çok görkemli ve ziyaretçiye bazı ilginç yüksek teknolojik sürprizler sunuyor. Dikkat çeken mimari elemanlar sert kontrastlar ile öne çıkarılmış ve modern LED teknolojisinin kullanımı ile vurgulanmış.

Gösteri başlamadan önce, fiber optikler salonun ortasından sahne istikametine doğru sönüyor ve balkon önündeki LED ışıklıkları, tamamıyla sönmeden önce yanıp sönüyor ve sonunda salon karanlığa gömülüyor. Jonathan Speirs ve Mark Major’u tanıyanlar onların “ışık ile oyunlar”dan hoşlandığını ve çoğunlukla oluşturdukları kavramlara oyunsu bir elemanı katmaya dayanamadıklarını bilirler. Bu oditoryum içerisinde

LED aydınlatması ile ilgili ilk tepki. Bu aşırı etkili değil mi? Böyle bir şey yapılmasaydı, daha iyi olmaz mıydı? Netice olarak, kavramın genel kalitesine çok fazla bir şey eklemiyor. Müşterinin dinamik LED ışıklandırmasını, tasarımcıların yarattığını bozmadan nasıl kaldırabileceğini merak ediyorsunuz. Ancak, derin düşünceler sonrasında bu etkinin gerçek değerini anlayabilirsiniz. Modern bir Opera tapınağının genel kavramının mantıksal sonucu; izleyicinin dikkatini sahneye çekiyor, en azından görsel olarak. Gösteri klasik anlamda bir opera olmayabilir, aslında bunun dışında kalanların bir kompozisyonu, çoğu zaman mükemmeliyet kreşendosu ile sonuçlanan bir kararsızlık kemerini oluşturabilir.

Geçmişte opera binaları her zaman kültür ve zaman ruhunun bir simgesi oldu.18.yüzyıl, çok sayıda birbiriyle karşılaştırılabilir mimariye sahip müzik tapınaklarının inşa edildiği dönem oldu. Modern dünyamız, kültürü, ağırlıkla bilgisayar dünyası, siber uzay ve elektronik müziği ile kendisini gösterdiğinden, aydınlatma tasarımı kavramının ve LED’ler, fiber optik ve dinamik ışık gibi hazır teknolojilerin kullanımı tamamıyla modern bir opera binası mimarisine uyuyor. Bu mimarinin uyumu ve ışık, opera binaları tarihinde önemli bir mihenk taşı. Bu bağlamda, bu teknolojiler 18. yüzyılın şamdanlıklarını ve pandantif ışıklıklarını ve 20. yüzyılın gömülü downlight’larının yerini alıyor. 21. yüzyıl kültürünü belgeliyorlar ve hatta belki besteciye modern bir operet bestelemesi için oturduğunda ilham kaynağı oluyorlar. Belki böylece daha genç kuşakları operaya gelmeye de yöneltebilirler. Hangi opera, bundan şikayetçi olabilir. “Çalıntı” mimarisi hakkında yapılan tüm olumsuz eleştirilere rağmen, aydınlatması daha iyi bir övgüyü hak ediyor!

Proje katılımcıları

İşveren: AP Moller und Christine Mc-Kinney Moller Foundation Aydınlatma tasarımı: Speirs & Major Associates, Edinburgh Temel aydınlatma tasarımcıları: Jonathan Speirs, Keith Bradshaw Mimar: Henning Larsen Tegnestue, Kopenhag Akustik danışmanı: Arup Acoustics Tiyatro danışmanı: Theatreplan Servisler danışmanı: Ramboll ve Buro Happold Çevre mimarı: Schonherr Landskab, Arhus, Danimarka Kullanılan ürünler:

Dış aydınlatma Paslanmaz çelik uçlu dim edilebilen flüoresan lamba: Özel üretim, Lampas LED armatürler: Weebee Up LED, beyaz ve mavi, Louis Poulsen Lighting Zemin kat: Dış alan için downlight’lar, Erco Merdiven parmaklıkları: Özel üretim, Mike Stoane Lighting Fuaye Yılankavi bölüm: ETC Source Four ParNel luminaires, ETC Kat panelleri: Kove, Intralux Kontrol: Unison Architectural Control Station, ETC Işık heykelleri: Olafur Eliasson Oditoryum Tavan: Source Four ParNel lanterns, ETC Oturma alanı: Fiber optik, Roblon Balkon önü: Lineer parlayan spotlar, beyaz LED’ler, özel üretim, Louis Poulsen Lighting Orkestra Alanı T5 2 x 28 Watt flüoresan lambaları (tümü dim edilebilir 0-10V), renk ısısı 4000 K, Fagerhult Lightcast Downlightlar, 150 Watt QT reflektörler, Erco Spotlar: 26 TC-TEL 42 Watt, Light Makers Kontrol: Emphasis, ETC Çeşitli Alanlar ADL-CP Adjustable LV Downlightlar, Mike Stoane Lighting

Dergide s. 26.