Kingsdale Okulu, Londra

Metin: Henrietta Lynch

Fotoğraf: A de Rijke, telif hakkı dRMM

İç avlunun üzerinde bulunan yeni çatı, Londra, Dulwich’deki Kingsdale Okulunun tekrar yaratılan alanının kalitesini yükseltiyor.

Yenileme konusuna yaklaşmak için farklı yollar vardır. Bazılarına göre “Kolaydır, temel parametreleri bellidir ve başka işlenmesi gereken tasarım konuları yoktur”. Bazılarına göre ise “Tasarımda tamamıyla özgür olmak kolay, ancak mevcut bir duruma tüm yerleşik sınırlamaları ile yeni kalite katmak üzere yaklaşıyorsanız, burada tasarımın bir tür ince sanatı yatmaktadır”. Kingsdale Okulunda temel soru şu oldu: burayı tekrar tasarlayacak mıyız, yoksa yeni bir şeyler mi ekleyeceğiz? Sonunda, varolan binayı olduğu gibi bırakma ve okul avlusunun pnömatik yastıklar sadece keyifli bir atmosfer değil, Kingsdale Okulu’nda aynı zamanda avlunun duvarlarında ve zemininde çok güzel ışık desenleri ve gölgeleri yarattı.

İlk bakışta yine başka bir soru akla geliyor, bu tür bir çatı konstrüksiyonu, temiz havanın kimseye zararı olmadığı bir ortamda bir okulun üstünü kapatmak için neden gerekli olsun? Kingsdale Okulu projesinde durum biraz farklı idi. Burada ayrıca kullanım mekanlarının oluşturulması gerekiyordu ve bu bakış açısı çerçevesinde oluşturulan şeffaf çatı sayesinde hem zekice hem de güzel bir çalışma ortaya çıkarıldı.

üzerine alışılmış olmayan, şeffaf bir çatının tasarlanması ve böylece alan kalitesinin artırılması kararlaştırıldı. Kendimizi iyi hissetmemizin temel düşüncesi olan gün ışığı dahi özellikle yukarıdan yoğun biçimde binaya giren ışık, kontrol edilecekti. ETFE kumaşından yapılan baskılı

ETFE yastıkları ile çatının oluşturulmasının maliyeti çok düşük olmasa da, geleneksel bir cam konstrüksiyondan çok daha ekonomikti. Çünkü mevcut eski bina cam ağırlığını kaldıramayacak, bunun için gerekli olan ilave inşaatlar ise çok daha maliyetli olacaktı.

Basılı ETFE Folyoları (üç kat) içeri giren gün ışığının yoğunluğunu yönetiyor. Hava miktarına göre iki yastık içerisinde baskılı olan alanlar folyolara doğru hareket ediyor. Yastıklarda daha fazla hava olduğunda, okulun avlusuna çok daha fazla gün ışığı giriyor, hava azaldığında ise ETFE katmanları daha sık olarak üst üste geliyor ve gün ışığı daha az içeri giriyor. Dolayısıyla hava sirkülasyonu da gün ışığı ihtiyacına göre yastıklar içerisinde sağlanıyor.

Kingsdale Okulu Southwark İdari Heyeti tarafından işletilen bir ortaokul. Zamanında Leslie Martin’in de görev aldığı LCC (Londra Bölge İdari Heyeti) tarafından tasarlanmış ve 1950’li yıllarda inşa edilmiş. Binanın yapısı çelik konstrüksiyondan oluşuyor, üç kat üzerine cam paneller yerleştirilmiş, bir iç avlusu ve dış alanlarda bulunan başka yapılardan oluşuyor. Yeniden yapılandırması için bütçe DfEE tarafından verilmiş ve Schools Works Project (Okul Çalışmaları Projesi) çerçevesinde okul ile ayrıntılı olarak görüşülerek gerekli ön taslaklar oluşturulmuş. 1950’lerden itibaren okul kendi fonksiyonlarını karşılamakta zorluk çektiği için bina bir hayli yıpranmış.

Yapılan tanıtımlarda yeni bir oditoryum, kütüphane, gösteri alanı, yemek alanı ve genel iyileştirme çalışmaları için gereksinimler dile getirilmiş. 2000 yılında Rijke Marsh Morgan mimarları, okulun yenilenmesi konusundaki ihaleyi almışlar ve projelerinde merkezde bulunan okul avlusunun kullanılır bir okul alanı olduğunu ve bunun yeni bir çatı ile tamamıyla kaplanması sayesinde bu alana eklenti yapılabileceğini bildirmişler. Bu alanda çalışılabilmesi için, enerjinin yeterli derecede doğal ve ışığın yapay olarak temin edilmesi gerekmiş. Ayrıca yeni yapılan çalışma ortamları ile etraftaki sınıfların gün ışığından ters etkilenmemesine de dikkat edilmiş. Yeni çatı tasarımının, doğal ışığı, mimariyi ve avlu yeni yapılandırılan avlu alanının ısı kontrolünü ve çevre sınıfları entegre edecek bütünlüklü ve kalıcı bir tasarım olması istenmiş.

Yeni çatı, oditoryum ve kütüphane ile birlikte okula ve mimarisine yeni ve heyecan verici bir kimlik katıyorlar. Çatı İngiltere’nin en büyük ETFE veya Texlon yüzeyli çatısı ve bugüne kadar İngiltere’de yapılmış olan ilk değişken yüzeyli çatı. ETFE (Ethylenetetre - fluoroethylene) veya Texlon, aslında uzay sanayisinde kullanmak üzere tasarlanmış son derece hafif olan malzemeler, yüksek oranda hafif transmisyon değerlerine ve yüksek izolasyon kapasitesine sahipler, aynı zamanda güçlü ve dayanıklılar. Bu nedenle, optimum çözüm olarak Kingsdale Okul projesinde çatının üzerine 80’e 40 metre şeklinde bu malzemenin gerilmesi sağlanmış.

Camın çok ağır olacağı düşünülmüş. Okul avlusunun üzerine şeffaf bir çatının eklenmesi ile okulun büyük bir seraya dönüştürülmemesi, aşırı ısıtılmaması ve aşırı parlak bir ortamın yaratılmaması için, solar kontrollü çatı tasarımının temel bir parçasını oluşturulması sağlanmış. Solar kontrolün ayrıca gün ışığını avlu merkezine ve çevredeki tüm sınıflara her zaman aktarması istenmiş. Çatının solar kontrolü Texlon sisteminin gerçek yapısı kullanılarak sağlanmış. Texlon sisteminin kendisi, alüminyum çerçevelere sıkıştırılan havalı yastıklardan oluşuyor. Kingsdale Okulu projesinde Texlon havalı yastıklar, ETFE katmanları üç kat kullanılarak üretilmiş ve yastıkların en üstüne ve merkez katmanlarına yol yol desen baskıları yapılmış. Sonra sistem, Michael Hadi Associates firmasının inşaat mühendisleri tarafından tasarlanan bir temel çatı kiriş yapısı ile desteklenmiş. Yapı tasarımını elde etmek için Michael Hadi çeşitli germe opsiyonları önermiş. Bunun için ağırlığına ve genel şekline göre dRMM’nin kriterleri dikkate alınmış.

Çatının üstlenmesi gereken görevler kapsamında, solar kontrol ve aydınlatma parametreleri Fulcrum Consulting tarafından tanımlanmış. Ayrıca burada çevre ve bina hizmetleri yapan mühendisler devreye girmiş. Mühendisler, mimarlar ve Vector firması (Texlon alt yüklenicisi) ile işbirliği içerisinde, yaz aylarında güneş ışığının içeri girmesini azaltacak ancak en soğuk kış aylarında da maksimum güneş ışığını içeriye verecek bir çözüm üzerinde çalışmışlar. Değişebilen yüzeyli çatı iki spesifik ışık seviyesini sağlamak üzere tasarlanmış: bazı durumlarda yaklaşık yüzde beş oranında gölge ve gerektiğinde yüzde ellinin üzerinde gün ışığı seviyesi. Çatının en son tasarımına göre çatıda bulunan sensörlerden alınan iklim bilgileri doğrultusunda transmisyon 45 dakika içerisinde değiştirilebiliyor. Çatı efektif olarak, gün ışığının istendiği miktara göre açılıyor ve kapanıyor. Daha çok ışık istendiğinde, ETFE yastıkları hava ile doluyor, merkezdeki baskılı katman en üstteki baskılı katmandan düşüyor ve yastığın merkezinden çok daha fazla ışık içeri giriyor. Daha az ışık istendiğinde, yastıkların havası boşalıyor, orta ve en üst katmanları birbirine doğru yaklaşıyor ve ışığın girmesini engelliyor. Baskının çizgili tasarımı, Texlon sisteminin ışık transmisyonunu değiştirmesini sağlıyor, gerekli olan geniş yapının çalışmasını ve avluda kabul edilebilir ve estetik görüntülü gölge desenleri yaratmasını sağlıyor. Güneş ışıkları doğrudan avluya yansırken çok güzel gölge desenleri ve çatıda muare etkileri oluşuyor.

Çatıdan gelen gölge etkileri, mimariye ayrı bir boyut ve animasyon kazandırıyor, yine aynı etkiler okulda bulunanlara günün iklim hareketleri ve mevsimi algılamalarını sağlıyor. Teorik olarak bu ve Texlon sisteminin diğer türleri herhangi bir baskı deseni ile çok çeşitli ve doğal ortam ışıkları yaratmak için kullanılabilir. Ancak ETFE baskı teknolojisinde halen bazı sınırlar olduğundan olanaklar da sınırlanmakta. Bu olanakları iyileştirmek için çalışmalar sürüyor ve Texlon teknoloji çözümlerinin tümü üzerinde araştırmalar yapılıyor. Bu çalışma kapsamında yapılan araştırmalar; entegre foto voltajlı hücreli sistemler, entegre sayısal göstergeli LED sistemler, ısı veya hareket sensörlerinden toplanan bilgiye göre renk değiştiren sistemler ve neon gibi hareketsiz gazlar ile doldurulabilen sistemler ve büyük aydınlatıcıları üretmek için elektrik yüklenen sistemler üzerinde olmuş.

Okul avlusunun ortasında bulunan ve her tarafı kapalı olan bölge oditoryum olarak kullanılıyor. Aşağıya doğru sarkıtılan havalandırma boruları ve de görünecek şekilde monte edilen projektörler yardımıyla okul alanı ile sanayi özellikleri arasında bir bağlantı oluşması istenmiş.

Kingsdale Okul Avlusunda yapay aydınlatma neredeyse ikinci planda kalmış çünkü temelde düşük enerji ile, daha doğrusu gün ışığı ile aydınlatılmış. Avluda asmalı yüksek çıkıntılı metal halide armatürler kullanılmış, bunlar fotosel ve zamanlayıcı ile kontrol edilmiş, lineer flüoresanlar ise avlunun etrafındaki yürüyüş alanlarına ve avludaki köprünün altındaki alanı aydınlatmak için yerleştirilmiş.

Aydınlatma birimlerinin az kullanılması ile çok büyük enerji tasarrufu sağlanmış. Eklenen atrium ayaklarının içerisine uygulanan yapay aydınlatma, lokal olarak açılıp kapatılabilen metal halide armatürler ile sağlanmış. Dış alan malzemelerinin kullanılma isteği ise bulundukları bölgede sanayinin doğasını vurgulama talebinden doğmuş. Çünkü bu alan sanatsal bir çalışmanın dışında, havalandırma kanalı olarak kullanılmış. Hollandalı sanatçılar grubu Atelier van Lieshout tarafından tasarlanan bu hava kanalı oditoryuma göre merkezde asılı bir görünüm veriyor. Özet olarak, Kingsdale Okulunun yeni özelliği doğal ışık. Müşterinin anlayışı, mimarların ve tasarım ekibinin becerileri ve malzeme ile ışığın iyice düşünülerek kullanılması sonucunda yeni ve eşsiz bir eğitim ortamı yaratılmış.

Yorum

İnsan hemen üzeri havalı yastıklarla kaplı bir alanın kendisini rahat hissedebileceği bir alan olabileceği fikrine ısınamıyor. Hatta tam tersi olarak sıcaktan terlenilen seralar akla geliyor; nemli hava, kokan, bunaltıcı bir atmosfer. Kesinlikle bir okul avlusundan beklenen serbest alan değil. Burası öğrencilerin aralarda nefes alacakları ve arkadaşları ile birlikte olacakları bir alan olmalı.

Diğer taraftan iyi mimarinin temeli, fonksiyonel unsurlara dayanıyor. Bu bakış açısından yola çıkıldığında, Kingsdale Okulu’nun avlusu üzerindeki şeffaf çatı istenen koşulları sağlıyor, daha doğrusu avlu sadece bir oyun avlusu değil bir buluşma yeri olarak da kullanılabilir. Bir iç avluyu çatı ile kaplamak için bir çok olanak vardır. Genelde camdan oluşan bir şeyler ile kaplanır ancak burada statik nedenlerden dolayı bu mümkün olmamış. Bu nedenle, tasarımcılar ETFE’ye karar vermişler, çok daha hafif olan ve gün ışığını daha yüksek oranda geçirebilen özelliğe sahip bir malzeme. İşte bu noktada tamamıyla “fonksiyon” unsuru karşılanmış oluyor, bu kararı vermek için tüm nedenler oluşmuş.

Çatının en etkileyici unsuru akıllı bir sistem olması. Işığın muhteşem desenleri ve gölgeleri avlunun yeşil yüzeyine yansıdığında, sanki sadece bu efekt için tasarlanmış olduğu duygusunu veriyor, ancak bu grafik satranç tahtasının arkasında çok ileri bir solar sistemi bulunuyor. Bu desenlerin yaratılması gerekip gerekmediğini sorguluyorsanız ve belli bir süre sonra bunların hoş görünmesi yerine rahatsız edeceğini düşünüyorsanız, o takdirde sistemin nasıl çalıştığına yakından bakmalısınız. Desenler fonksiyonun bir sonucu: çatı, sene içerisinde gün ışığının sürekli değişebilen hareketlerine cevap veriyor. Çatının kendisi son derece fonksiyonel.

Proje katılımcıları

Müşteri: Southwark Council Mimar: de Rijke Marsh Morgan (dRMM), Londra İnşaat mühendisi: Michael Hadi Associates, Londra Aydınlatma tasarımı: Fulcrum Consulting, Londra Mekanik, elektrik ve çevre tasarımı: Fulcrum Consulting, Londra ETFE alt danışmanlığı: Vector Kullanılan ürünler:

Avlu çatısı: Asmalı, yüksek çıkıntılı metal halide armatürler, Holophane Yürüyüş yolları, avlu köprüsü: Lineer flüoresan aydınlatma MT50, Encapsulite Atrium ayakları: Metal halide armatürler, Meyer Superlights Okulun avlusu üzerine nispeten fazla harcama ile ve zekice yapılan çatı konstrüksiyonuna karşın diğer okul alanlarının aydınlatması gayet sade hatta hiç bir orijinallik göstermeyen bir şekilde tutulmuş. Burada gün ışığının önceliği olduğu ve bu projede en önemli unsuru teşkil ettiği belirgin.

Dergide s. 34.