Kopenhag Danish Radio Konser binası

Metin: Prof. Susanne Brennikmeijer

Fotoğraf: Torben Petersen, Bjarne Bergius Hermansen, Agnete Schlichtkrull, Laura Stamer

Aslında binanın tüm görüntüsü bu bölgeye çok yakışıyor, çünkü Ørestad kentinde şık ve siyahlar içinde konser dinlemeye gelenlerin atmosferi hâkim değil. Burada canlılık var. Kültür ve medya ile içiçe geçiyor. Burada, bir binanın ve içindekilerinin kendisini başka bir şekilde sunması ve öne çıkarması gerekiyor. İşte Jean Nouvel, mimarisinde bu istekleri gerçekleştiriyor ve “Çevrenin belirsiz geleceğini (henüz yeni çevresine), bilinmeyenin gücü, gizemi” ile karşılamak istiyor. Tüm bunlar, mimari açıdan uyumu zor olabilecek zıtlıklar. Danimarka radyosunun konser binasında, dokulardan oluşan mavi bir cam kılıf içinde, diğer binalar ile birlikte ancak farklı mekânlarda temsil, gizem ve ifade gücü birarada can buluyor. Herşeyi korur gibi sarmalayan mavi kılıf, gündüz saatlerinde dev, yarı şeffaf ve dikdörtgen bir kafese benziyor. Konser binası neredeyse havada süzülen bir göktaşını andırıyor. Geceleri ise bu kılıf, mavi renkte isimlendirilen “DR byen” kompleksi içinde farklı mimarlar tarafından geliştirilip inşa edilmiş diğer binalara ek, dördüncü bina olarak yapılmış. Konser binası, bugüne kadar ulusal yasal yayın konusunda dağıtılan işlevlerin en son parçası. Bu kompleks içinde Danimarka’nın ulusal radyo kanalı, tüm prodüksiyon merkezleri ve stüdyoları yer alıyor. Diğer üç bina farklı cephelere sahip. Jean Nouvel’in küp biçimli yapısı, fonundaki mavi rengi ile belirgin ve gün içindeki yoğun iç yaşantısını sadece, binayı daha derinlemesine izleyene sunuyor.

Dancası “Konzerthuset” olan yeni konser binası, Amager adasında orduya ait eski bir talim alanı üzerinde gelişmekte olan Kopenhag’ın Orestad semtinde yer alıyor. Danimarka’nın ilk yeraltı metro sistemi ile gelişmekte olan bu bölge, altyapı itibariyle kullanıma hazır ancak henüz kimse oturmuyor. Gelecekte 50.000 işyeri ve yaklaşık 20.000 konut oluşturma planlarından henüz çok az görülüyor. Ancak ilerlemenin rüzgârları her köşede hissediliyor.

Çok kısa bir süre önce bilgi teknolojileri üniversitesi ve üniversitenin “Hümanism Fakültesinin” yanına, bu alana canlılık getirmek için bir yurt inşa edildi. Konser binası aslında henüz biraz boş olan kentin Amager adasında çok güzel bir noktada. “Danimarka’nın Radyo Kenti” olarak

Danimarka’nın Kopenhag kentindeki Danimarkalı medya devi “Danish Radio” için inşa edilen konser binası, mimar Jean Nouvel’in iyi bir roman okuyucusu olduğunu gösteriyor. Büyük konser salonu, Peter Hoegs’in “Fraulein Smillas Gespür für Schnee” adlı kitabından düşen göktaşı gibi olmasını istemiş. Göktaşı gökten düşmekle kalmamış, yapı sahipleri, maliyetleri görünce yerlerinden fırlamış. Çünkü dünyanın en pahalı konser binasının maliyetleri inşaat süresince ikiye katlanmış. Yatırımın ekonomik açıdan fayda sağlayıp sağlamayacağı henüz belli değil. Her halükârda Kopenhag, artık yeni kültürel bir bina ve mimari bir cevhere sahip. Işık sektörü ise, ışık sanatçısı Yann Kersale’nin bu yeni projesini hayranlıkla izliyor ve de tartışıyor.

TEMA - KÜLTÜR YAPILARI Danish Radio Konser Binası Kopenhag forum ve buluşma noktası olabileceğini gösteriyor.

Göze hitap eden radyo. Konser binası müziği, ışığın yardımı ile görsel şölene dönüştürüyor. Gün içinde sadece fuaye görülüyor. Gece ise, bir ağ dokusuna benzerf kılıf ile dışarısı ile iletişim kuruyor. Tiyatro tülü prensibinde olduğu gibi kılıf, içerdeki ışık durumuna göre, daha fazla veya daha az bina içinden görüntü veriyor.

Işık, özellikle dinamik ışık, fuayede ve dış görüntüde sahneleştirilenin bir öncüsü. Hareketli efektlerin yanı sıra sabit aydınlatma elemanları da hareketlilik özelliği taşıyor. Farfklı renklerde ışık veren difüz lambalar, fuayenin bir fil derisini andıran beton duvarlarında danseden dikdörtgenlere benziyor. Binanın cam cephesine yansıdıklarında, müziğin estetik görüntüsünü teşkil ediyorlar.

Bu renkli dikdörtgenlerin görüntüsü bu projede “Concrete-Lights” olarak adlandırılıyor ve tüm fuaye boyunca sürüyor. Aynı görüntü bürolarda da oluşturuluyor. Dans eden dikdörtgönler dinamik ve sürpriz bir biçimde ortaya çıkan, binanın heryerinde rastlanan alışılmadık detaylar. Bunların çoğu Atelier Yann Kersale tarafından geliştirilen ışık fikirleri.

Diğer farklı stüdyolara ulaşmak için, fuayenin koridorlara dönüşen ve sonra başka odaların ön odalarından ve küçük meydanlara açılan çeşitli bölgelerinden geçiliyor. Kendi içinde kapalı olan mekânların tasarımı tamamen özgün. Özgünlük, özellikle 1800 kişinin rahat oturabildiği büyük konser salonu, yani binanın merkezi için geçerli. Ancak diğer üç küçük stüdyo da birbirinden farklı tasarımlar gösteriyor neyi. Her bir salon kendi dünyasına sahip ve bu dünyada ışık en önemli rolü oynuyor. Dört salon veya stüdyo, döşenme tarzı açısından da farklı doyasıyla fuayede yansıtılan havadan farklı. Salonlardan her biri müzik tarzına yönelik görsel ögeler taşıyor. Ortamların bu havayı yansıtmasının en önemli ögesi ise mimari amacı izleyen aydınlatma.

Çevresinden tamamen bağımsızmış duygusu yaratan büyük konser salonu, hem içerden hem de çevresinden değerlendirildiğinde, yapının merkezini oluşturuyor. Dış kaplaması, pullu ahşap yüzeyi ile aslında itici geliyor. Yabancı bir cisim gibi 2000 metre karelik fuayenin üzerinde süzülüyormuş hissi uyandırıyor. Buradan geçmek için konuklar, fuayedeki hareketlilik ile başlayan bir metamorfoz içinden geçiyorlar. Konuklar, buradan ışıldayan neredeyse içi görülemeyen yine de içinde olup bitenleri dışarı yansıtan bir kutuya dönüşüyor. Dışındaki 21.000 metre karelik fiber dokusu ile kent ile iletişim kuruyor. Gün içinde durağan hali ve 96 metre uzunluğu, 58 metre genişliği ve 45 metre yüksekliği ile adadaki tüm diğer binalardan daha yüksek olan bina geceleri ışık saçan bir ekrana dönüşüyor. Başta mavi tonlarda olmak üzere bu kumaşsı dış cephe dokusu üzerinden, resim dizinleri ve soyut motifler geçiyor. Görüntüler, binayı izleyenleri içerde olup biteni öğrenmeye davet ediyor. Medya cephesi oluşturma fikri yeni değil ama Danimarka’nın bugüne kadar deneyimlediği ışık kirliliğinde cesaretli bir girişim ve kesinlikle bir yenilik.

Özellikle, İskandinavya’nın uzun kış gecelerinde, konser sezonunun en yoğun döneminde bina canlanıyor. Gizemli, ışık geçirgen ve dışardan, içerdeki olup biteni olduğu gibi gösteren küp biçimli yapı, tüm ziyaretçileri kendine çekiyor. Binaya, sanki özellikle giriş vermek için kırılmış gibi açılmış bir köşeden giriliyor. Bina cephesindeki dokuya verilen projeksiyonların canlı atmosferi, binanın içinde de sürüyor. Her ne kadar heyecan verici olsa da, bina içinde yön bulmayı biraz güçleştirebiliyor. Fuayeden giren konuklar kendilerini, hemen üstlerindeki 1600 LED’den oluşturulmuş yıldızlı gökyüzünün altında buluyorlar. Yıldızların konumu, Kopenhag konser salonunun 17 Ocak 2009 tarihinde yapılan açılış gecesinin bir görüntüsü. Mekân ilişkisi ve sınırları bu alanda henüz kolay anlaşılabiliyor. İlerlenmesi gereken yol görülüyor. Ancak fuayenin devamında sınır çizgileri, dinamik, renkli soyut ışık projeksiyonları içinde kayboluyor. Akan görüntüler ve resimler, müzik dünyasının belli motifleri ile akustik olarak destekleniyor. Mimari yapılar ve sabit ve hareket eden ışık üstüste biniyor. Konser salonu duvarlarının yanlarına zik zak biçimli olarak yerleştirilen sabit konumlu ışık kanalları dahi, dinamik biçimleri itibariyle hareket ediyor gibi görünüyor. Sabit yapı parçaları, hareketli resimler ile bütünleşiyor. Gerçeklik sanallık içinde yokoluyor. Bu tür bir mekânın tüm müzik türleri için yaratıcı bir forum teşkil etmesi isteniyor. Mekânın dinamizmini ve yenilikleri yansıtıyor. Müzisyenler ve müzik severler için nasıl bir hareket ederek, giderek daralan basamakları yukarı doğru ilerliyor ve turuncu renkli kapılı bir ağıza kadar geliyorlar. Bu giriş, bir önceki dünyanın tüm gürültüsünü de birlikte yutarak konuğu, sakin ve rahatça konser salonunun organik dünyasına alıyor.

Üst fotoğraf: Vestiyer mobilyası, bir süre için bırakılmış enstrüman çantalarına benziyor. Aydınlatma, mimarinin üstüne oturan ve mekân içindeki sınırları kaldıran iki yeni katman yaratıyor. Bu mekânda hiç bir şey durağan değil.

Üst sağ/alt: Renkli duvar lambalarô, bina içindeki çeşitliliği temsil ediyor. Fuayenin tamamında, izleyicinin hareketi ile yepyeni kombinasyonlar ve görüntüler sunuyor. Bunlar, sanki sert, fil derisini andıran duvar yüzeyinde dans ediyor.

Konser salonunda çoğunlukla klasik konserler ve Danish Radio Big Band, Danish Radio Vocal Ensembles ve Danish National Symphony Orkestrasının gösterileri oluyor. Salonun içi, bir taraftan konser salonlarının birçok klasik özelliklerini taşırken, diğer taraftan alışılmadık bir tasarımı sergiliyor. Bir taraftan Berlin Filarmonisinin diğer taraftan Genf Gölü boyunca görülen üzüm bağlarının sonbahar resimlerinden esinlenilerek, olağandışı bir salon oluşturulmuş. Balkonların konumu, teras yapılı bağları andırıyor. Bunların ortasında sahne yer alıyor. Kırmızı ve kahverengi tonlarında kaplı koltuklar, sonbahar renklerini anımsatıyor. İç ve dış bükümlü üst duvarlar ve tavan yüzeyleri tepeleri andırıyor. Uygulanan aydınlatma, tüm bu yapıyı destekliyor. Yüzeylerin tamamında bulunan ve sıcaklık duygusu veren ahşap, kaplamanın rengi ve yapısını öne çıkartıyor. Özellikle bu amaçla geliştirilen, zemine monte edilebilir asimetrik lambalar, onbeş balkonu ve ahşap ile kaplı duvarlarını alttan sıcak bir ışık rengi ile aydınlatıyor. Ahşap yüzeylerin biçimlendirildiği alanda lambalar duvarlara yakın yerleştirilmiş ve burada oluşan gölgeler ile yüzeylerin dokusunu öne çıkartıyor. Mekânın tam ortasına doğru tavana ses yansıtma yelkenleri yerleştirilmiş. Hemen bunların yanında sıcak homojen ışık veren endirekt yansımalı halojen ışıklıklar yer alıyor. Bunlar, üst duvarların hafif iç ve dış bükümlerini vurguluyor. Hemen üzerinde tavandan biraz aşağıda, dışardan günışığı giriyor görüntüsünü veren arkadan aydınlatılmış ışık aralıkları bulunuyor. Ses yelkenleri arasına sahne projektörleri görünmeyecek şekilde yerleştirilmiş.

Salondaki tüm aydınlatma komponentleri kumanda edilebiliyor ve bunlar ayrı bir kumanda sistemi üzerinden kombine edilebiliyor. Salona girerken göreceli homojen ve yön tayinini kolaylaştıracak bir ışık hâkim iken,

TEMA - KÜLTÜR YAPILARI Danish Radio Konser Binası Kopenhag

Diğer salonlara açılan fuayenin 300 metrekarelik yıldızlı gökyüzü, geceleri mavi akustik tavanın deliklerine yerleştirilen 1600 LED ile yanıyor. Her biri 1,2 Watt olan ve Watt başına 60 Lümen veren Power-LED’lerin, eskime faktörü de dikkate alınarak önümüzdeki 30 yıl boyunca kullanılması hedefleniyor. LED’ler 100 lüx ışık veriyor. 6500 Kelvin’lik ışık rengi, bilinçli olarak mekânın sıcak ışık atmosferine kontrast oluşturacak şekilde kullanılmış. Zemine yerleştirilen ışık hatları konukları ilerlemekte tereddüte düşürüyor. Ancak, bu ışıklandırma, muhteşem yıldızlı gökyüzünü andıran tavanın altında geri planda kalıyor.

Links: Detail Bodenplatte Rechts: Deckeneinbauleuchten mit LEDs konserin başlaması ile birlikte ışık orkestraya yönleniyor ve mekânın kalan kısmını, mum ışığı ortamına benzer bir ışığa büründürüyor. Olası etkinliklere uygun farklı ışık ortamları, açılıştan önce kullanıcı ve mimarlar ile karşılıklı görüşülerek kararlaştırıldı. Bu ortamlar, bir kumanda sistemi üzerinden seçilecek şekilde kaydedildi.

Konser salonunun farklı süreçleri için farklı ışık senaryoları geliştirildi. Salon, başta mum ışığı gücünde bir ışık ile aydınlatılıyor. Konuklar salona girerken, ışık İskandinavya’nın tipik güneş batımını andıran bir ışıklandırma ile karşılaşıyor. Konser süresince ise ağırlıklı olarak sahne aydınlatılıyor. Sahnenin hemen arkasında org, bir buz sarkıtını andırır gibi duruyor. Konser aralarında sahnenin fonu mavi aydınlatılıyor. Konserden sonra salon gece sakinliğine kavuşuyor. Küçük konser salon veya stüdyoların dekorasyonu ve havası, burada gerçekleştirilen konserler kadar değişik.

TEMA - KÜLTÜR YAPILARI Danish Radio Konser Binası Kopenhag gerekiyor. Kopenhaglıların, Frederiksberg semtinde bulunan eski konser binasına, şehirden daha rahat ulaşılabilmesi açısından çok bağlı oldukları aşikâr. Başlangıçta kimsenin istemediği yeni konser binasının yapısı ile ilgili siyasi tartışmalar inşallah kısa bir süre sonra sona erecek. Binanın asıl ondan sonra tamamen doğallığı, güzelliği ve amacı ile değerlendirilmesi ümit ediliyor. Konser binasının kent içinde ve yeni semti ile çeşitliliğini yaşayabilmek için, eski Kraliyet Tiyatrosunun bulunduğu yerden geçen yeni metroyu kullanarak, ışıldayan konser binasına beş dakikalık bir yolculuk sonrasında gitmek gerekiyor. Yapı, heyecan verici, canlı fuayesi, şaşaalı, modern veya farklı salonlardaki tören atmosferleri ile herkes için birşeyler sunuyor. Ancak, bunun için önce fuayeden geçmek gerek ki bu Bayan Smilla için biraz fazla etkinlik olabilir!

Salonunun atmosferini, ışık ve malzemeler belirliyor çünkü aydınlatma ile mekân, ahşaba yansıyan ışık sayesinde endirekt olarak aydınlanıyor. Salon, törensel bir atmosfer kazanıyor. Aslında, tören ortamlarını aydınlatmak için genelde kullanılan doğrudan görülebilen ışık kaynakları, burada hiç kullanılmamış. Dolayısıyla, mekân sadece biçimi ve kullanılan malzemeler ile göze çarpıyor ki asıl etkiyi bu uyum sağlıyor. Mekânın büyüklüğüne rağmen, konuklar samimi bir ortam tarafından karşılanıyor. Işık tamamen mimariye entegre ve sadece mimariyi aydınlatmak için kullanılıyor. Işığın, kendisini sahneye koyduğu fuayedeki ortama tamamen zıt bir uygulama.

Üç küçük stüdyoda da aydınlatma planlaması, fuaye için düşünülenden farklı. Buradaki ışık kaynakları sabit ve tasarımın bir parçası. Üç numaralı salon, yoğunlukla siyah renklerde, duvarlara dikdörtgen lambalar yerleştirilmiş. Piyanonun tuşlarını andırıyor. Burada ışık, doğrudan sembolik bir özelliğe sahip. Tavanda da küçük halojen Downlight’lar, görülecek şekilde yerleştirilmiş. Burada daha çok piyano konserlerinin veriliyor olması şaşırtıcı değil. 200 kişilik salonda dinleyiciler ve müzisyenler, modern ama bir o kadar törensel bir çevrede biraraya geliyorlar.

Aynı durum, benzer büyüklükte olan, ancak dekorasyonu ve atmosferi açısından tamamen farklı bir tasarıma sahip olan Stüdyo 4’de görülüyor. Koro ve oda müziği için kırmızı renklerde tutulmuş olan bu konser salonunda aydınlatma, amaca uygun ve abartısız bir biçimde mimariye entegre edilmiş.

500 izleyici alan Stüdyo 2, üç stüdyonun en büyük alana sahip olanı. Ahşap kaplı duvarlarda Danimarkalı müzisyenlerin fotoğrafları asılı. Sahne aydınlatması, tavan aralıklarına gizlenmiş projektörler ile sağlanıyor. Bu alanın aydınlatması, tavandan uzatma ve kısaltma olanağı sağlayan sarılabilir kablolar ile aşağı doğru sarkıtılan difüz lambalar ile yapılıyor. Burası bir prova odasını andırıyor. Aslında, Stüdyo 2’de gerçekleştirilen profesyonel caz ve koro konserleri hiç mi hiç prova niteliği taşımıyor.

Kopenhag’ın “Koncerthuset”i alışılmadık bir konser binası. Müzik salonlarından ziyade sinema dünyasını andırıyor. Buraya gelenlerin henüz bu binayı kabul edip etmediği anlaşılmıyor. 17 Ocak 2009 tarihi itibariyle resmi olarak açılışı yapılan salon yılda 120 konsere ev sahipliği yapıyor. Bunların çoğu klasik müzik konserleri ve salonların bu dünya krizi ortamında doldurulması

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Danimarka Radyosu, Kopenhag / Danimarka Mimarlar: Ateliers Jean Nouvel, Paris / Fransa Aydınlatma tasarımı: Light Makers AS / Danimarka (Zumtobelgroup)

Işık sanatı / projeksiyonlar: Atelier Yann Kersalé, Vincennes / Fransa Teknik uygulama: Lightmakers / Danimarka (Zumtobelgroup) Uygulanan ürünler:

Fuayedeki ışık çözümleri: “Concretelights”: Zumtobel, Özel yapım Işık şeritleri: Zumtobel, “Zig-Zag”, Özel yapım Gobo-Projektörleri: ALW Yıldızlı gökyüzü: LED’ler, Led

Güneş ışığı, mimari biçimleri ve yapıları öne çıkartıyor. Aynı durumun suni ışık ile de yaratılması planlandı. Ancak, Spotlight’lar kullanıldığında bu etki sağlanamadı. Düz bir hatta yerleştirilen lambalar çok daha ikna edici bir etki bırakabilirdi.

Dergide s. 40.