Kopenhag Kraliyet Tiyatrosu

Metin: David Müller

Fotoğraf: Laura Staemer, Jens Markus Lindhe, Roblon, Adam Mork

Shakespeare “Dünya bir sahnedir” der. Kopenhag kentinin yeni tiyatro binasının açılışında sergilenen Hamlet oyunundan sonra herkes bunun böyle olduğuna emindi. Sahne eşsizdi. Kraliyet tiyatrosunun aydınlatma konsepti Jesper Kongshaug tarafından geliştirildi. Bu çalışma, aydınlatma tasarımına girişini sahne aydınlatması ile sağlayan Danimarkalı sanatçının, en büyük mimari projesiydi. Kongshaug, mimari yapıyı dış alan, fuaye ve dinleme salonundan oluşan üç perdelik bir sanat eserine dönüştürdü. Kongshaug, oditoryumu sadece ışık çözümlerini sergilemek için değil, aynı zamanda doğa ve çevreden farklı sahneler oluşturmak için kullandı. Geriye ise keyifle izlemek kaldı.

Bu projede mimarlar çok büyük bir zorluk ile karşı karşıyaydılar. İnşa edilecek bina, çevre dostu olacak ve saldığı karbondioksit oranı çok az olacaktı. Hedef olarak, ortalama yapılara göre %75 oranında daha az CO2 emisyonu olması kararlaştırıldı. Bunun için, yeni uzun bir süredir ihmal ve terk edilmişti. Danimarka’nın başkentinde yer alan gururlu bu liman, zamanında birçok eski ve restore edilmemiş binaya ev sahipliği yapıyordu. Bu bölgeyi yeniden canlandırmak, kültür ve güzellik katmak için, tiyatronun burada inşa edilmesi kararlaştırıldı. Tiyatro binası Lundgaard & Tranberg mimarları tarafından tasarlandı. Bina üç önemli ögeden oluşuyor: 150 metre genişliğinde ve sekiz metre yüksekliğindeki camdan bir yapı, fuayesi ve hemen üzerinde, içinde ofis ve giyinme odalarının yer aldığı cam-metal yapı. Üstteki orta alanda kahverenginde bir küp yer alıyor. Burası tiyatronun sahne kulesi ve uzaktan hemen algılanıyor ve tüm yapıya estetik ve dominant bir öge katıyor.

Kopenhag’da tiyatro, uzun yıllara dayanan bir geleneğe sahip. 1880 yılından beri Kopenhaglılar, modern ve çağdaş eserlerin uygun sahnelerde gösterilmesini sağlamak için yeni ve kendine özgü bir tiyatro kurmak isterler. Bu tiyatronun daha doğal ve samimi olması da istenir. Sergilenen eserler, giderek teatral monologlardan gerçek diyaloglara dönüştüğü için, böyle bir ortamda izleyenlere yakın olmak ve oyunlara dahil edilmeleri de önemli bir unsur teşkil eder. Seneler içinde, daha küçük çeşitli alanlarda bu tarz taleplere geçici çözümler üretildi. Hatta, kısmen Danish Radio’nun konser salonu dahi kullanıldı. Ancak asıl çözüm, neredeyse 130 sene sonra geldi. Yeni kraliyet tiyatrosu hizmete açıldı. Üç sahne üzerinde klasik ve çağdaş eserler, hem Danca hem de İngilizce dillerinde izleyicilerin beğenisine sunuluyor.

Toplam 12.000 m²’lik kullanım alanı içinde ayrıca bir kütüphane, bir kayıt stüdyosu, bir kafeterya ve sanatçılar için çeşitli özel odalar bulunuyor. Kopenhag limanı, son yıllarda yaşanan ekonomik gelişmeler nedeniyle teknolojilerle üretilmiş bir kalorifer ve soğutma sistemi kullanıldı.

Kopenhag tiyatrosunun oditoryumu. Burada ışık oyunu sahne alıyor.

Ortam, düzensiz biçimde yerleştirilmiş tuğlaların yan yüzeylerine verilen bol karşıt ışık ile oluşturuluyor. Işık ve karanlık katmanları heyecan verici bir ortam yaratıyor. Kesik kesik ve düzensiz görünüm sergileyen kenarlar. Tuğlaların kenarları ve oditoryumun kan kırmızı koltuk sıraları bu alandaki görsel etkiyi artırıyor.

Gösteriler süresince dinleme salonu, sahne aydınlatması ve konukların doğal nefesi ve vücut ısılarıyla ısınıyor. Isı, “iklim kuşakları” (duvar ve zemine yerleştirilen plastik borular) olarak adlandırılan ısı aktif beton yapılardan emiliyor, sıvı şekline dönüştürülüyor ve sonra depolanıyor. Ertesi gün aynı ısı zemin ısıtması için kullanılıyor. Bunun dışında ısı, özellikle yaz aylarında bakır kaplı kulenin çatısı üzerinden alınarak yine kullanılır hale getiriliyor. Mimarlar, limanın bulunduğu konumdan da faydalandılar. Soğutma sistemi için, binanın aralıklarından, pompalarla deniz suyu alınıyor ve sistemde kullanılıyor. Benzer sistemler Hollanda’nın Amsterdam kentinde inşa edilen yeni kütüphane ve Norveç’in Oslo şehrindeki yeni opera binasında görülüyor. Kopenhag’ın yeni binasının aydınlatma tasarımı, Jesper Kongshaug tarafından geliştirildi. Konshaug, bu güne kadar tiyatro ve sahne aydınlatması alanında nam salmış bir sanatçı olarak biliniyordu. Daha küçük çalışmaları Kopenhagen havalimanında görülüyor. Havalimanından geçen herkes, herhangi bir noktadan Kongshaug’un kafe projesini görüyor. Kafenin aydınlatması için Kongshaug, demir çubukların üzerine gelecek şekilde bir kafes sistemi asmış. Demir çubukların içine fiber optik yerleştirmiş. Bu ilk çalışmasının ardından fiber optik malzeme, kraliyet tiyatrosunda da ana rolü üstlenmiş durumda...

Kentin görüntüsüne uygun tasarlanmış mimarisi ve binanın dışardan görünümü, aslında ne yeni ne de inovatif. Jean Nouvel’in daha önce gerçekleştirdiği projeleri ile benzerlik hemen görülüyor. Bu bir dezavantaj değil ve tasarımın kalitesini öne çıkartıyor.

Binayı görmek için gelenler, yapının etrafını çeviren ve bina etrafındaki suya bir sınır oluşturan modern tasarımlı ahşaptan bir promenad üzerinden Kopenhagen tiyatrosunu seyredebiliyor. Promenad, iki köprü ve tam ortasında bir iskeleden oluşuyor. Promenadın yan kenarlarında 30 cm yükseklikte ahşap kaplı tırabzan yer alıyor. Bu tırabzanlar hem yayalar için bir sınır özelliği taşıyor hem de estetik güzellik katıyor. Aydınlatma tasarımcısı Jesper Kongshaug, bu yapının aydınlatması için endirekt ışık kullanmayı tercih etti. Tırabzan kaplamasının hemen altına çizgisel ve aksak düzende iki sıralı flüoresanlar uyguladı.

Flüoresanların ışık ısısı, ahşabın dokusunu filtrelerle sıcak ve yumuşak bir ışık ile öne çıkartacak şekilde ayarlandı. Burada uygulanan ışık, oryantasyonu sağlıyor ve konuk ve çalışanlara güvenlik duygusu veriyor ve aynı zamanda rahatsız edici kamaşmaya engel oluyor. Flüoresanlar bir zaman ayar aracı (timer) ile kumanda ediliyor. Timer, güneşin batması ile devreye giriyor ve mevsimlere göre değiştirilebiliyor. Kongshaug, oryantasyonu daha da kolaylaştırmak için ahşap promenadın alt kenarına spotlar yerleştirdi. Bunlar, taşıyıcı konstrüksiyonları hem yukarıdan aydınlatıyor hem de suyun yüzeyine ışık saçıyor.

Kongshaug: “Karanlıkta bu çok önemli, çünkü o zaman konuklar buraya çok fazla yaklaşmamaları gerektiğini görebiliyorlar. Lambaları monte etmek çok zor bir iş oldu. Bunun için sandallardan çalışmak zorunda kaldık.

Özellikle kış aylarında lambaların bakımı çok zorlayıcı”, diyor. Ahşap promenadın, yürünülen alanını daha da görsel olarak öne çıkartması ve buradan geçenlerin ve konukların güvenliğini sağlamaksı amacıyla Kongshaug, tiyatronun önüne beş Downlight yerleştirdi ve binayı cam/metal çatıdan aydınlattı.

Çatı, binanın ikinci orta kısmını teşkil ediyor ve yatay konumlu iki çelik bloktan oluşuyor. Bu çelik bloğun alt kısmı, ahşap ile kaplı ve eğik, kafes biçimli bir yapı tarafından taşınıyor. Dışardan bakıldığında yapı, üst katı tamamen cam kaplı ayrı bir bölümmüş gibi görünüyor. Çok uzaktan dahi bu çelik, ahşap ve cam yapı dikkat çekiyor. Kongshaug: “Bu binaya ilginç, düzensiz ve yine de sakin bir görüntü vermek. Aynı zamanda binanın orjinal ve dikkat çekici olmasını ve tasarımın tamamına uygun olmasını istedik” diyor.

Işığın sıcak ve dim edilebilir olması önemliydi. Bu amaçla Kongshaug, halojen spotları uygulamayı tercih etti. Sayısı eşit olmayan halojen spot grupları, metal yapıları aydınlatıyor. Alt çelik kafes taşıyıcısı yukarıdan aşağı doğru aydınlatılıyor. Üst taşıyıcı ise alttan yukarı doğru aydınlatılıyor. Karanlık olduğunda ortaya çıkan ışık lekeleri bu yapının yüzeyinde Kopenhag tiyatrosunu bekleyen dev bir çeneyi andırıyor. Yapıdan yukarı doğru yükselen kahverengi bakır kule de aydınlatma tasarımcısı için zorlu bir alan oldu. Kulenin yüzeyi gayet düzensiz bir biçimde konumlandırılmış bakır kaplamalı kalaslardan oluşuyor. Kalaslar zaman içinde yavaş yavaş renklerini değiştirecekler. İlk etapta kulenin dıştan aydınlatması için halojen ampullü duvar projektörleri, alttan sıcak ışık veriyor ve kulenin doygun bir kahverengi tonunda ve tüm dokusuyla görünmesini sağlıyor. Bir iki sene sonra kulenin bakır yüzeyi doğal kimyasal süreçler nedeniyle yeşil rengini alacak.

Aydınlatma tasarımcısı Kongshaug, “O zaman bu alanlarda LED kullanacağız. Yeşil bakır yüzeyler ile ilgili yeterli deneyime sahibim ve LED’lerin çok iyi sonuçlar verdiğini biliyorum”, diyor. “Halojen ışığı bir tür geçici çözüm. Aslında, önceden planlanan miktarın yaklaşık yarısı kadar halojen ampul kullanıyoruz, aksi takdirde enerji tüketimi çok yüksek olurdu”.

Dış alanların aydınlatma konsepti; tiyatronun konukları, liman ve Kopenhag kenti için olması gereken herşeyi, herhangi bir akımı takip etmeksizin oyun sanatını, yaratıcılığı ve estetiği yansıtıyor. Bununla birlikte mimariye mükemmel bir biçimde uyum sağlıyor ve yapıyı, kentin ve limanın görüntüsüne kültürel bir mekan olarak entegre ediyor. Tiyatroya gelen konuklar, ahşap promenadı arkalarında bırakarak binaya girdiklerinde 150 metre uzunluğunda ve sekiz metre yüksekliğindeki fuaye ile karşı karşıya kalıyorlar. Konuklar bu alanda oyunu bekliyor, sohbet edebiliyor veya bir içki alabiliyor. Alana, mümkün olduğu kadar şeffaflık ve açıklık vermek için binanın bu cephesi tamamen cam kaplı.

Günışığı, olağanüstü renkleri, doğallığı ve enerji tasarrufu sağlayan özelliğinden dolayı herzaman için iyi bir çözüm. Ancak, özellikle dikey yerleştirilen cam panel kaplamaları, aydınlatma tasarımcıları için çoğu zaman büyük zorluk teşkil ediyor. Buraya gelenler, Kopenhag limanını sadece gündüz değil, geceleri de görebilmek istiyor. Bu nedenle, aydınlatma tasarımcılarının “Black Mirror Effect” olarak adlandırılan ayna etkisinin oluşmamasını sağlamaları gerekiyor. Yanlış aydınlatma yapıldığında pencereler gece karanlığında siyah aynalara dönüşüyor ve cam yüzey her objeyi geri yansıtıyor. Bunu engellemek için cam panellerin açısı veya camın her iki tarafındaki ışık ortamı değiştirilebilir. Ancak bu çok az ortamlarda mümkün oluyor. Bu nedenle, binanın iç alanındaki ışığı kontrol etmek gerekiyor. Sadece, tavan ve zemin gibi yatay alanların aydınlatılmasına çalışılıyor. Açık ışık kaynakları mümkün olduğu kadar kullanılmıyor. Kamaşmayı önleyecek siperlikler daha fazla kullanılmalı, ışık dim edilebilir olmalıdır.

Jesper Kongshaug, zekice oluşturulmuş kendi yaratıcı çözümünü geliştirdi. Tavana ve çelik taşıyıcılara Downlight’lar monte etti. Bunları cam duvara doğru yönlendirdi, ancak ışığın doğrudan duvara yansımamasını sağladı. Işık 30 derecelik bir açı ile yeri aydınlatıyor. Sonuç ise mükemmel. Konukların sırtı cama doğru olduğunda sadece sırtları aydınlatılıyor ön cepheleri değil, dolayısıyla pencereler üzerinde o rahatsız edici yansımalar oluşmuyor. Aydınlatma tasarımcısı Kongshaug, sadece limanın herhangi bir engel oluşmadan izlenmesini sağlamadı, tasarımsal vurgular da yaptı ve fuayeye toplam 438 fiber optik hat döşedi. Bunları farklı uzunluklarda tavandan aşağı doğru sarkıttı ve pirinçten yapılmış borular ile etrafını sardı.

Sarmaşık gibi aşağı sarkıyorlar, mekâna canlılık katıyor ve doğal bir ortam yaratıyorlar. İletkenlerin uçları yaklaşık bir milimetre boru ağızlarının üzerinde. Konuklar sadece, fuayenin tavanını küçük parlayan yıldızlar gibi süsleyen ışık noktaları görüyor. Işık, her biri 250 Watt’lık metal buharlı ampuller ile donatılmış 55 jeneratör tarafından üretiliyor. Downlight’ların aksine, fiber optik kabloların uçlarındaki yansımalar cam duvarda görülüyor.

Konuklardan biri camdan dışarı baktığında kendisini değil, Kopenhag limanının çekici görüntüsünü ve fiber optik yapının ürettiği yıldızcıklar ile birlikte görüyor.

Konghaug’un aydınlatma tasarımı sadece salonu aydınlatmakla kalmıyor, konukların bizzat içinde yer aldıkları yepyeni ortamlar ve sahneler yaratıyor. Danimarkalı sanatçı aslında sürekli doğadan ilham alıyor. Downlight’ların renk ayarı filtreler ile yapıldı ve salonun zemininde, sıcak beyaz renkli ışık desenleri yaratıyor. İletkenlerin oluşturduğu yıldızlar ise soğuk beyaz renginde ışıldıyor. Zemine farklı mesafelerde uygulandıkları için bazılar daha net, geri kalanı difüz ışık veriyor. Fuayenin ahşap zemini üzerinde etkileyici bir ışık dokusu meydana geliyor. Kongshaug’un bu aydınlatma tasarımı, bir ormandaki ağaçların yaprakları arasından süzülerek yerde ışık oyunları yaratan güneş ışınları gibi bir etki yaratıyor. Hepimizin tanıdığı doğal referansları modern mimariye bütünleşmiş ederek, burada kendimizi rahat hissetmemizi sağlıyor. Böylece fuaye, konuklar için bir bekleme yeri değil, doğal bir oyun alanı içinde, yıldızlar, sarmaşıklar, orman, ışık ve gölgeler ile mekânı yeniden keşfettikleri ve sadece algılamakla kalmayıp deneyimledikleri ve bir ortama dönüşüyor.

Konghaug’un tiyatro binası fuayesinde yarattığı oyun alanı sadece sanat ve yaratıcılık değil. Bu alan pratik amaçlara yönelik de hizmet ediyor. Buradaki ışık uygulaması her yerde aynı değil. Geçiş ve merdivenliklerde daha az Downlight kullanılmış. Bu alanlarda ışık iletkenlerinin soğuk ışığı hakim ve o rahatlık duygusu hissedilmiyor.

Kongshaug şöyle açıklıyor: “Konuklar bir yerden bir başka yere gitmek için burada hareket halinde olmalı. Burası durup, arkadaşlarınızla sohbet halinde bir içki alınacak bir yer değil. Bu nedenle ışık konsepti, konuklara buradan geçerlerken eşlik etmek üzere tasarlandı”. Işık iletkenlerinin özelliği sayesinde aydınlatma tasarımı esneklik kazanıyor. Fuaye yıl boyunca açık büfe, açılışlar ve törenler gibi birçok etkinliğe ev sahipliği yapıyor. Jeneratör içindeki ışık kaynaklarının değiştirilmesi ile farklı ışık sahneleri oluşturulabiliyor. Fuayenin tavanında ayrıca, temizlik işlemleri veya acil durumda aydınlatma gibi kullanılabiliecek ek lambalar var. Fuayenin üst bölümünde örneğin sanatçılar için ayrılmış odalar, kütüphane, giyinme odaları, kantin ve terzihane var. Odalara, tüm binanın etrafından erişim olanağı sunan bir koridordan geçilerek ulaşılıyor. Gri çelik kafes taşıyıcılar konstrüksiyona dayanıklılık veriyor ve bu alanın görüntüsüne hakim. Cephe duvarları da camdan oluşuyor, böylece günışığı içeri giriyor ve rahat, doğal ve enerji tasarrufu sağlayan bir aydınlatma yapılmış oluyor.

Tiyatronun sanatçılara ayrılmış alanlarında giyinme odaları, bir kütüphane ve bir terzihane bulunuyor. Gün içinde bu odalar cam cephe ve tavandaki renkli camlardan doğal ışık alıyor. Gece ise alanlar kompakt flüoresanlarla donatılmış askılı lambalar ve de halojen Downlight’lar ile aydınlatılıyor.

Üstteki fotoğraf: Ahşap promenada yerleştirilen çift sıra flüoresanlar, promenadın şeklini ortaya çıkartıyor. Ziyaretçi, fuayede güneş, orman, sarmaşıklar ve yıldızlarla karşılaşıyor. Gobo’lu Downlight’lar yoğun bir ışık yumağı oluşturup, bu ışığı yerden yukarı doğru veriyor. Downlight’lar, cam cepheye ışık gelmeyecek şekilde yansıtılıyor. Rahatsız edici yansımalar engelleniyor. Konuklar kendilerini değil, limanı görüyorlar. Tavandan aşağı doğru sarkan ışık iletkenleri, tiyatronun tavanında üç boyutlu yıldızlı bir gökyüzü oluşturuyor.

Üst kat. Dinlendirici bir ortamda ve doğal temel ışık altında Kopenhagen limanı büyük cam cepheden mükemmel görünüyor.

Trafiğe açık olan alanlar, gündüz saatlerinde binanın cephesinden giren ve durağan cisimler üzerinden çeşitli ışık oyunlarına sahne olan günışığından faydalanıyor. Binanın, kentin ışıklandırılmış olan diğer alanlarına uzak olması nedeniyle gece saatlerinde bu alanın görüntüsünü değiştirmek için yeterli özgürlük mevcut.

Bu alanın tavanında dikdörtgen biçimli cam pencereler bulunuyor. Jesper Kongshaug bu pencereleri turuncu ve sarı renge boyattı. Yatay konumdan gelen doğal aydınlatma ile koridorun şeffaflığı ve aydınlığı güçlendiriliyor ve renkler sayesinde koridor ilginç tasarımsal özellikler kazanıyor.

Sıcak renk ısılı halojen Downlight’lar, geceleri çelik taşıyıcıları ve tüm alanı ışıklandırıyor. Salonlara geçiş sağlayan koridorlar, metal tavan lambaları ile aydınlatılıyor. Bunlar dim edilebilir kompakt flüoresanlar. Kongshaug önceleri bu alanlar için de halojen ampuller kullanmayı planlamıştı ancak, enerji tasarrufu sağlamak için flüoresanlar üzerinde karar kılındı. Ortak bir anlaşmaya varıldı.

Yapının merkezinde, hemen kübik biçimli bakır kulenin altında, Kopenhagen tiyatrosunun merkezi, büyük oditoryum yer alıyor. Burası toplam 650 izleyici alan klasik, U-biçimli bir salon. Orta alanda yarım dairesel biçimde ve iki dar balkonu var.

Bu biçim, modern ve klasik eserleri daha yoğun yaşanır hale getirmede samimi ve kapalı bir ortam yaratmak için çok önemli. Özellikle salonun duvar dokusu görülmeye değer. Bu yüzeyler, tamamen Kolumba Tuğlası olarak adlandırılan taşlarla kaplı. Taşlar düzensiz bir biçimde, duvardan dışarı taşacak şekilde yerleştirilmiş. Böylece mekân, rustik, doğayı anımsatan ve neredeyse organik bir etki yaratıyor. Kolumba tuğlaları, Danimarkalı bir firma ile İsviçreli mimar Peter Zumthor işbirliğinde geliştirildi. Her biri el yapımı ve doğal topraktan yapıldı. Tuğlaların bu şekilde yapımı yeni değil. Bundan 2000 yıl önce Romalılar da aynı tekniği kullanıyordu. Lundgaard & Tranberg mimarları, bu tuğlaları mükemmel akustik özelliklerinden dolayı tercih ettiler.

Aydınlatma tasarımcısı Jesper Kongshaug, duvardaki bu dokular için dim edilebilir düşük Watt’lı halojen Uplight’lar kullandı. Uygulama için geliştirilen bir kumanda sistemi üzerinden tüm Uplight’lar ayrı ayrı dim edilebiliyor. Kongshaug, fuayede olduğu gibi bu alan da da Uplight’ları düzensiz bir biçimde yerleştirdi. Bu sayede tuğlaların yüzeyi çok daha öne çıkartılmış oldu ve yüzeyler üzerinde ilginç gölgeler oluştu.

Kongshaug: “Örneğin İtalya sahillerindeki denize açılan mağaralarda olduğu gibi, güneş ışığı ve denizin dalgalarının mağaranın tavanına attığı ışık oyunlarında gördüğümüz gibi bir efekt oluşturmak istedim” diyor. Sonuç mükemmel. Bu efekt zaman zaman sahnede sergilenen eserler için de kullanılıyor. Balkonların ve tavanların alt kenarlarına ışık iletkenleri monte edildi. Bunların jeneratörleri halojen ampulleri ile donatıldı.

Kongshaug bu alanda da bir yıldızlı gökyüzü görünümü yarattı. Tavanın merkezinde, orta bölüme isabet eden koltukların üzerinde Spot’lar yerleştirildi. Spotlar ayrıca Gobo’lar ile donatılmış, difüz bir efekt veriyorlar. Bu alanda da Downlight’lar belli bir düzenle yerleştirilmedi. Bazı koltuklar diğerlerine göre daha fazla ışık alıyor. Büyük oditoryumun zemini ince siyah renkli bir ahşapla kaplı. Arka bölümün ortalarında başlayan basamaklarla, aşağı ön koltuklara doğru iniliyor. Görülmesi ve emniyet açısından basamakların kenarlarına da ışık iletkenleri yerleştirilmiş. Ayrıca, koltuk sıralarını da belirgin hale getirmek için bu alanlara da ışık iletkenleri uygulandı. Ahşap basamakların yüksekliğinde üzeri özel baskılı Gobolar monte edildi. Gobolar, hemen alt bölgelerine yerleştirilen ışık iletkenleri ile aydınlatılıyor.

Burada enerji tasarrufu unsuru çok ön planda değil. “Aydınlatma kısa süreyle sadece oyun öncesi ve sonrası devreye alındığından, estetik unsuru daha önemli” diyor Jesper Kongshaug.

Gerçekten Kopenhag tiyatrosunun büyük oditoryumu, ışığın, mimariyi nasıl şekillendirebildiği, ortam yarattığı ve tüm bu ortamı nasıl etkilediğinin mükemmel bir örneği. Kongshaug, farklı ışık kaynaklarının özelliklerini kullanarak sadece mevcut yapıları öne çıkartmadı veya daha görünür hale getirmedi, mekânın tamamını uyumlu hale getirdi. Kongshaug ışık ile resim yapıyor. Sahneler yaratıyor. Tavana herhangi bir ışık kaynağı uygulamamakla bu alanı karanlık ve meçhul kılıyor. Sadece yukarı doğru bakıldığında ve Downlight ve ışık iletkenleri takip edildiğinde gerçek boyutlar algılanıyor.

Tiyatronun fuayesindeki ışık örgüsü. HPL ampulleri ve Gobolarla donatılmış tiyatro lambaları, sık yaprak dokusu arasından geçen ışığın efektini veriyor. Ormanı andıran bu yapının içinde ışık iletkenlerinden oluşturulmuş yıldızlar yer alıyor. Yıldızların soğuk ışığı özellikle, konukların genelde çok uzun süre kalmadıkları koridor ve merdivenlere hakim. Özgür hissedilen ve zevkle durulan bir ortam oluşuyor.

Zemindeki Uplight’lar duvarlardaki tuğlalara yöneltilmiş, keskin açık ve karanlık kontrastlar oluşturuyor. Koltukların hakim rengi ile temelde kırmızı, siyah ve beyaz renklerde etkileyici bir görüntü ortaya çıkıyor. Renkler estetiği, işlevi ve rahatlığı hissedilen bir sinerjide birleştiriyor.

Kongshaug’un, ışık kaynaklarını belli bir düzende uygulamaması, oditoryuma asıl havasını veriyor. Düzenli biçimde dağıtılarak yerleştirilmiş ışık kaynakları çok steril ve çok zayıf bir görüntü verebilirdi. Beklenmedik noktalarda görülen aydınlık ve karanlıklar tüm yapıyı ilginç hale getiriyor. İzleyiciler bu mekânı hem izleyebiliyor hem de deneyimleyebiliyor. Modern oyunların gösteriminde samimiyet ve iletişimin çok önemli olduğu faktöründen yola çıkarak böyle bir ortamın yaratılması gerekiyordu. Tüm bunları sağlarken ayrıca estetiğin de oluşması, aydınlatma tasarımcısının hassasiyeti ve tasarım alanındaki becerilerini gösteriyor. Çok etkileyici aydınlatma konseptleri olan görkemli tiyatroların sayısı bir hayli çok. Ancak Jesper Kongshaug’un burada yarattığı mükemmel bir eser. Danimarkalı tasarımcının bu çalışmasının “Lighting Prize” ile ödüllendirilmesi yerinde.

Kopenhag kenti yeni tiyatrosu ile kültürel bir hazineye daha sahip oldu. Ancak, güncel projelerin yanı sıra, kenti bir kültür merkezine dönüştürdü. Danimarka’nın başkentinde yer alan ve bir süredir ihmal edilmekte olan liman, ilginç mimari ve olağanüstü aydınlatması ile küresel boyutta önem kazandı.

Shakespeare’in eserinde Hamlet “Olmak ya da olmamak” diyor. Kopenhag’ın yeni tiyatrosu, şüphesiz çok özel bir yapı. Bu uluslararası kenti bir kültür, mimari ve aydınlatma tasarım meraklısı olarak canlı yaşamak lazım!

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Danimarka Kültür Bakanlığı / Kraliyet Tiyatrosu Mimarlar: Lundgaard & Tranberg / Danimarka Aydınlatma tasarımı: Jesper Kongshaug / Danimarka Uygulanan ürünler:

Düz bir hat şeklinde yerleştirilen flüoresanlar (Köprü için): Custom Design, Louis Poulsen Köprü üzerindeki LED’ler: Bewee, Louis Poulsen Kule aydınlatması: Halojen yüzey projektörleri, Bega 7591 Bina cephesi/Promenad için kullanılan downlight’lar: Bega 8058 İkinci kat bina cephesi: 70 Watt yüksek basınçlı ampullerle donatılmış sıva altı lamba, Bega 6903 Üçüncü kat bina cephesi, spotlar: Zumtobel Xeno Fuaye/Oditoryum ışık iletkenleri: Roblon DMX bağlantılı jeneratör: Roblon Fuaye/Oditoryum ortasında kullanılan downlight’lar: Source Four Zoom, ETC Sanatçılara ayrılan alanda kullanılan downlight’lar: Zumtobel Panos, sarkıt lambalar: Zumtobel Copa

Perde indiğinde Kopenhag Tiyatrosunun oditoryumu tüm heybetiyle gözler önüne seriliyor. Duvarlarda el yapımı Kolumba tuğlaları görülüyor. Halojen Uplight’lar, denize açılan bir mağara efektini veriyor. Balkonlardaki koltuk sıraları fiber optik ile üstten aydınlatılıyor. Farklı aralıklarla monte edilen sahne lambaları, kırmızı koltuklar üzerinde ışık ve gölge oyunları sergiliyor.

Zeminin daha iyi görülmesi için basamaklara da fiber optik döşenmiş.

Dergide s. 30.