Kopenhag'daki Deloitte binasında ışık sanatı

Fotoğraf: Adam Mørk

Piet Mondrian, resimlerini iki boyutlu yaratan bir sanatçı. Steven Scott’un da sanatı renk ve yüzeylere dayanıyor. Ancak, Kopenhag’daki Deloitte binasındaki sanat eseri ile Mondrian’ın sınırlı olanaklarının sınırlarını dahi aşıyor. Sanatı, firmanın genel merkez binasının iç avlusunun yedi katını kapsıyor ve bunun ötesinde bir zaman ögesi var. Ne yazık ki Mondrian, renk değiştiren LED olanaklarına zamanında sahip değildi.

Her sene uluslararası boyutta sayısız proje örneği gerçekleştirilir; ancak yapılan projenin mükemmel, başarılı, insanı derinden etkileyen ve uygulaması tam projeye göre yürüyen bir iş olduğu duygusu çok ender yaşanır. Bakmaya doyulmayan veya yıllar sonra bile cazibesini yitirmeyen bir projeyi görmek çok alışıldık değildir. Dinamik ögelerine ve renklerin büyük önem taşımasına rağmen çok renkli olmadan sürekli yepyeni bakış açıları ve etkiler sunan bir ışık uygulamasını deneyimlemek olağan dışıdır. Böyle bir proje var ve asıl şaşırtıcı olan ise, bu projeyi sadece işin içinde olanlar biliyor.

Aslında Deloitte Grubunun Kopenhag Yeni Genel Merkezi 2005 yılında tamamlandı. Projenin takdire değer tarafı sadece zekice tasarlanmış ve mükemmel bir şekilde uygulanmış olması değil, beş yıl önce renk değiştiren LED’lerin de planlanmış ve kullanılmış olması gerçeği ki, burada dikkat edilmesi gereken bir husus daha var; LED’ler bugün halen hatasız, kalitesinden hiçbir şey kaybetmeden ve fonksiyonlarını tam yerine getirerek çalışıyor olması. Tasarım aşamasında yapı sahiplerinin bu teknolojiden beklediği unsurlardan biri bu konuydu. Büyük bir olasılıkla öneriye şüpheyle yaklaşmışlardı. Çünkü o tarihten bugüne kadar birçok başarılı proje örneği var. Ancak birçoğunun teknik performansı izleyenlerin, yapıların aydınlatmasının artık neden kapatıldığını sormadan ve projenin üzerinden bir sene bile geçmeden yolda kalmasına neden oldu.

Deloitte projesinde yetkililer her şeyi doğru yaptılar. Gerçekten yapıya bakmaya doyulmuyor ve izleyici olarak bu projeyi yapanlara bir tür teşekkür gönderme hissi doğuyor. Yapı, ruh durumunuza göre aşırı hareketlilik içinde ve tekniği zorunlu olarak kullanma dürtülerine bir filtre gibi ilham veriyor, sakinleştiriyor, ufku genişletiyor veya daraltıyor. Bununla ilgili ayrıntıları aşağıda vereceğiz.

Sol: Dinlenme odaları yaratıcılık alanları veya rahatlamaya yönelik alanlar. Mekânlarda geniş pencereler bulunuyor. Alan doğal ışık ile aydınlanıyor ve ayrıca Kopenhag kentine bakış ortamı sunuyor. Yuvarlak biçimli Downlight’lar rastgele yerleştirilmiş ve tabii ki ışık tekniği açısından en uygun şekilde ayarlanmış. Yaratıcı tasarımı gibi burası da herhangi bir zorunluluktan uzak ve sadece işlevselliği ön planda.

Yapı sahibi Deloitte, uluslararası boyutta başarıyla faaliyet gösteren bir denetim ve avukatlık şirketi. Deloitte binası Danimarka’nın Kopenhag kentinin merkezinde yer alıyor.

Kentin, Deloitte binasının en büyük bina olduğu bu bölgesinde yeni mimari projeler için öngörülen veriler, kent planlama kriterlerini içeren ve uyulması gereken bir master planın parçası. Üç bina biraz doğanın içinde biraz da Baltık Denizi’nin kenarında bir bölgede yer alıyor. Bina içine entegre edilmiş asma bahçeleri, gün ışığı ile aydınlanan küçük vahalar oluşturuyor. Ofis personeli bu alanlarda öğle tatilini geçiriyor. Tüm ofis alanları doğrudan bina cephesinde yer alıyor. Böylece hem dışarıya bakış hem de pencereleri açarak temiz hava alma olanağı sunuluyor. Binaların cephesi doğal havalandırma ortamına da imkan veren çift camla kaplı. Ayrıca güneşten koruma sistemini sabitlemek için de yeterli alan bırakılmış.

Ofis alanları ve binanın merkezindeki iç avlu her yerden görülebildiği için bilgi akışının en üst seviyede sağlandığı büyük bir mekân. Ofislerin kendisi ofis grupları şeklinde tasarlanmış. Sessiz sakin çalışma ortamlarının yanı sıra her katmanda toplantı mekânları mevcut. Bina içinde ayrıca bir fitness odası, squash salonları, bodrum katında bir bar ve yuvarlak biçimli bir çatı terası bulunuyor.

Yerin altında iki katlı bir otopark var. Alt katmanda ise asansörleri olan otomatik bir park sistemi yer alıyor. İç avlu binanın çekirdeğini oluşturuyor. Burası büyük ölçüde hava koşulları, güneş ışığı ve gökyüzünden bağımsız bir ortam. Güneş ışınlarının iç mekânların aşırı ısındırması veya içeride fazla ışık kalması 765 kutudan oluşan bir geometrik yapı ile engelleniyor. Aynı zamanda kutulara monte edilen yüzleri Kuzeye doğru yöneltilen aynalar; gökyüzünü, gökyüzündeki o sonsuz bulut şekillerini ve ışık oyunlarını binanın içine veriyor. Kutuların geri kalan üç yüzeyi mat beyaz renkte tutulmuş. Bu yapının altında dururken gökyüzünün iki görüntüsü algılanılıyor: çatının cam penceresinden görünen ve aynalardan gelen gökyüzü görüntüsü... Yan yana verilen iki gökyüzü görüntüsü kesiti tek bir bakış ile farklı iklim şartlarını gösteriyor.

Binanın en önemli kısmı ve gerçekten kalbinin attığı yer, üzeri kapalı iç avludaki sakin bir görüntü veren büyük merdivenler. Mimar Kim Herfotth Nielsen şöyle diyor: “Bu merdiven ögesini yaparken yola çıkılan düşünce, merdivenleri bir iletişim aracı olarak kullanmaktı. Herkesin kullanacağı bir yer olacaktı ve her ne kadar çok kat çıkması gerekse de kişi yine de bu merdivenleri kullanmak isteyecek derecede davetkâr olacaktı. İşte bu da binanın kalbi anlamına gelir. Burada insanlar birbiri ile etkileşim içinde. Burada sinerjiler yaratılıyor. Aydınlatma sanatçısı Steven Scott, binanın konseptinden yola çıkarak bu fikre ışık sanatı ile değer kattı. Böylece merdiven önce binanın bir simgesi ve şimdi de Deloitte’in simgesi haline geldi”.

Aydınlatma sanatçısı Steven Scott -eğer daha önce

Geniş alanlı iç avlu ve çevredeki ofisler yüksek miktarda ışık alacak şekilde gün ışığı ile aydınlanıyor. Yuvarlak biçimli Downlight’lar neredeyse farkedilmiyor hatta monoton görünümlü tavanı biraz şenlendirmek isteyen grafik ögeler gibi görünüyor. Downlight’ların rastgele yerleşimi bu etkiyi artırıyor.

Deloitte Binası, Kopenhag/ Danimarka olmamışsa bile- artık bu eseri ile bir çırpıda uluslararası üne sahip, renk ve ışık duygusu yüksek olan aydınlatma tasarımcıları ile birlikte anılmayı hak ediyor. James Turrell, Olafur Eliasson, Dan Flavin ve de Steven Scott ışık, mekân ve renkler konusunda duyuları yüksek sanatçılar. Birçok aydınlatma tasarımcısı onların yaptıklarını ancak takip edebiliyor; ama ne yaz ık ki bu taklitleri aynı mükemmeliyette sunamıyor ve vizyonlarını gerçeğe dönüştüremiyor.

Binanın merdivenleri renkler ve ışıktan oluşan bir sanat eseri. Sürekli bakmak, keşfetmek, izlemek veya sadece tadını çıkarmak istiyorsunuz. Merdivenlerin ve köprü konstrüksiyonun alt kenarı algı dünyasının bir sahnesini andırıyor. Çizgi ve yüzeylerin oyunu, doğada olduğu gibi bir tarafta kontrastlar, sınırlar ve mükemmeliyet içindeki renk geçişleri; diğer tarafta ise insan yaratıcılığının görselleştirilmesi, manevi müdahale ve etkileşimin oyunu. Bunun dışında köprü ve merdiven çıkışlarının tamamı zikzak çizerek yedi kat çıkan ve mekâna hakim olan bir eseri anımsatıyor. Eser dinamik ve renk değiştiriyor. Ancak böylesine bir yalın açıklama ile konseptin içeriği ve kalitesi kesinlikle aktarılmaya yetmez. Konsept yedi rakamına dayanıyor; çünkü yedi renk işlenmiş: mor, çivit, mavi, yeşil, sarı, kehribar rengi (portakal rengi) ve kırmız ve sonra 77 alan. Alana hakim olan renk beyaz. Renkler yavaş yavaş bir alana giriş yapıyor ve yukarı doğru ilerliyor. Bir renk alanı sekizinci alana ulaştığında birinci alan yanıyor ve sekizinci alan ile birlikte on beşinci alana ilerliyor. Sonra birinci alan tekrar kendi rengini alıyor ve renkler üçlü olarak, birinci alan yirmi ikinci alana varana kadar bu şekilde yukarı ilerliyor. Alan 77 dolana kadar bu oyun sürüyor. Gerçekten ilk renk alanı, 77inci alana gelene kadar 77 kere 20 saniye sürüyor ki bu toplamda 25 dakika yapıyor. Konstrüksiyonun tamamı renklenene kadar üç saat yirmi dakikalık bir zaman geçiyor ve yedi rengiyle renk oyunun tamamı yaklaşık 28 saat sürüyor.

Teknik olarak bakıldığında bu modülasyon üst üste binen renk karışımı fenomenine dayanıyor. Burada ışık kırmızı, yeşil ve mavi temel renklerden oluşuyor. Tüm bu renkler görülebilen ışık tayfındaki renkler ve aynı yoğunlukta üst üste bindiklerinde “beyaz rengi” oluşturuyor. Scott, kırmızı, yeşil ve mavi ışık kaynaklarını kullanarak modülünde bu fenomenin ortaya çıkmasını sağlıyor. Renk oyununa bilgisayar üzerinden kumanda ediliyor ve “renk kombinasyonlarının” oluşumuna olanak sağlanıyor. Renk kombinasyonları ise her bir ışık modülündeki farklı sekansların programlanması ve renk modülasyonlarının zaman akışları ile oluşuyor. Ayrıca, modüller tarafından ve yine modüller için geliştirilen “renk kombinasyonları” birbiri ile uyumlu hale getirilerek, renk ve müziğe dönüştürülen holistik, mimari bir renk koreografisi ortaya çıkıyor.

Scott’un Deloitte ışık eseri için tasarladığı koreografi, Deloitte çalışmalarının avlu ve merdivenlerdeki hareketliliğini simgeliyor. Ayrıca koreografi, binanın bir bütün olarak görülmesini sağlayan ve yukarı doğru açılan tüm ögelerin mimari işlevlerine uyumlu. Bu arada renkler merdiven çıkışlarını önceden belirlenmiş bir çıkış ritminde aşıyor. Çok kısa bir süre duruyor. Yürüme yollarını ışık ile aydınlatıyor ve sonra tekrar yukarı doğru hareketlerine devam ediyorlar. Aynı anda renk ve ışıktan oluşan yepyeni bir kompozisyon yukarı doğru yolculuğuna başlıyor.

Steven Scott, programı Aralık 2005 tarihinde bir Cuma günü saat 16:00’da başlattı. Programa göre 2116 yılına kadar teorik olarak renk kompozisyonu kendisini bir kere bile tekrar etmeyecek.

Deloitte için geliştirmiş olduğu ışık sanatı ile Steven Scott, izleyicinin bakış açısına göre başlı başına bir ışık objesi veya bağlama özel geliştirilmiş bir ışık heykeli olarak görülebilecek iki kutup arasındaki boşluğu büyük bir ustalıkla kaldırıyor. Scott her iki kutup arasında görsel algının mekanizmaları ile eserin mimari kulisinin biçim ve işlevinin yorumuna kadar uzanan olası deneyimlerden oluşan karmaşık bir ağ örüyor. Scott’un çalışmasını derinden anlamanın anahtarı; mekânı, zamanı, bağlamı, algı ve hareketi anlamaktan geçiyor.

Sanatsal olarak tasarlanmış ışık, ortam ışığı ve işlevsel bir aydınlatma arasındaki dinamik geçiş oyunu, ışık ile ne kadar dikkatli çalışılması gerektiğini gösteriyor. Scott, sanatçı olarak tüm bu senaryo içinde yolun kolay bulunmadığını itiraf ediyor. Bu çalışmanın bir müzeye yönelik olmadığını söylüyor. Scott’ın belli bir ofis ortamının işlevsel gereksinimlerini çalışmasında değerlendirmesi gerekiyordu. Ancak zor olanı başarmak üzere yola koyuldu. Scott’un çalışması, mekâna tamamen hakim olmadan iç avluda yerini alıyor. İzleyici zorlanmadan tüm dikkatini buraya verebiliyor. Eser insanı fazla yormadan tüm duyuları harekete geçiriyor. Çalışmadaki bir diğer zorluk ise, kısmen projenin yerinde yapılamayan programlama işleri. Pragmasoft firmasından Morten Krath, aydınlatma sanatçısı ile yakın iş birliği içinde sistemi programlama konusunda çalıştı. Scott önce, yılın her mevsiminde mekânda olabilmesini düşündüğü renkleri seçti. Çatı penceresi ve bina cephesinin ışık geçirgen yapıda olması sayesinde iç avlu, her mevsim yeterli miktarda gün ışığı alıyor. Işık renklerine karar verirken, ışık enstalasyonu ile gün ışığı arasındaki oyun çok önemliydi.

Uygulama 2005 yılının Ağustos ayından beri hatasız çalışmasına rağmen, ilk merdiven renk kaymaları nedeniyle tekrar elden geçirilecek. Scott yer ısıtma sisteminden gelen ısının renk değişimlerindeki kaymalara neden olduğunu düşünüyor. Ayrıca en çok renk geçişi merdivenin bu bölümünde oluşuyor ve bu alan, çalışanlar tarafından en sık kullanılan alan. Dolayısıyla buradaki titreşim de bir hayli yüksek. Değişiklik iyidir derler. Belli bir aradan sonra bu hikaye anlatılmaya devam edecek, sürekli değişerek o renkli ışığını gözlerimize veren ve bize can katan gökyüzünün hikayesi gibi.

Deloitte Binası, Kopenhag/ Danimarka

Enstalasyon, sanat eserini gün ışığı ile entegre edecek şekilde programlanmış. Döngü tüm 77 ışık alanı ve beyaz ışık ile başlıyor. 20 saniyelik aralıklarla yedi renkten biri zeminden gökyüzüne doğru yolculuğuna başlıyor. Birinci renk yedinci renk alanını terkeder etmez, birinci renk alanı aynı renge dönüştürülüyor. Sonra yedili gruplar şeklinde enstalasyon üst üste gelecek şekilde tüm 77 alanda seçilen renklere dönüşüyor.

Köprü ve merdivenler zikzak biçimde mekânın içinden yukarı doğru yükselen bir heykel gibi hareket ediyor. Bu konstrüksiyonların sağlam yüzeylerine, ışıklar entegre edilmiş. Yatay ve dikey seviyeler birbiri ile birleşiyor ve mekânı birlikte geçiyorlar. Bina içinde hareket edenler için köprü ve merdivenlerin işlevselliği seviyeler arasındaki ışık ile tamamlanıyor. Siyah çizgiler ve merdivenlerin alt tarafındaki beyaz alanlar, belli bir ritmi oluşturuyor. Bu arada yapının içinden renk alanları geçiyor. Bu ritm, katmanları birleştiriyor; çünkü aynı konu farklı katmanlarda işleniyor.

Scott’un sanat eseri, Dan Flavin ve Piet-Mondrian’ın sanatsal hayallerinin devamı. Dan Flavin’in “greens crossing greens” (yeşili olmayan Piet Mondrian’a ithafen) uygulaması, sadece yeşil değil ayrıca diğer tamamlayıcı renkler olan violet ve portakal renklerinden kaçınan Mondrian’a adanmıştır. Dan Flavin: “Eserlerimle neyi mi ifade etmek istiyorum? Baştan sona güzellik... Hatlar, renkler ve yüzeyler arasındaki ilişki dengesi ile uyum sağlamak istiyorum. Ancak bunu en açık ve en güçlü şekilde yapıyorum”. Steven Scott, bu fikri sanatında devam ettiriyor. Deloitte projesi bu çalışmalarının en mükemmel örneği.

“Ben çalışmalarımda hiç bir zaman birşeylerin altını kalın çizmeye çalışmadım. Beni cezbeden kenarlara rağmen o ışığın tutulamaz yumuşak kalitesini öne çıkarmak oldu. Asıl hedefim izleyicinin hayal gücünü ortaya çıkarmak ve kendi yorumlarını yapmalarına ortam sağlamak. Çalışmalar insanları, renk karmaşıklıklarını istedikleri kadar seyretmeye davet ediyor. Eğer görünmez ve yavaş değişen renkler ile çalışılıyorsa, tabii ki izleyicinin sanat eseri için kendisine zaman tanıyacağından yola çıkarsınız. Ben izleyicinin düşünmesine zaman bırakmak için zamanı yavaşlatıyorum, hani nasıl bir tabiat görüntüsünü veya bir tabloyu tam algılamak istersiniz, onun gibi. Tüm çalışmalarımın konusunun odağı “zaman”. Benim sanat eserlerim, insanların çevrelerini algılayacakları şekilde zamanı ve mekânı yaratıyor”.

Teknik veriler

LED’ler: Vossloh-Schwabe LEDLine COB RGB WU-M-305-RGB Hakim dalga boyları: Kırmızı 625 nm, Yeşil 535 nm, Mavi 475 nm Toplam ışık verimi (kapaksız): 67860 Lümen 30 cm uzunluktaki LED modüllerinin sayısı: 1050 Toplam performans: 8352 Watt DMX-PWM-: 77 adet, Scenetek Smoothie DMX-Sequenzer: e:cue MediaEngine Difizör: Newmat New Light T0B2

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Deloitte, Kopenhag / Danimarka Proje tamamlama tarihi: 2005 Boyutu: 26.000 metrekare Bütçe: DKK 400 Milyon / $ 53,8 Milyon / $ 67,8 Milyon Mimarlar: 3XNielsen Kim Herforth Nielsen, Bo Boje Larsen, Kim Christiansen, Tørben Østergaard (yönetici mimar) / Danimarka Peyzaj mimarları: Jeppe Aagaard Andersen / Danimarka Işık sanatı: Steven Scott / İngiltere Enstallasyon: Scenetek, Søren Jensen, Martin Siddleman / Danimarka Mühendislik yapısı: Leif Hansen Rådgivende Ingeniører FRI / Danimarka İnşaat şirketi: KPC-BYG A / S