Neukölln Köprüsü Altgeçidi, Berlin

Metin: David Müller

Fotoğraf: Markus Bachmann

Özellikle karanlık ve kasvetli olan ve her tür ışığa muhtaç olan alt geçitler aydınlatma tasarımcıları ve ışık sanatçılarını çok çekiyor. Kullanıcılar ise bu alanları çok sevmiyor. Ancak, sevmeselerde buralardan hızla geçiyor ve kentin işlek bir yerinde olsalar dahi hemen buraları unutmayı tercih ediyorlar. Alfred Greander tarafından Berlin’in semtlerinden biri olan Neukölln için tasarlanan köprü altgeçidi ve tarihi tren istasyonu yakın yenilenmeye kadar uzun süre ilgisiz ve ışıksız kalmış, adeta ilgi için yalvarır durumdaydı.

Neukölln’de örneğin, renk kontrastlarını veya mevcut kemerli yapının ilginç üç boyutluluğunu farketmek mümkün değildi. Tünel zaten gündüz ve gece karanlık ve tehlikeli bir ortamdı. Alt geçidin girişindeki istasyon binası görsel olarak yarı karanlık içinde kayboluyordu.

Aydınlatma tasarımı konseptinin hedefi, istasyon binasının belirgin kübik biçimini tekrar görünür hale getirmekti. Köprünün yapısı ve özellikleri ise ışık ile vurgulanacak ve görüntünün tamamına olumlu bir hava katacaktı. Tünel içindeki alanın yayalar için çok daha güvenli ve konforlu olması sağlanacaktı. Her ne kadar genel yapının özel bir alana dönüştürülmesi ve hak ettiği kimliği kazanması için çalışılmış olsa da, araç yoluna dokunulmadı. Çalışmanın Neukölln bölgesinin tamamını geliştirilme çalışmalarından önce bu alan dağınık ve kaotik bir görüntü sergiliyordu. Tren yolu köprüsü etrafındaki binalara, trafik altyapı bileşenlerine gösterilen ilgi gösterildi. Daha önceden araç ve kamyon trafiğine hizmet etmek üzere tünelde uygulanan difüz sarımsı sodyum ışık bu alanın ıssız ve cansız görünmesine neden oluyordu. Benzer durumlar dünyanın birçok kasabası ve kentinde görülüyor.

Kent planlamacılarının sorumluluklarının ne kadar az farkında olduklarını görmek ve bulundukları kentlerin, kendisini alt geçitler şeklinde gösteren tarihi, mimari ve mühendislik becerilerinin değerini bilmemeleri çok şaşırtıcı. Geçmişte kamu idareleri tarafından belirlenen sıkı bütçe engellerine rağmen iş yapan kent planlamacıları, üzücü ancak gerçek olan bu durumun üstesinden, bunları dikkate almayarak ve huzurlarını bozmamakla geldiler. Ancak zaman değişiyor. Kamu, artık heyecan veren mimari örneklerin restorasyonunu daha fazla talep ediyor. Yenileme programları, kaçınılmaz bir biçimde güçlü aydınlatma tasarım konseptleri gerektiriyor. Özellikle, alt geçitler doğal gün ışığından nasibini alamadığı için bu alanda talepler artıyor. Dolayısıyla tipik alt geçitler ve özellikle tren yolu alt geçitlerinin görüntü ve fonksiyonu radikal bir biçimde değişiyor. Tabii ki işlevsel aydınlatma isteniyor ancak işin sonunda, çalışmanın halk tarafından beğenilmesi için burada sağlanacak psikolojik bileşenler de kilit rol oynuyor.

Karl Marx Strasse ve Neukölln alt geçidi etrafındaki bölge ve tramvay istasyonu, gerçek bir trafik düğüm noktası. Çok çeşitli ve sayısız sokak donanımının yeniden

Sağ taraftaki sayfa: Kentlerimizde korkulu rüyalara sebep olan sayısız tren altı geçit örnekleri var. Teknik ölçüler baz alınarak yapılan aydınlatma konseptleri geçmişte sınıfta kaldı. Eşi benzeri olmayan görsel tasarım girişimleri burada işe yarıyacaktır. Sol taraf: Roland Stratmann’ın ışık sanatı uygulaması, mevcut çelik taşıyıcılar arasındaki boşlukları kullanıyor ve yapının bitişiğindeki semte ilişki kuruyor. Her sokak için arkadan aydınlatılan bir cam panel kullanılmış.

Planungsbeteiligte Projektleitung: Bezirksamt Neukölln von Berlin, Dirk Faulenbach Planung und Bauleitung Konstruktion: Dietz-Joppien Architekten AG, Cornelia Saalmann und Uwe Jerke Konzept, Lichtplanung, Gesamtkoordination: Luna.Lichtarchitektur, Matthias Friedrich Künstler: Roland Stratmann Elektroplanung, Bauleitung Elektro: Heimann Ingenieure GmbH, Björn Löbe Verwendete Produkte Rohrleuchte für T16, 21W, 3000K, freistrahlend, Rohrlux Montage mit Permanentmagnet an einem vorhandenen Stahlboden der Brückenkonstruktion etkilemesi istendi.

Projenin, aydınlatma tasarımını yapmak üzere, arkadan aydınlatılan cam panelleri tasarlayan sanatçı Roland Stratman’ın da dahil olduğu Luna. Lichtarchitektur firması ekibi görevlendirildi. Sanatçı, konseptini üç tasarım kriterine dayanarak geliştirdi: İlk olarak arkadan aydınlatılan ögeler ve tarihi mimari arasında bir estetik bağlantı kurmak, ikincisi, seçilen görseller aracılığı ile mekâna bir referans oluşturmak ve üçüncüsü, çevrede yaşayanları, uygulamayı tanımlamaları için cesaretlendirmek.

Görsellerin tasarımı için sanatçı, tren yolu köprüsünün bulunduğu yerden yaklaşık 1.5 km’den daha fazla uzaklıkta olmayan ve sokak adları Neukölln’ün dışında bir coğrafi bölgeye referans veren 74 Neukölln sokağını seçti. Stratman, sokağın akış biçimini baz alarak bir ağaç görüntüsü yarattı ve ağaç kabuğunun dokusunu bu yerin adı ile kombine etti. Ağaçların doğal çeşitliliği kemer biçimli köprünün her iki tarafı boyunca görülüyor. Aydınlatılmış yetmiş dört adet farklı görsel, optik olarak köprü direklerini de ışıklandırıyor ve çeşitli pano dizileri oluşturuyor. Aydınlatılan altı panelin içinde köprü konstrüksiyonunun içine bakış sağlayan yuvarlak pencere bulunuyor. Pencerelerin arkasında ise, görsellerin yerleştirilebildiği çelik panolar yer alıyor. Buradaki ana fikir, sanatçıların Neukölln’de yaşayan çocuk ve gençler ile birlikte gerçekleştirdikleri eserler için uzun seneler sergileme ortamı yaratmak.

Yeni aydınlatma konsepti, mevcut yapının üzerine sanatsal bir uygulama koyarak, tarihi mimarinin güçlü ifadesini bilerek değiştirmiyor, ancak ışığı mimari bileşenlere entegre ediyor. Işık, mimari tasarımın kendi kalitesini ortaya çıkartıyor ve binanın farklı bileşenlerinin tamamına odaklanıyor. Zemine yerleştirilen lambalar tüm istasyon binasını aydınlatırken seçilen soğuk renk ısısı, binanın tuğla dokusunu ve binanın gri kahverengini ortaya çıkartıyor. Aydınlatma, sahnesel bir etki yaratmak üzere tasarlanmadı ancak, arkada yoğun bir trafik olmasına rağmen binanın, kübik biçimi ile hoş bir biçimde vurgulanmasını sağlıyor.

Köprünün ana direğinin ışıklandırılması sayesinde tüm sokak alanı soğuk ve pırıltılı bir ışık ile aydınlatılıyor.

Böylece “geçit” çok uzaktan aşırıya kaçmayacak bir biçimde görünür hale geliyor ve tünelin aydınlatma tasarımına bir başlangıç oluşturuyor.

Aydınlatma konsepti, hem mimari hem de tasarım açısından köprünün en öne çıkan ögesi olan kemerli biçimine odaklanıyor. İşlevleri ön planda olan konstrüksiyona uygun bir aydınlatma sa€lama talebine, tasarımcılar açıkça tanımlanmış bir çözüm getiriyorlar. Köprünün alt bölümündeki kemer taşıyıcıları arasındaki birbirine bakan kenarlara, arkadan aydınlatılmış cam paneller yerleştirilmiş. Burada oluşan aydınlık ve karanlık arasındaki kontrast, taşıyıcıların ritmini destekliyor. Parlak ışık ise, aşırıya kaçmadan kemer sırasının çelik dokusunu vurguluyor. Işığın so€uk rengi, sokak aydınlatmasının sarı parlaklığına belirgin bir kontrast oluşturuyor. Grafikler buradaki uygulamanın aşırı dengeli olmamasını sağlıyor. Yeşil renk ise tüm alanın çok daha taze görünmesine katkıda bulunuyor. İşaret çizgisi boyunca uygulanan parlak ışık noktaları kaldırım ile araç yolu çizgisinin arasındaki yolu iflaretliyor. Artık bu alan yayalar için de ilgi çekici ve buradan geçmek için güvenli. Temiz ve öyle de görünüyor. Zarar vermek isteyenlerin uğramak istemeyeceği bir alana dönüştü.

Modern kent tasarımı, bu tür alt geçitlerin aydınlatmasını kapsamalı. Tabii ki her proje bir olay olmamalı ancak kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayacak bir çözüm tasarısı olmalı. Bu uygulamadaki alanın kullanıcıları yayalar olduğu kadar araba ve kamyon flöförleri. Hedef ise, işlevsel taleplere cevap verecek ve insan psikolojisi üzerinde olumlu etkisi olacak bir aydınlatmanın sağlanması oldu. Kent planlamacıları Neukölln projeseinden çok şey öğrenebilir çünkü bu, tipik kamusal alanda insana yönelik çözüm getiren bir proje.

Dergide s. 46.