Stuttgart Aydınlatma Master Planı

Metin: Uwe Knappschneider, Kai Becker

Fotoğraf: Ute Schmidt-Contag

Almanya’nın Stuttgart şehrinin aydınlatma master planlarının geliştirilmesi. Fransôz Lyon gibi ünlü öncüler, ışığın planlı olarak ve öne çıkacak şekilde uygulanması ile nasıl bir şehrin imajının olumlu olarak iyileştirilebileceğini tüm dünyaya sergilediler. Işık master planlarına göre şekillendirilen kentsel alanlar, gece ile birlikte açık, anlaşılabilir yapılara ve güvenilir kamusal bölgelere sahip, çekici etkinlik alanları olarak kendilerini gösteriyorlar. Kentsel aydınlatma tasarımının birçok etkileyici örneğinden ilham alan Stuttgart’ın idari makamları da kapsamlı bir aydınlatma planlaması için karar aldı.

Stuttgart’ın aydınlatma master planlarının başlangıcı belediye meclisinin şehir aydınlatma stratejisinin geliştirilmesi konusunda aldığı bir karara dayanıyor. Şehri temsil edenlerin listesinin ilk başında, ışığı araç olarak kullanmak suretiyle eyalet başkentinin imajının artırılması ve bu sayede, şehir içi güvenliğin yanısıra, şehirde yaşayanlar ve turistler için şehrin daha çekici hale getirilmesi yer alıyor. İdari makamlar ihale yöntemine dayanan bir yarışma açarak farklı konseptler hakkında bilgi alıyor ve şehir ve aydınlatma planlamacısı Büro licht|raum|stadt-planung firması bu yarışmayı kazanıyor. Ayrıntılar ile ilgili sorular için “Lichtmasterplan Stuttgart” çalışma grubu görevlendiriliyor. Sözkonusu çalışma grubunda, şehir planlama idaresinin temsilcileri, yeraltı inşaat dairesi temsilcileri, çevre dairesi, anıları koruma dairesi, enerji kurumu (ENBW) ve Büro licht|raum|stadt-planung firmasının uzmanları yer alıyor.

licht|raum|stadt-planung firmasının proje sorumlusu Uwe Knappschneider için modern ışık master planları, hem fonksiyonları hem de şehri belirginlefltirecek aydınlatmayı dikkate alacak aydınlatma statejileri gerektiriyor. Knappschneider’e göre, bu çalışmalar mimarinin sahnelenmesi, ışık sanatı ve aydınlatma tasarımı gibi görünen unsurlar ile ilgili değil, ayrıca ve daha önemli olarak ışık master planlarının en yeni teknikler, kaynakların ekonomik kullanım metodları ve giderek artan enerji maliyetlerini dikkate alacak karmaşık modeller olarak görülmesi ile ilgili. Ayrıca aydınlatma stratejilerinin, serbest zaman geçiren toplum ile kendisini gösteren ve giderek önem kazanan kamusal alanlar gibi sosyal ve toplumsal değişimleri de içermesi önemli.

Şehirler arasındaki rekabet ortamı ve flehirlinin kendini şehrin dış görüntüsü ile özdefllefltirme ihtiyacı gibi unsurlar kentlerin gece görüntüsünün yeniden, farklılaşmış bir şekilde düzenlenmesini gerektiriyor.

Konsept geliştirme çalışmaları esnasında, aydınlatma planlamacıları, şehir tarafından kendilerine verilen bazı verilerden faydalandılar. Örneğin “Meydanlar, parklar ve panoramalar” gibi rehber resimler üzerinde çalıştılar. Birçok başka alanda ise aydınlatma tasarımcıları kendileri incelemeler yaptılar. Farklı bakış açılarından, özellikle şehir planlamacısının, aydınlatma tasarımcısının ve turistin gözüyle, ekip şehir alanını, şu anki gece etkisini, fonksiyonel aydınlatmanın teknik durumunu, mimariyi, kullanım şekillerini ve şehrin ruhunu incelediler. Bu çalışmalar için çoğu gün ve gece görevlendirildikleri alanlarda zamanlarını geçirdiler ve gözlemlerini fotoğraflar ile belgelediler. Alınan durum kayıtları, şehrin gökyüzünün - hem gece hem gündüz - algılanması noktasındaki açık sıkıntıyı gözler önüne serdi. Birbirine çok yakın dizilen sokak lambaları ve yüksekliklerinin, oranları itibariyle karşılarında daha alçak seviyede kalan alanlardan dolayı gündüz ve gece önemli ölçüde etkilendiklerini gösterdi. Bu etkenlerle oluşan garip mekansal yapı, alanların yataylığını kesiyor ve şehrin gece görüntüsünü olumsuz etkiliyordu. Cıva buharlı lambalar tarafından üretilen ışık, değerleri yüksek olan şehir merkezinin aydınlatma beklentileri ile uyumlu hale getirilemiyordu. Enerji tüketimi, ekonomik ve çevreyi koruma faktörleri açısından artık taşınamayacak durumdaydı. Ayrıca, yüksek ışık emisyonu bina yüzeylerini sönük, fark yaratmayan bir ışığa batırıyor ve gecenin gökyüzüne de bu şekilde yansıtıyordu.

Analiz sonuçları, hem çalışma grubunda hem de ileriki aşamaları planlama noktasında önemli olan çeşitli çıkar gruplarının heyetleri ile tartışıldı. Bu nedenle tartışmada tüccarlar, Citymarketing temsilcileri, kültür dernekleri ve Baden Württemberg Eyaletinin temsilcileri söz aldı. Tartışmalar sonucunda şehrin kimliğini yaratabilecek faktörlere sahip farklı yaklaşımların birleştirilmesi veya manzara aydınlatma tasarımı uygulanarak bu faktörlerin yaratılması fikri ön plana çıktı. Toplam kapsama alanı açısından son derece karmaşık ve kapsamlı ışık master planı, mimari ve sokak aydınlatmasının yanısıra, özellikle üç ana konu üzerinde odaklanıyor: City Ring (şehir halkası) yolu, Stuttgart Meilen ve “Sıçrama Tahtaları”.

Coğrafi açıdan Stuttgart dağlar tarafından kuşatılmış bir ovada yer alıyor. Ovaya doğru inen sürücüler, şehrin ayaklarının altında olduğu izlenimine kapılıyor. Işık master planı, şehir merkezini çevreleyen yolun aydınlatılmasında bir değişiklik öneriyor. Bu yol şehir merkezini çevreliyor, şehrin limitlerini belirliyor. Bu çalışmanın amacı, ovaya doğru inen sürücülerin şehir merkezinin sınırlarını net bir şekilde görmeleri sağlamak. Böylece, şehir merkezi sınırları hem şehrin bir karakteristiği olarak hem de yön duygusunu kuvvetlendirmesi ile öne çıkacak. Yine bu ışıklandırma her zaman şehir merkezine doğru yönlendirme yapacak ve aynı anda araba şehri olarak önemli bir yeri olan Stuttgart’ın “Rennbahn” (yarış pisti) konusu ile iliflkilendirecek. Şehri çevreleyen bu yol, şehir merkezine sınır yapan üç otoyol ve bunların çapraz bağlantı yollarından oluşuyor. Her bir yol durumuna uygun olarak renkli LED-pinleri direk aydınlatmaları olarak aynı yükseklikte monte edilecek ve böylece City Ring’in viraj yönü ışıklarla çizilmiş olacak. Şehir içinde bu yol için geçerli tüm sapma noktalarına, ilgili istikamete göre kırmızı pinler yerleştirilecek ve trafikte bulunanlara yol gösterilecek.

Şehir içinde bulunan dört belirgin uzunlamasına eksen, gün içinde sergiledikleri özellikler nedeniyle “Stuttgarter Meilen” (Stuttgart parkurları) olarak adlandırılmış. Bunlar aynı zamanda gece manzara aydınlatması yapılması içinde mükemmel adaylar. Serbest zaman parkuru, alış veriş parkuru, yeşillik parkuru ve kültür parkuru; bu dört yön şehirsel alanın heterojenliğini ve bunların gece saatlerinde özelliklerini ve eşsiz çeşitliliğini sergiliyor. Ayrıca, dışarıyla iletişim kurması istenilen şehrin görüntüsünü destekliyor ve bu alanlarda yeni kentsel kullanım olanakları sunuyorlar.

Theodor-Heuss Sokağındaki “Freizeitmeile” (Serbest zaman parkuru), aynı zamanda çok yoğun kullanılan City Ring’in bir parçası. Bu alana dış alana taşan ve geniş teraslı restoranlar yerleflerek, yeni bir sahne oluşturdu.

Restoranlar genelde dükkanların kapanmasından sonra veya akşamın ilk saatlerinde açılıyor ve bu bölgenin günün karanlık saatlerine kadar kullanılmasına olanak tanıyor. Bu durumdan dolayı ortaya çıkan ve City Ring’in serbest zaman ve trafik açısından kullanımında üstüste binen yoğunluk için yeni çözümlerin getirilmesi gerekiyordu. Burada “görme ve görülmeyi”, Hollywood,

Las Vegas veya Miami’nin gezinti yerlerinde olduğu gibi aydınlatma tasarımı ile gerçekleştirmek bir çözüm olabilir.

“Alışveriş Parkuru”, şehir merkezinin omurgasını teşkil eden, mağazalar ve dükkanlar için yüksek potansiyel oluşturan merkezi yaya alanına sahip Könügsstrasse’de yer alıyor. Aralıksız birbirine bitişik dizilmiş dükkan ve vitrinler ekseni, yan sokaklar ise kenar konumlarını belirliyor. Königstrasse’nin başına ve en son noktasına, tam bakış ekseninde birer kule yerleştirilmiş.

Königsstrasse’ye girişteki bina cephe tasarımları ve manzara parkurun genel havasını çok başarılı bir şekilde yansıtıyor. Şehrin ana damarı olarak bu sokak, uygun özellikli, hem aydınlatma gücü, hem ışık kalitesi, hem de tasarımı ile ikna edici bir lambayı hak ediyor. Karanlık saatlerde, öncelikli olarak vitrinler geçenlerin ilgisini çekiyor ve parkurun özelliklerini belirliyor.

“Yeşil Parkur” başlığı altında tarihi tasarımı da dikkate alınarak, bugünkü park alanının yeniden canlandırılması ve yorumlanması öngörülüyor. Işık sanatı, senaryo içinde düzenlenmiş bitki örtüsü ve özel olarak üretilen lambaları ile üç park alanının yeniden birbiri ile bağlantısını sağlayacak. Böylece tüm Schlossgarten (Saray bahçesi), mevcut kullanım olanakları, yollar veya bahçe mimarisi sınırlanmadan benzersiz bir özelliğe kavuşacak. Plana göre mevcut yol bağlantıları da güvenlik kriterlerine göre yeniden aydınlatılacak. Yollar sanal eksenin etrafından geçecek ve ışık sanatı, objeleri daha sık ziyaret edilen mekanlara dönüştürecek. Bu tür ışık senaryolarının tasarımı farklı bakış açılarından tekrar tekrar yeniden deneyimlenebilecek. Eksen, Schlossgarten’in farklı bölümlerini birbiri ile bağlayacak ve böylece, opera, tiyatro veya müze gezisinden sonra en sevilen gece gezintilerinden biri haline gelecek.

Değerli mimarisi ve şehir mekrezinde bulunan önemli kültür tesislerinin mevcudiyeti ile oluşan “Kültür Parkuru” tüm şehrin bu alanda çok daha değer kazanmasına katkıda bulunacak. Stuttgart Almanya’nın en önemli sahne sanatları şehirlerinden biri sayılıyor. Devlet tiyatrosu Almanya’nın en büyük üç etkinlik mekanlarından biri. Tiyatro, opera ve bale aynı mekanda gösteriliyor. Ancak bina, Konrad-Adenauer-Strasse nedeniyle ikiye ayrılmış durumda. City Ring tarafından bölünen tarafların optik olarak birbirine aidiyetini göstermek, gece aydınlatma tasarımının konusu. Bunun için Konrad-Adenauer-Strasse’nin alt ve üst geçişlerinin tamamen çalışılması gerekiyor. Staatsgalerie (Devlet galerisi) tarafındaki bina kısımları şimdiden çalışılmış ve optik açıdan şehir merkezine bir sınır oluşturuyor. Bunun dışında karşı tarafın da uygun bir şekilde tasarlanması isteniyor. Projeksiyonlar aracılığı ile bina yüzeylerinde yazıların okunabilmesi gerekli. Bu sayede kültürel programda bulunan bilgiler halk ve bu yoldan geçenler ile paylaşılabilecek.

“Sıçrama Tahtaları “ ile şehir merkezinin gece karanlığında, merkezi korse gibi sarmalayan City Ring’in üzerine çıkartılması hedefleniyor. Örneğin Königstrasse’nin çizgilerine ritim katıyorlar, çapraz bağlantılar kuruyorlar ve sokağı, tanımlanabilir belli işaretlere sahip bölümlere ayırıyorlar. Gece karanlığında şehir merkezinin bu optik genişletilmesi, sıçrama tahtalarının uçlarına yerleştirilen yapı malzemeleri aracılığı ile sağlanacak. Uç noktalar genelde güçlü karakteristik özelliklere sahip binalar olacak ve bu da çapraz eksenin içine yansıyacak ışık ile beraber yepyeni bir atmosferin oluşmasını sağlayacak. Işık ile belirlenen işaretler görsel ilişki noktaları veriyor, böylece şehir içinde oryantasyon da kolaylaşıyor. Diğer sıçrama tahta elemanları, şehrin yapısı içinde çoğu zaman ilgisiz kalan ve Königsstrasse’nin egemenliğine boyun eğen pasajlar. Genelde çok küçük giriş alanları nedeniyle, pasajların içinde bulunan çok sayıda dükkan gizli kalıyor. Daha iyi ve uygun bir ışık tekniği ile bu girifllerin de görünür hale gelmesi hedefleniyor. Dükkanları olmayan genel kısa koridorlar da görünür hale getirilmeye değer; örneğin Königsstrasse’den Schillerplatz’a geçiş veya Rathaus arasından geçen pasajlar.

Mimari aydınlatması için seçilmiş binalar tüm ışık master planının alanlarına dağıtılmış. Bunlar her bir elemanın entegre parçası. Özellikle, Neuen Schloss ile bir bütün oluşturan ve Schlossplatz’a açılan Königsbau, şehir için büyük önem taşıyor. Kemerli girişinin aydınlatması ile öne çıkıntılı karanlık destekleri sayesinde gece yapı, makas ile kesilmiş gibi görülüyor. Stuttgart’ın içindeki bu önemli binada, neo klasik mimari etkileyici şekilde öne çıkartılabilir. Neuem Schloss (yeni saray), Königsbau (kraliyet yapısı) ve Neuem Kunstmuseum (yeni sanat müzesi), Altem Schloss (eski saray) ve Kunstgebaude (sanat binası) arasındaki bu alan şehir merkezinin, kentsel yapılar açısından çekirdeğini oluşturuyor. Aynı zamanda vakit geçirmek üzere gezilebilen ve mimari açıdan en önemli yapıların yer aldığı bu grup, gündüz ve gece şehrin resmini önemli ölçüde belirliyor. Diğer bir çekim noktası ise, pazar yeri. Kemerli girişindeki mevcut aydınlatması parlamayacak ve daha mükemmel ışık etkisine sahip bir uygulama ile değiştirilecek ve bina cepheleri, özellikle Sporerstrasse’ye ve Münzstrasse’ye açılanlar ışık tekniği ile vurgulanacak.

Işık master planı, sokak aydınlatmasının yenilenmesi için de ayrıntılı öneriler içeriyor. Bugünkü teknik, kamusal şehir alanlarının aydınlatılması için çok daha iyi çözümler sunduğundan, tespit aşamasında problem olarak tanımlanan her alana çözüm getirildi. Maliyetler nedeniyle mevcut sokak lambaları değifltirilmeyecek, sadece teknik ve optik olarak düzeltilecek. Dolayısıyla yeraltı çalışmalarına gerek kalmayacak. Özellikle Stuttgart için geliştirilen City lambası, tasarım, teknik, malzeme, kalite ve yüksekliği açısından yüksek beklentileri karşılıyor. Varolan direkler muhafaza edilecek ancak asıl, basık olan ışık noktasının yüksekliği 4.70 metreye çıkartılacak.

Bu arada eski 50/80 Watt HQL Lambalar 35 Watt, 3000K’lık HCI-T lambaları ile değiştirilecek, böylece mükemmel ve keyifli bir ışık kalitesi elde edilecek. Işıktan alınan verim daha iyi olduğu için, mevcut konum noktalarındaki lamba mesafeleri 7’den 14 metreye çıkartılabiliyor. Dolayısıyla bugüne kadar duran her iki lambadan biri kaldırılabilecek. Enerji tüketimini %50’ye varan oranda azaltacak olan yeni silindirik biçimli lambalar oniki seneden az bir süre içinde kendisini amorti etmiş olacak. Reflektör tekniği ışığı sadece gereken yere iletiyor ve bina cephelerine veya ağaçlara rahatsızlık verecek şekilde yansıma yapmıyor. Şu sıralar ilk 200 aydınlatma noktası değiştirilecek.

Solda eski küre biçimli lambalar, sağda ise daha yukarıda ışık noktası olan yeni silindirik lambalar. Eski direkler kullanılmaya devam ediliyor. Daha iyi teknik sayesinde neredeyse her ikinci direk noktası gereksiz kalıyor.

Fotoğraflar: Hess Form & Licht

Zaman açısından tüm ışık master planı, geleceğe yönelik uygulanmak üzere tasarlanmış, dolayısıyla daha birçok başka alanın aydınlatma projesine dahil edilmesi öngörülüyor. Vitrinler, geçici ışık etkinlikleri ve özel yılbaşı aydınlatması için bir katalog dolusu öneriler bulunuyor. Uygulamalar esnasında ortaya çıkacak gayet yüksek maliyetler nedeniyle, planda aşama aşama ilerleniyor. Önerilen projenin uygulamaya konulması için geliştirilen zaman planlarında ayrıca maliyet tahminleri de yer alıyor. Böylece şehrin finansörleri kaynaklarını buna göre planlayıp hazırlayabilecekler. Bazı bina ve objelere ışık yansıtılması gibi tedbirlerin uygulamasında belediye özel yatırımcılara ihtiyaç duyuyor. Uygulama süresinin seneler alacak olması tüm katılımcılar tarafından gayet olumlu karşılanıyor. Çünkü bu şekilde en yeni gelişmeler ve trendler dikkate alınabilecek ve proje zamana uygun çalışılmış olacak.

Projeye katılanlar

İşveren: Stuttgart / Almanya Belediyesi Aydınlatma planlaması: licht|raum|stadt-planung, Uwe Knappschneider, Mühendis www.licht-raum-stadt.de Bugüne kadar uygulanan ürünler:

Stiftkirche - Philips marka yer ve mimari projektörleri Şehir merkezinin fonksiyon aydınlatması - Hess Residenza M Altes Schloss Bölgesi - A+G Modullum Tagblatturm - LBM Lichtleitfasersystem

Dergide s. 40.