2030 ışık master planı, Abu Dabi / BAE
Metin: Lara El Hashem
Fotoğraf: Christian Richters, Gehry Partners, LPP
Çoğu kişi Abu Dabi kentini duymuştur ancak çok az kişi bu kent ile ilgili ayrıntılı bilgiye sahiptir. Kent uzun zaman Dubai şehrinin gölgesinde kaldı. Ancak finans krizi döneminde inşa edilen Burj Dubai binasının hedeflenen en üst seviyeye ulaşması risk altına girdiğinde, Abu Dabi’li Şeyh Halifa bin zayid Al Nahyan gökdeleni tamamlattırdı. Yapı, o tarihten beri de Halifa gökdeleni olarak anılıyor. Tüm bu çalışmalar boyunca Şeyh, dikkati özellikle kalıcılığı ön planda tutan kendi konseptlerine yönlendirdi. Abu Dabi’de büyüleyici olan nedir? Şehir gerçekten geleceğin diğer şehirleri için iyi bir örnek ve öncü mü? Yoksa ilerde aşırı ütopik olan yaklaşımların akıbetine mi uğrayacak? Ve son olarak, bu şehrin gelişmesi için ana fikir nedir? Tasarım mı, enerji tasarrufu mu veya her ikisinin başarılı bir kombinasyonu mu?
Abu Dabi Metropolü uluslararası sahneye çıkıyor ve kendisine birinci sınıf bir Arap kenti olarak yer açıyor. 2030 yılına kadar muhtemelen üç milyondan fazla sakini olacak olan şehir, çeşitli yerlerden gelen sakinlerini barındırmak için hızla büyüyor. Abu Dabi’nin hedefi; ziyaretçiler, firmalar ve yatırımcılar tarafından tercih edilir, uluslararası bir kent haline gelmek. Bunu yaparken, Arap metropolü kendi zengin kültür tarihine bağlı kalmaya ve değerli doğal kaynaklarını da korumaya çalışıyor. Emirliğin 2007 yılının 23 sayılı kararına göre Abu Dabi’nin 2030 yılı masterplanına bu vizyon yansıyor. Abu Dabi Prensi ve İcra Kurulu Başkanı Şeyh Mohammed Bin Zayed Al Nahyan yönetiminde kent planlaması idaresi, Emirliklerin yapılandırma ve şeklini belirliyor ve gelişimi sadece kent açısından değil; tüm Emirlikleri kapsayacak şekilde denetleyerek kalıcılık, altyapı kapasitesi, toplumsal planlama ve yaşam kalitesi gibi faktörler ile birlikte plana dahil ediyor. Emirliğin vizyon sahibi lideri, yukarıda belirtilen faktörlere başarıyla ulaşmanın yolunun uluslararası tanınmış uzmanların bilgisi ve deneyiminden faydalanarak geçeceğini biliyor. Işık planının ana hedeflerinden biri, kentin yerleşimi ve şeklini karanlık bastıktan sonra da tekrar yansıtabiliyor olmak.
2010 yılının Haziran ayında, İngiltereli Aecom firmasının eski Aydınlatma Grup Direktörü, aydınlatma tasarımcısı Martin Valentine, Abu Dabi (ADM) Belediye Başkanlığı ofisinde aydınlatma uzmanı olarak görev yapmaya davet edildi. Valentine hali hazırda, Abdulla Aaeed Alshamsi, Infrastructure and Municipal Assets Eng.’in İcra Kurulu Başkanı tarafından yönetilen, kentin yeniden tasarlanmasına yönelik geliştirilen çeşitli fikirlerin arkasındaki adamdı. Özellikle onun göreve getirilmiş olması, füturistik konseptleri gerçekleştirmeye yönelik ciddi bir isteğin olduğunu gösteriyor. Valentine’nin görevi, projelerin koordinasyonu.
Işık master planının 2030 yılına kadar tamamlanması isteniyor. Bugüne kadar bir dizi farklı proje için aydınlatma konseptleri geliştirmek üzere birçok uzman danışmana başvuruldu. Birçok firma bölgeye taşındı ve kendi ofislerini açtılar. Speirs and Major, DPA, CD+M, Arup, Parsons, KEO, AECOM, Dorsch, Otak, Cracknell ve KN International gibi aydınlatma tasarımı firmaları zaten yüksek yaratıcılık özelliği taşıyan aydınlatma konseptleri geliştirdiler. Bazıları için anlaşmalar bile yapıldı. Örneğin Büyük Cami, Zayed Köprüsü, ADNEC Sergi merkezi ve diğerleri. Projenin tamamı geleneksel şartlara bağlı kalma çerçevesinin dışına çıkıyor. Yeni projelerde bunların aşılması isteniyor. IESNA; CIE ve CIBSE/SLL tarafından tavsiye edilen uluslararası standartlara dayanan yepyeni ışık master planlarına göre yapılıyorlar. Bu standartlar burada da toplandı ve özenle, Arap metropolünün sosyo kültürel şartları ve çevre tekniği ile ilgili hedeflerine göre uyarlandı, ki tamamı Körfez bölgesi için şüphesiz bir örnek teşkil ediyor.
Bunun dışında, ADM aracılığı ile Abu Dabi Estimada sınıflandırma sistemi (Kalıcılık konusunda Arap Sistemi) çerçevesinde yapılacak aydınlatma için şartlar iyileştirildi. Ayrıca, dış alanda Körfez bölgesinde LEED’e eşit olan Pear Rating Community Systemi(PCRS) de, proje geliştiricileri; yeni mimari projelere cesaretlendirmek, daha yüksek kalıcılık servislerine ulaşmak için kullanılıyor. Abu Dabi Belediyesi, standartlara uyulmasını sağlamak için her bir projeyi denetliyor, değerlendiriyor ve geliştiriyor.
Belediye, PCRS’in 2.0 versiyonunu kullanarak daha verimli bir altyapı elde etmeyi hedefliyor. Sokakların aydınlatılması ve işaretler dahil, uygun aydınlatma ve de trafik altyapısı ile kamusal alanın doğru aydınlatılması ana hedef. Yolların, yaya yollarının ve kamusal alanların tüm aydınlatması IESNA düzenlemelerinde yer alan standartlara uygun olmalı. Standartlar içinde dış alan aydınlatması için RP 33 99 sayılı düzenleme, otoyol aydınlatması için RP 8 ve tünel aydınlatması için RP 22 05 yer alıyor.
Dünyanın belli ülkelerinde BIP, elektrik tüketimi ve CO2 emisyonunun incelenmesi, Abu Dabi kentinin; enerji tüketimi ve aydınlatma ile bağlantılı olan CO2 emisyonunu azaltmak için kalıcı strateji ve sert kurallar geliştirdiğini gösterdi.
Kaydedilen güncel ölçüm değerlerinden bazıları, BAE’de 1980’li yıllardan beri çok fazla değişmeyen CO2 emisyonunun, çoğu gelişmiş ülkelere göre çok daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Martin Valentine’nin, Geleceğin Enerjileri Dünya Zirvesinde (WFES) yaptığı en son sunumunda tanıttığı strateji ile, yaklaşık yirmi yıldır varolan aydınlatma sistemine göre; enerji maliyetleri % 34 oranında azaltılabiliyor. Bu strateji ile PV 2011 finans analizine göre de, toplam 1,1 milyar AED tasarruf sağlayacak olan dünya sınıfında bir aydınlatma sistemi geliştirilebilecek.
Gerçekleşmesi için ne kadar zaman harcanacağı düşünülürse, bu strateji için, neredeyse şu sıralar HID için harcanan para kadar harcamak gerekiyor. Ancak o zaman enerji tüketimi ve CO2 emisyonunu yüzde 60 oranında azaltacak. Sadece LED teknolojisinin kullanımı dahi, konvansiyonel teknolojilere göre CO2 emisyonunu %67 oranında azaltıyor.
Sokak, park ve kamusal alanda güncel ışık uygulamaları ADM uzmanları, başarı vadeden bir master planın geliştirilmesinin en uygun yolunun, mevcut durumun analiz edilmesi olduğundan eminler. Bugüne kadar geliştirilen proje ve planların kalitesi zayıf ve kurallara uygun değil. Çoğu lamba uygun bir optiğe sahip değil. Mat cam kaplaması veya basit reflektörlerin kullanımı ile ışık kayboluyor veya ışık serpme şeklinde yansıyor, lambalar belirgin yüzeyler yerine gökyüzüne doğru yönlendirilmiş. Hatta bazı difüzörlerin UV koruması bile yok ve güneş ışınları nedeniyle sararıyorlar. Bu tür lambaların çoğu ekstrem iklim şartlarında kullanıma uygun değil ve uzun kullanım süresine sahip verimli lamba ve balastlarla donatılmış değil. Böylece enerji tüketimi açısından verimsizler ve herhangi bir fark yaratmadan genel eşit bir aydınlatma sağlıyorlar.
Bu tür uygulamalar, yeni Estidama kurallarına aykırı, kabul edilemez ölçüde ışık kamaşması yaratıyor ve böylece insanların kendilerini kötü hissetmelerine neden oluyor. Bu şekilde aydınlatılan kamusal alanlar, hiç davetkâr değil ve uzun süreli kullanıldığında rahatsızlık veriyor. İnsanların gözleri yoruluyor, baş ağrısı, uyku bozukluğu yaşıyorlar ve hatta bazı çocuklarda hiperaktiviteye neden oluyor. Renk kalitesi ve ısısı ile ilgili konulara yeterli derecede özen gösterilmiyor.
ADM’nin Martin Valentine tarafından hazırlanan yeni sayısı ile birlikte dağıtılan “Lighting Best Practice for Roads and Public Realm” (Sokak ve kamusal alan için uygun ışık) başlıklı belge, aydınlatmanın peyzaj konseptleri ile birlikte koordine edilmesi gerektiğini belirliyor ki buna park ve rekreasyon alanları dahil . Ayrıca, kamusal alanda ve / veya otoyol yakınında olan etkinliklerin de dikkate alınması gerekiyor. Kurallara göre aydınlatma projelerinin; ışık tasarımı ve ışık teknolojisi alanlarında deneyimi olan ve yol işaretleri, mobilya yüzeyleri, renk, tarzlar ve türleri değerlendirebilen profesyonel bir aydınlatma tasarımcısı tarafından geliştirilmesi gerekiyor.
Park ve kamusal alan aydınlatması Emirliklerin en önem verdiği konu, tüm bu projelerin kalıcı olması ve enerji tasarrufu sağlayabilmesiydi ve ayrıca kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayacak nitelikte olmalarıydı. Yaya yolları ve trafiğe kapalı bölgelerin sıcak beyaz ışık (2400 ile 3500 K arası) ile aydınlatılması, rekreasyon ve spor alanlarının ise soğuk beyaz ışık ile (3500 ile 4200 K arası) aydınlatılması gerekiyor. Özel renkler, isteğe göre özel alanlarda kullanılabilir.
Genel olarak yayalara açık olan yolların eşit ve yeşil alanlar ile oyun alanlarının farklı ve yüksek kontrastla aydınlatılması isteniyor. Park ve kamusal alanların genel aydınlatması ise dengeli olmalı. Parkın diğer alanlarına göre yaya yolları yüzde 25; bisiklet yolları, oyun alanları ve heykeller yüzde 50 daha aydınlık olacak şekilde aydınlatılmalı. Park içindeki tüm işaretlerin gece de okunabilmesi için yeterli şekilde aydınlatılmış olması gerekiyor. Lambaların, daha büyük mesafeleri planlayabilmek ve toplamda daha az lamba kullanmak amacıyla 3500 ile 4500 mm yüksekliğindeki direklere monte edilmesi gerekiyor. Aydınlatma tesisi manuel bir kumanda sistemine sahip ise, ışığın gün içinde kapalı kalması için uygun bir metodun geliştirilmesi gerekiyor.
Sınır yapan kamusal alanlar, binalar, duraklar, park yerleri veya diğer dış alanlar da aydınlatılmalı. Buradaki aydınlatma, kişilerin görülebilir kalması sağlanarak ve aşırı gölge oluşturmayacak şekilde yapılmalı. Trafiğe kapalı bölgelerde, lambalar daha düşük Watt gücündeki lambalar ile donatıldığı için birbirlerine yakın mesafede monte edilmeli. Bazı yerler, öngörülen standartları sağlamak için ek aydınlatma (eşit yerleştirilmiş lambaların yanı sıra) gerektirebilir.
2012 yılı için yaklaşık 20 restorasyon projesinin ve park - oyun alanları için yeni projelerin yapılması gerekiyor. Işık çözümleri, peyzaj tasarımının mekân deneyimini gündüz de desteklemeli ve geleneksel, üreticiler tarafından tasarlanarak sadece direk lambaları veya iskele lambaları uygulayan, dolayısıyla lambalara dayanan, iki boyutlu çözümlerden bir adım geri gitmelidir. “Bir proje içinde ışığın kullanımı basit bir tüketim ürünü olarak anlaşılmamalı” diyor Martin Valentine. Ayrıca şöyle ekliyor: “Tasarımın tüm sorumluluğunu üstlenen uzman danışmanların, yetkin olmaları gerekiyor. Eğer bu mümkün değilse, gelecekte projelerin aydınlatılması için daha iyi tasarımcı/planlamacılara sahip olmak istiyoruz.” Bir konsept onaylandığında, ADM ve Parklar Dairesi ile birlikte lambalar seçilir ve hesaplamalar yapılır. Bu şekilde diğer geliştirme projeleri, planlamalar ile öngörülen bütçeler karşılaştırılır. Abu Dabi için gelecek yıllarda 300’den fazla park ve 100’den fazla oyun alanının yapılması planlanıyor.
ADM, kalıcılık konusunda yönlendirici olmaya çalışıyor. Bu da park veya kamusal bir alanın her aydınlatma projesi için uzman bir danışmanın, bir solar ışık çözümünün olanaklarını araştırması gerektiği anlamına geliyor. Bunun için piyasadaki ürünleri test etmeli ve hangi projelerde solar teknolojinin anlamlı olacağına karar verilmeli. Solar teknolojisinin belli avantajlar sunduğu ve/veya uygulama maliyetlerinin başka faktörlerle düşürülebileceği proje alanlarına çok değer veriliyor. Bunlara interaktif bölgeler, şebeke bağlantısı olmayan izole bölgeler, spor alanları, oyun parkları, heykeller ve sanat eserleri veya belli yaya yolları dahil.
Sokak aydınlatması İster sokakların yaya için ayrılan alanları isterse altgeçitler olsun, ışık her zaman sokak tasarımının ayrılmaz bir parçası. Abu Dabi’de birçok insan, güneş battıktan sonra artık hava gün içinde olduğu kadar sıcak olmadığı zaman dışarı çıkar. Cadde boyunca aydınlatma, hemen cadde kenarında veya orta şerittedir. Sokak aydınlatmasındaki ana amaç, sürücülerin gece yolu net, tam ve rahat bir şekilde görebilmesini sağlamaktır. Planlamacılara, ışık kaynaklarını elektrikle beslemek için fotovoltaik kullanımını da değerlendirmeleri tavsiye ediliyor. Burada en uygun estetiği sağlamak için tam bir maliyet analizi ile uzun vadeli teknik bir değerlendirme yapmak gerekli.
Tavsiye edilen aydınlatma gücü, sokak yüzeylerinin aydınlatılması için öngörülen normlara göre olmalıdır. Genel sokak aydınlatmasının tasarımı ile ilgili şartlar arasında, direğin ve lambaların şekline ve de ışık kaynaklarının koruma açısına göre zemin üzerinden sekiz ile on dört metre yükseklikte direklerin kullanımı yer alıyor. Bu şekilde ışık kamaşması ve kirliliği önleniyor. Sokak kenarlarında ağaçlar varsa lambaların, ağaç üstlerinin ışık dağılımını engellemeyecek şekilde ağaçların arasına monte edilmesi gerekir.
Yeni aydınlatma tesisleri saat on ikiden sonra dim edilmelidir. Gelecekte, yoğun aydınlatılan kent alanlarından, kent merkezinden dışarı doğru, daha az gelişmiş bölgelere götüren caddeler için geçiş çözümleri aranacaktır. Örneğin aydınlatma seviyesi, bir sürücü başka bir bölgeye giriş yaptığında veya çevredeki bina yoğunluğu değişince sensörlerin kullanımı ile değişebilir. Daha büyük cadde ve otoyollar için direk yükseklikleri 14 ile 30,5 m arasında değişecek. ADM, Abu Dabi’nin aşırı iklim koşullarında sadece ciddi üreticilerin çok iyi geliştirilmiş ürünlerinin kullanılması için ve LED’lerle sokak aydınlatması için düzenlemeler geliştirdi. Bu kurallar Abu Dabi kentinin tamamı için belediye işlerinden sorumlu İdare tarafından yasal olarak belirlendi. Benzer kurallar ve talimatlar, kamusal alanların aydınlatması için de konuldu.
Sokak ve binaların neden olduğu ışık kirliliğini azaltma Abu Dabi Kent Planlama İdaresi (UPC), Abu Dabi için bir kent yapısı çerçeve planının geliştirilmesini teşvik etmek için çok yönlü bir girişim hareketi başlattı. Şehir parkları, kamusal rehabilitasyon alanları, çiçeklendirilmiş sokaklar ve kamusal meydanların kentin omurgası olması isteniyor. Ayrıca kenti çevreleyen çöl ile doğal olarak korunan adaların Abu Dabi sakinlerinin yakınına getirilmesi talep ediliyor.
Belgede ayrıca, komşu bölgelerdeki ve de kentin dışındaki karışık bölgelerdeki, Emirliğin bir parçası olan çeşitli adalardaki ekolojik köylerde villa inşaatlarına yönelik yapı kuralları tanımlanıyor. Kurallar, özel alana değer katmayı, gün ışığı ve doğal havalandırma olanağını kullanmayı teşvik ediyor ve güneşten alınan ısıyı azaltmayı hedefliyor. Dark-Sky, stratejiler ile ışık kirliliğini azaltma fikri ile ADM UPC’nin Yapı Komitesini destekliyor ve LC-R6 olarak adlandırılan yeni akreditasyon sistemini, Pearl Community Rating Sistemi PCRS 2,0 versiyonuna dahil ediyor. Buradaki hedef, gece ışık kirliliğini ve bununla bağlantılı olan insan ve çevre üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak. Akreditasyonu elde etmek için planlamacıların, kamusal olarak kabul edilen projenin; ilgili kısmının hem iç hem de dış alan aydınlatması için gerekli şartları sağladığını kanıtlamaları gerekiyor. İç alan açısından kent içindeki tüm yeni binaların, Estidama’nın en son versiyonunda belirtilen “yaşanabilir binalar” bölümü çerçevesinde bir LBo-10 Akreditasyonunu (ışık kirliliğini azaltma) almış olması gerekiyor.
Güvenlik sağlamayan her tür dış alan aydınlatmasının (ki buna ışıklı reklam ve vitrin aydınlatması dahil, ancak bununla sınırlı olmamak kaydıyla) saat 23:00 ile sabah 07:00 arasında ve günışığının yeterli olduğu zamanlarda kapatılması gerekiyor. Güvenlik veya acil durum aydınlatması ise, IESNA RP-33-99 ve IES RP-8 şartlarına göre “kapanması gereken saatlerde” asgari aydınlatma gücünü aşmıyor.
Güvenlik aydınlatmasının hareket sensörleri ile aktive edilmesi gerekiyor.
Master planın 2030 yılına kadar uygulamaya alınmasına yönelik ilk adımlar 2006 yılında kurulan ve devlete ait Masdar, yenilenebilir enerji ve kalıcı teknolojinin geniş sınırlarına ulaşmak isteyen, ticari amaç taşıyan bir girişim. Masdar City, sadece beş entegre ögeden birisi. Hedef, dünyanın en sürdürülebilir kentlerinden birini kurmak. Ağırlığı çevre tekniğine veren ve yenilenebilir enerji ve çevre dostu teknojiler için küresel bir platform oluşturmak. Ekolojik kalıcı ulaşım sistemleri, enerji sağlama, şehir planlama ve altyapı alanlarına uzmanlık bilgisini dahil ederek; en uç teknolojiler konusunda bilgi ve gelişmeleri transfer eden
Kamuya açık dinlenme alanları ve kent meydanları, güneş battıktan sonra, hava gün içindeki kadar sıcak olmadığı zaman daha sık kullanılıyor. Aydınlatmanın enerji tasarruflu, çekici ve güvenli yerler yaratması ve ışık kirliliğini en aza indirme şartını sağlaması gerekiyor.
Masdar ve özellikle Masdar City, Abu Dabi’nin 2030 kent gelişim planına katkı sağlıyor.
İlk aşaması tamamlanan Masdar City, halihazırda yüzde yüz yenilenebilir enerji ile besleniyor. Her şeye rağmen, giderek artan nüfusu nedeniyle daha fazla elektriğe ve böylece dışarıdan yenilenebilir ek enerjilere ihtiyaç duyacaktır. Aydınlatma konusunda Masdar City’nin, Masdar Energy Design Guidelines (MEDG) olarak adlandırılan kendi enerji düzenlemeleri var. Aydınlatma konusunda bazıları şöyle: Aydınlatma konusunda (ASHRAE 90.1 2007 düzenlemesinde belirtilen değerlere göre %30 daha az) enerji tüketimini azaltma, günışığını ve elektrikli aydınlatma tesisatında hareket sensörlerini kullanma, tüm binada merkezi olarak kumanda edilen ışık tekniğinden faydalanma ve elektronik balast kullanma.
Abu Dabi belediye meclisi 25 yıllık bir planı uygulamaya aldı. Bu plan 2007 ile 2030 yılları arasını kapsıyor.
Kentin ana caddelerinden biri olan Al Salam Sokağı, yeni ışık master planının uygulanması için test bölgesi olarak kullanılıyor. 2,5 km uzunluğundaki tünelin (bu bölgedeki en uzun tünel) aydınlatılması ve trafik ışıkları için tamamen LED teknolojisi kullanılıyor. Bu tür bir uygulama da bölgede bir ilk. Kısa bir süre önce “Green Initiative” (Yeşil Girişim) kategorisinde 2011 Gulf Traffic Award (Körfez Trafik Ödülünü) ve de Middle East Electricity Awards 2012 kapsamında “Yılın Projesi” ödülünü kazandılar.
Işığın gerçekten ihtiyaç olan yere yansıtılması için yüksek verimli optikler kullanıldı. Al Salam caddesi üzerindeki trafik ışıkları, geleneksel lambalara göre neredeyse %80 oranında daha az elektrik tüketiyor ve sekiz kat daha fazla dayanıyor. LED sokakları, tünel ve trafik ışıklarının kombinasyonu, Salam caddesi boyunca bakımı kolay bir uygulama. Bu çözümün artık tüm kentte de kullanılması hedefleniyor. Şu anda şehirde değiştirilecek veya donanımı güncelleştirilecek 300.000 trafik lambası bulunuyor. Tüm bu işlemlerin gelecekteki üç beş yıl içinde yapılması gerekiyor. Sadece bu şekilde gelecek 20 yıl içinde 800 milyon Dirhem tasarruf sağlanmış olacak.
“Kent Kapısı” projesinin bir parçası olarak yeni Şeyh Zayed Köprüsü, kalıcı bir yol ve mimari aydınlatmaya kavuştu. Aydınlatma, hafif kum tepelerini andıran köprünün akıcı şeklini öne çıkartıyor. Köprü aydınlatması, Birleşik Arap Emirlikleri’nde gerçekleştirilen belli tarih ve etkinliklerde farklı sahneler yaratacak şekilde ayarlandı. Arup tarafından geliştirilen aydınlatma konseptine göre tüm lambalar enerji tasarruflu ve serpme ışık oluşturmayacak şekilde ayarlı.
Günışığı mimarisi Kısa bir süre önce otel zinciri Hyatt tarafından tanıtılan RMJM mimarları tarafından tasarlanan
“Capital Gate” gökdeleni Abu Dabi’nin siluetinde çok özel bir katkıda bulunuyor. Gökdelen sadece 18 derece Batıya eğimli değil (meşhur Pisa kulesinden dört kat daha fazla), her yönden güneş ışığını yansıtan çelik ve camdan oluşan heyecan verici dolgusu ile de göz kamaştırıyor.
Saadiyat adasında inşa edilmekte olan Abu Dabi’nin Louvre’u, Jean Nouvel tarafından tasarlandı. Bina, ünlü mimarın günışığını bir mimariye nasıl dahil ettiğinin ilham verici bir örneği. Tekne ile gidilen adadaki bu yapının dış alanları bolca güneş ışığı alıyor. Güneş ışığı, müzenin sergi alanlarını kaplayan perfore, kubbeli çatıdan filtrelenerek içeri giriyor.
Sergi salonları ısıdan korunurken, müze içindeki turda, halka açık yerler ve trafiğe açık alanlar unutulmaz bir deneyim sunuyor. Aynı kültürel bölgede, adanın kuzeydoğu ucunda, Frank O. Gehry tarafından tasarlanan Guggenheim müzesi bulunuyor. Burası da günışığının önemini açıkça sergiliyor. Camdan yapılmış silindirik yapılar, opak kum renkli kübik forma dayanıyor. Camdan oluşan yapı parçaları, içeri giren doğal ışığı gün içinde en üst seviyeye çıkarmak için farklı açılarda duruyor.
Tüm bu tamamlanan ve devam eden projeler 2030 ışık master planının bir parçası. Vizyoner planlamacılar ve de en deneyimli mimarlar ile aydınlatma tasarımcıları tarafından geliştirildi ve uygulandı.
Dergide s. 42.