Eski şehir için ışık master planı, Kudüs / İsrail

Metin: Roger Narboni

Fotoğraf: Concepto

En eski dönemlerden beri duvarlar ile çevrili Kudüs’ün eski kentinin konumunu ve gelişimini su havzaları belirler. Kentin konumu ve dünyaca bilinen tarihçesi, halen insan eliyle "ekillendirilmi" olan çevresini kuşatan peyzajdan okunabiliyor ve anlaşılıyor. Üç dinin birbirine örülü dokusunun hakim olduğu Kutsal Şehir, üzerinde bulunduğu topraklar ve topoğrafyası ile çok özel bir karaktere ve güzelliğe kavuşuyor. Tarihten etkilenen bu kentin yerleşimi ve şeklinin ışık ile tekrar çizilmesi, Roger Narboni yönetimindeki Concept planlama ofisinin aydınlatma tasarımcıları için zor ve heyecan verici bir görevdi. Bu görevi büyük bir şevkle üstlendiler.

Kudüs’ün şehir merkezi, tarihin en derinlerinden beri sayısız çatışmalara, savaşlara ve işgallere tanık oldu. Uzun yıllara dayanan tarihi içinde şehir iki kere yıkıldı, 23 kere işgal edildi, 52 kere saldırıya uğradı ve 44 kere fethedildi ve tekrar geri alındı. Ancak hiç bir zaman bir ışık master planının konusu oldu mu? Bir kez bile olmadı! Ve bugün bu şehir hala daha sayısız çatışmanın merkezi. Hem İsrail hem de Filistin devletleri tarafından sahipleniliyor. Uluslararası toplumlar bu şehri bir başkent olarak kabul etmiyor ve Birleşmiş Milletler kenti işgal altında olarak tanımlıyor. Tüm bu çatışmalara rağmen şehir, kronolojik olarak gelişen üç semavi dinin hac merkezi olarak görülüyor. Yahudi aleminde altın, Tanrının sembolü veya Tanrısal ışık anlamını taşır. “Shesh” (Beyaz) bedensel ve ruhsal saflığın simgesidir, çünkü ışığın “gerçek” rengi olarak görülür. Hıristiyanlar için Tanrı dünyanın ışığıdır. Eğer Üç Kutsal Kral Bethlehem yıldızını takip etmemiş olsalardı Hz.İsa’yı bulamayacaklardı. Bu nedenle Hıristiyanlıkta ışık, güven ve oryantasyonun kaynağı olarak görülür. Bir mum ışığının alevinde ateş, her ikisini de temsil eder, kutsal ruh ve ışığı. Müslümanlıkta ışık bilgi ve inancın sembolüdür. Müslümanlıkta ayrıca doygun yeşillikleri olan cenneti temsil eden yeşil renk de tercih edilir.

Kentin tarihi kısmı ve duvarları için hazırlanacak olan ışık master planında, burada birlikte yaşayan kültürleri eşit şekilde göstermek ve aynı zamanda turizmi desteklemek büyük önem taşıyordu. Proje analiz edilirken birçok soru ortaya çıktı. Eski şehrin duvarları arkasında aslında neler yapılıyordu? Kentin o “büyük sarı” güneşle kaybolmaması ve tamamen karanlığa gömülmemesi için neler yapılabilirdi?

Aydınlatma tasarımcıları, çevredeki gece görüntüsünün havasını, eski kentin sokaklarına taşıma fikrinden yola çıktılar. Enerji tüketiminin ve ışık kirliliğinin azaltılması ile inovatif bir aydınlatma konseptinin geliştirilmesi bu ışık master planının taktik ve siyasi zorluklarıydı. Kudüs’ün karanlık kulisi önündeki Jaspis kırsal bölgesi, sürekli büyüyen ve iki nehrin vadileri boyunca ilerleyen bir yeşil kuşak tarafından çevreleniyor. Araştırma içinde özellikle bu yeşil şerit, aydınlatılmış kent duvarının kontrastını sağlayacak potansiyel karanlık alan olarak belirlendi.

Gece, kentin görüntüsü gündüze göre çok farklı olur. Concepto tarafından geliştirilen aydınlatma konsepti, ziyaretçisine Kudüs’ün morfolojisi, kenti çevreleyen duvarın şekli, topoğrafyasıyla olan özel ilişkisi ve etrafındaki peyzaj hakkında daha fazla bilgi edinmesini sağlamayı hedeflemişti. Anıtlardan en önemlileri gece için aydınlatıldı. Böylece hemen algılanıyor ve kenti ziyaret edenlerin, Kudüs’ün sokak ve meydanlarında ilerlerken büyüleyici tarihini de tekrar yaşamalarını sağlıyor.

Jaspis taşının farklı renk katmanlarından oluşması gibi ışık konseptinin de; eski şehrin çevresindeki kırsal alanı, duvarı, evleri ve sokakları, ağaçları, dikey ögeleri ve çeşitli kubbeleri ile farklı katmanlarını yansıtması istendi. Geceleri, “ışık katmanları” ile eşsiz ve sembolik, sanki Jaspis’den yapılmış bir görüntü ortaya çıktı. Jaspis, doğadaki tüm renkleri kendi içinde barındıran çok özel ve renkli bir mineral. İbranice, Asurca, Farsça, Yunanca ve Latince yazılan metinlerden Jaspis’in antik çağda genel olarak bilindiği anlaşılıyor. Eski kentin geçmişteki günlerinden kalan hikayelerini hala daha anlatan çevresi, tepelere ve iki vadi boyunca yerleştirilecek renkli ışık noktalarından oluşan sekanslar ile geceleri aydınlatıldı; bu durum da bölgeyi şiirsel olarak öne çıkarttı. Çevredeki tepelerin aşağı kısımları bilinçli olarak karanlıkta bırakıldı, vadinin alt kısımları ise çok az bir ışık ile aydınlatıldı. Kidron vadisi boyunca ise mezarlar altın sarısı bir ışığa daldırıldı.

Yaya yolları düz renklerde. Bu da binaların inşaatında kullanılan kiremit ve taşlarla binaların güneşli cepheleri arasında yoğun bir kontrast oluşturuyor. Ağaçlar, bolca ışık veren güneşle aslında rahatça büyüyebilecekken, inorganik çevre tarafından sarmalanmışlar ve bunun içinde yok oluyorlar. Uzaktan neredeyse ağaçlar görünmüyor. Bu nedenle aydınlatma tasarımcıları daha büyük ağaçların aydınlatılmasına karar verdiler. Bu şekilde bu ağaçların gece görüntüsüne dahil edilmesi sağlandı. Bunun yanı sıra, eski kentin içindeki şark havası sayısız görsel bilgi sunuyor ve en önemli ögelerin (kubbeler, kilise kuleleri ve minarelerin) bazen tamamen görünmemesine neden oluyor. Bazı sokaklar taklarla korunmuş diğerleri ise güneşten korumaya yönelik emprovize edilmiş siperlere sahip.

Şehir içindeki sokaklar artık özellikle duvarlara uygulanan lambalar ile aydınlatılıyor. Bunlar, yüksek basınçlı sodyum lamba donatılmış klasik tarzda fener türünde lambalar. Geceleri, duvarların doğal ve açık renklerini yansıtıyorlar. Concepto’nun yaptığı araştırmalara uygun olarak tüm iç sokaklar sıcak beyaz ışık ile (2800 K ‘dan 3000K’ya kadar) aydınlatılıyor. Lambalar kamaşmayı önleyecek özellikte veya sarkıt lamba şeklinde ya da bina cephelerine monte edilmiş. Ana cadde üzerindeki çeşitli mimari ayrıntılar (kemerler, pencereler, balkonlar, oyma kapılar, çeşmeler) geceleri ışık ile öne çıkartılıyor.

Ana caddelerdeki fenerler filtrelerle donatılmış, böylece duvarlarda hafif renkte ışık desenleri oluşuyor ve eski kentteki sokakların yerleşimi öne çıkartılıyor. Bu fenerlerle eski kentin iki ana aksı öne çıkartılıyor: Decumanus(Doğu batı) ve Cadro (Kuzey – güney). Her iki sokak istikameti, zamanında Romalı kent planlamacıları tarafından belirlenmiş. Bugün, dört semt bu aks üzerinde yer alıyor. Müslümanlar, Ortodoks Hıristiyanlar, Ermeniler ve Yahudiler bu semtlerde yaşıyor. Aydınlatma tasarımcıları, fenerler için; güneşin durumuna göre, güneşin doğuşu ve batışında görülen renk tayfının içeriğini baz alan, farklı renk filtreleri kullandılar. Bunlar kuzeyde mavi, doğuda yeşil, güneyde sarı ve batıda kırmızı şeklinde uygulandı. Concepto tarafından geliştirilen fenerin şekli ise, kentin dini anıtlarının mimari şeklini andıran küçük bir kubbesi olan kübik biçimli bir gövdeden oluşuyor.

Kudüs kenti için sorumlu planlamacılar, daha uygun bir fener tasarımı için uluslararası bir ihaleye çıkmayı düşünüyorlar. Üstü kapalı sokaklara; kemer biçimli, sekiz metre yükseklikte ortadan bir sarkıt lamba asılması planlanıyor. Sekiz metrenin altında bir yüksekliği olan üstü kapalı sokaklara ise fenerler her iki yan duvara monte edilelerek uygulanabilecek. Her iki durumda da konsept, üstü kapalı sokak alanlarını daha büyük göstermek için dolaylı bir bileşene sahip. Sokakların altındaki kemerler sistematik olarak zeminden aydınlatılarak en uygun gece perspektifi yaratılıyor. Ana alışveriş sokağı için ise aydınlatma tasarımcıları, yan duvarları boş bırakacak tarzda sokağın ortasından aşağı doğru sarkıtılacak lambalar önerdiler.

Gün ışığının rolü Işık tasarımının analizinde eski kent merkezinin konumu önemli bir rol oynadı. Merkezin konumu iki vadi tarafından belirleniyor, Doğusunda Kidron vadisi ve Batısında Hinnom vadisi yer alıyor. Kentin kendisi ise, güney doğuya bakan bir yamaçta. Bu yamaç doğuda Ölberg ile birleşiyor ve güney batıda alçak tepeciklerle çevreli.

Eğimli konumu ve çevresindeki duvarı ile eski kent gün içinde güneşin, hava koşullarının ve mevsimlerin durumuna göre farklı algılanıyor. Kudüs’ün enlem derecesi nedeniyle (31,8 derece) yaz ortamında güneşin azami açısı 81,8 dereceye ve kış döneminde 34,7 dereceye ulaşıyor. Eski kentin kuzey duvarı sadece günün çoğu zamanı değil, neredeyse senenin tamamında gölgede kalıyor.

Doğan güneşten yansıyan ışığın spektral bileşiminde önemli ölçüde yeşil bulunuyor. Akşam güneşiyle oluşan ışık ise büyük bir kırmızılığa sahip. Bölgedeki taşlar, günün tamamında güne ışığını yansıtıyor, böylelikle kent duvarının dış görüntüsü sürekli değişiyor. Eski şehrin siluetinden yukarı doğru yükselen kubbeler, minareler ve kilise kuleleri çeşitli renklerde. Yüzeyleri ise güneş ışınlarına farklı tepki veriyor. Duvar, eski kentin içerlerinde iken güneşin konumuna göre ve binaların yoğunluğundan kaynaklanan engellerle neredeyse görülemiyor. Eski kentin büyüklüğü ve olağanüstü şekli, yeni kente olan yakınlığı nedeniyle doğudan anlaşılamıyor. Perspektifte duvarın konumu da yok oluyor. Batıda ise kentin çevresindeki doğa, kentin görülmemesine neden oluyor.

Bölgeyi gece ve gündüz olmak üzere ayrıntılı bir şekilde inceleyen Concepto ekibi, istenilen etkiyi yaratacak ve her bölüme hassas bir şekilde hitap edecek orjinal bir ışık master planı geliştirdi. “Yukarıya doğru sınır yoktur” deyimi eski kentin dar sokakları için geçerli değil. Yukarı bakıldığında masmavi gökyüzünden çok az birşey görülebiliyor. Dar sokak ve caddeler farklı konumda. Bölgenin orantısız ölçüleri nedeniyle zemin eğimli. Bu alanlardaki eğimlere basamaklarla çözüm getirilmiş. Örneğin doğu ile batı arasında, yaklaşık 70 m’lik yükseklik farkı var. Temel olarak sokaklar doğudan batıya veya kuzeyden güneye doğru gidiyor. Sokakların her zaman bir güneşli tarafı var ve böylece karşı cephesindeki binalarda güçlü, keskin gölgeler oluşuyor.

Ortaya çıkan sonuç ise, sayısız farklı ışık efekti. Eski kentin yakınında bulunan, batıdaki yeni şehir bölgesi de yüksek basınçlı sodyum lambalar ile aydınlık bir şekilde ışıklandırılmış. Kentin bu bölgesinde lambalar yüksek direklere monte edilmiş. Benzer bir sahne kentin kuzey bölgesinde de kendisini tekrarlıyor. O bölgede sokak aydınlatması duvar aydınlatması ile rekabet içinde. Eski kenti çevreleyen ana cadde, duvara paralel ilerliyor. Yüksek basınçlı sodyum lambalar ile donatılmış sokak lambaları, çoğu zaman dışa doğru yönlendirilmiş. Durum böyle olunca ışık rahatsız edici bir hal alıyor.

Concepto tarafından duvar için geliştirilen aydınlatma konsepti, altın sarısı çizgi şeklinde bir ışığa dayanıyor. Kent duvarına açı oluşturan alanlarda ışığın daha yüksek yoğunlukta olması hedefleniyor. Bu bileşen, kentin gece görüntüsünde önemli bir rol oynuyor. Concepto bu renk ısısını, Kudüs tarihinde büyüyü hatırlattığını ve altın renginin her dinde önemli bir rol oynadığını anımsayarak seçti. Ayrıca, aynı renk eski kentin taş yapısını ve çevresini geceleri yansıtma özelliğine sahip. Duvarın iç kenarının belli bölümleri ışıklandırıldı, böylece geceler kentin o eski tanınmış yüzü öne çıkartıldı. Özellikle Ölberg’in ucundan ve güneyden aşağı bakıldığında...

Duvardaki kulelerin benzer şekilde aydınlatılması hedefleniyor ancak, kulelerin hacmini daha büyük göstermek ve bunların gece görünmesini sağlamak için iki tarafı da aydınlatılmayacak. Duvarın anıtsal özelliğini ve dokusunu öne çıkarmak için altın sarısı aydınlatma, duvarın yakınından, zeminden yapılacak. Bu konsept ile duvar, rahatsız edici dikey direklerden kurtulmuş olacak. Plana göre duvar eşit oranda aydınlatılacak ve çizgisel efekt yaratacak olan ışık yukarı doğru azalacak. Tempelberg üzerinde güney batı ve güney doğu duvarları boydan boya aydınlatılarak, kutsal mekânın devasa yüksekliği ve anıtsal özelliği vurgulanacak. Bu altın renginde ışıklandırılan ilk katmanın üzerinde; duvar boyunca yer alan en önemli ağaçlar da ışıklandırılacak ve böylece karanlıkla birlikte dengeli bir görüntünün ortaya çıkması sağlanacak.

Ölberg’in tepesindeki Yahudi mezarlığı halen soğuk beyaz ışık ile aydınlatılıyor. Projektörler direklere duvarının dış kısmından yürüdüğünüzde; özel monte edilmiş direkler, mevcut lamba direkleri, zemine veya Zion kapısının karşısındaki duvara monte edilmiş çeşitli türde lambalar görürsünüz.

Sokak aydınlatması konseptinde Concepto ekibi, bilinçli olarak özel ve piyasa ürünü bir aydınlatma önermedi. Bunun yerine, mağaza cephelerinin yeni türde tasarımını, mevcut güneşten koruyan çatıların incelenmesini ve mağaza sahipleri için yeni öneri ve kuralları kapsayan geniş çaplı bir metodoloji önerdiler. Aksi takdirde, kentin dükkan sahipleri, özel binaların yarattığı çeşitlilik ve düzensiz gece görüntüsü oryantalist bir hava yaratıyor; ki bu atmosferin kaybolması istenmiyor. Hıristiyan ve müslüman çevrelerin sahip olduğu dükkanların ışıkları akşamın erken saatlerinde sokak ışıklarını bastırabilecek kadar yoğun oluyor fakat dükkanlar kapanır kapanmaz hemen yok oluyorlar.

Eski kentin tarihi binaları Bir hayli tarihi yapı olmasına rağmen, bunların çok azı aydınlatılmış durumda ve geceleri diğer binaların yanında neredeyse hiç görünmüyorlar. Örneğin, Felsendom’un altın kubbesi, al-Aqsa Camisi, David Kalesi ve Aziz Salvador kilisesi. Felsendom’un altın kubbesi ışıklandırılmış olmasına ve kentin siluetinden dışarı çıkmasına rağmen, Tempelberg üzerindeki aşırı sokak aydınlatması (yüksek basınçlı sodyum lambalar) ile rekabet ediyor. Minarelerden bazıları yeşil ışık veren düz, hatta yerleştirilmiş flüoresanlar ile ışıklandırılmış. Kısacası, kentin gece görüntüsü öne çıkmıyor.

Kudüs’ün, eski kenti içinde birbirine bitişik yoğun yapılarının gündüz görüntüsü. Işık master planı için Kudüs’ün eski kenti içinde ve dışında, kentin gece görüntüsünün en iyi şekilde algılanmasını ve ziyaretçilerin yönlerini daha iyi bulmalarını sağlamak için önemli simge ve anıtların ışıkla öne çıkartılması istendi. Tüm önemli binalar kubbeleri, çatıları, kuleleri veya minareleri gibi barındırdıkları ögelerin türü ve rengi ile tanımlanabilirler. Roger Narboni’ye göre bu mimari ögelerin sıcak beyaz ışık (3000 K) ile aydınlatılması gerekiyordu. Böylece her bir yapının rengi ve dokusu ortaya çıkacak ve Kudüs’ün siluetine uygun bir şekilde entegre edilmiş olacaklardı. Aydınlatma, bilinçli olarak yapıların daha üst noktalarındaki ögelere odaklanacaktı. Yapı cephelerinin, kamusal alanlarda yer alan altta kalan kısımları da aynı kalitede ve ışık renginde aydınlatılacak; ancak bunlar yayaların görüş açısında olacaktı.

Şehir duvarı ve mezarlıklar Şehir duvarının kuzey doğu açısı, halihazırda aydınlatılmamış olan tek bölüm. Ancak şehir meydanın tamamının aydınlatılması hedefleniyor. Meydanın ikinci ve daha karanlık bölümüne de aynı tasarımlı lambaların, bina cephelerinin alt kısımlarına gelecek şekilde yerleştirilmesi hedefleniyor. Böylece zemin boş bırakılmış olacak. Sokak trafiği için 30 km/s hız sınırlaması var. Belediye ile yapılan uzun görüşmeler neticesinde aydınlatma tasarımcıları, sokak aydınlatmasından sorumlu teknisyenleri 15 Lux’luk bir ortalama ışık gücü ile aydınlatma konusunda ikna ettiler. Bu standart değerlerin bir hayli altında bir değer.

Üst sol: Kudüs üzerinde güneşin ilerleyiş şekli Üst sağ: Uzaktan mevcut aydınlatmaya bakış Alt sol : Çeşitli minarelerdeki yeşil ışık çubukları ile mevcut aydınlatma Alt sağ: Mevcut aydınlatma örneklerinde uygulama ve renk ısısı konusundaki koordinasyon eksiklikleri görülüyor.

Sol üst: Aslan kapısının görselleştirilmesi. Ana yollardaki ışıklar renk filtreleri ile yön tayin ediyor. Renk filtreleri güneş ve gün batımı/gün doğumu sırasında ışığın spektral içeriği ile ilgili: kuzeyde mavi, doğu yeşil, sarı güneyde ve batı kırmızı.

Sağ üst: Yafa kapısının gece ve gündüz görselleştirilmesi.

Şam Kapısı Görselleştirilmesi.

Sokakların gece görünmesini sağlamak için bazı ilginç dokuya sahip olan bina cephelerinin hafifçe aydınlatılması uygun görüldü. Küçük boyutlu LED projektörleri, dükkânların birinci katlarındaki tentelerine monte edilerek dükkanların etrafındaki alanları hafifçe aydınlatılacak. Güneşten korunmak üzere yapılmış olan siperlere düz bir hatta yerleştirilen LED modülleri, bina cephelerinin üst kısımlarını difüz aydınlatacak. Bina cephelerinin mimari ögeleri, gündüz neredeyse görünmeyen LED mikro projektörler (3000K) ile öne çıkartılacak. Concepto ekibi için böylesine eski bir şehrin ışık master planını yapmak çok önem taşıyan bir görev oldu.

Araştırma ve analizler, Kudüs gibi eski çağlardan beri varolan bir yeri çağdaş ışık tasarımına kavuşturmak için yapıldı. Aydınlatma tasarımcıları ayrıca, amaca yönelik uygulanan ışık çözümleri ile gündüz ve gece dünya çapında bilinen bir görüntüyü nasıl öne çıkarabileceklerini incelediler.

Tüm bu çalışmalar boyunca Kudüs’ün özel ve karmaşık siyasi durumu da sürekli dikkate alındı. Işık master planının hem İsrail hem de Filistin makamlarınca onaylanması gerekiyordu. İsrail hükümeti Ekim 2010 tarihinde resmi olarak onayını verdi. Muristan meydanından sonra Yafa kapısının da aydınlatılması anlaşması da Mart 2012 sonu itibariyle yapılacak.

Bunun dışında farklı mimarlar sokak ve kent merkezinin yeniden tasarlanması konusunda çalışmalarını yürütüyorlar. Tüm bu araştırmalar Concepto tarafından geliştirilen masterplana dayanıyor. Bu açıdan bakıldığında, profesyonel aydınlatma tasarımcıları sadece ek hizmet sunmuyor, bir projenin tüm tasarım sürecini de yönetebiliyorlar.

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Jerusalem Development Authority – Reuven Pinsky Proje yöneticisi: Ariel Municipal Company – Eduardo Hübscher Aydınlatma tasarımı:

Concepto – Roger Narboni, Melina Votadoro, Florence Serre/ Fransa Yafa Kapısı Mimarı: Gaï Igra/Israil monte edilmiş konumda ve tepelere doğru ışık veriyor. Bu uygulama ile Ölberg’e gelen ziyaretçiler, aşırı ışık nedeniyle kentin nefes kesici görüntüsünden mahrum bırakılıyor. Doğuda kalan duvarın yakınında yer alan Müslüman mezarlığı da direklere monte edilmiş projektörler ile soğuk beyaz ışıkla aydınlatılıyor. Doğudan kent duvarı yönüne bakıldığında lambalar, aydınlatılacak alandan bir hayli uzak olduğu için görüntü tamamen yok ediliyor. Ayrıca lambalar aşırı enerji tüketiyor.

Halka açık alanlar Sokak aydınlatmasının yeni planında kamusal alanların aydınlatması kilit bir rol oynayacak. Her yerin niteliği ve büyüklüğüne göre aydınlatma yapmak için her bir yerin ışığı özel olarak tasarlanacak. Sokak olan yerlerde lambalar öylesine açık alanlara yerleştirilmeyecek. Bulunulan yerin tasarımının ayrılmaz bir parçası şeklinde konumlandırılacak. Bu anlamda gerçekleştirilen ilk proje Muristan Meydanı. Trafiğe kapalı olan bu meydan Hıristiyanların bölgesinin merkezinde yer alan Grabes kilisesinin güneyinde bulunuyor ve renkli bir Yunan pazarına sahip. Çeşmenin aydınlatma projesinin kararı Haziran 2010 tarihinde alındı. Bu alan artık gece sahnesinin odağında.

Giriş kapıları Kapılar, her ne kadar eski kentin en önemli meydan ve mekânlarına giriş anlamına gelse de bugüne kadar hiç öne çıkartılmadı. Bu nedenle Concepto ekibi, kapıları yine altın sarısı bir ışıkla içerden ve dışarıdan aydınlatma kararı aldı. Kapılar, belli ayrıntıları ve dokuları ortaya çıkarmak için zeminden aydınlatıldı. Batıda da eski kentin siluetini daha öne çıkarmak için heybetli David Kalesinin dış duvarı aynı şekilde aydınlatılacak.

Yafa kapısının aydınlatması Kent duvarının batı tarafındaki Yafa kapısı eski kentin ana girişi. Bu bölgeye bir minare ve David Kalesi hakim. Bölge şu sıralar, trafik akışını azaltacak ve henüz inşaat aşamasında olan büyük bir yenileme projesinin bir parçası. Yeni aydınlatma ile Yafa kapısının gece görüntüsü güzelleştirilecek ve kalenin anıtsal duvarları öne çıkartılacak. Ayrıca yayalar, eski kentin sokaklarını daha rahat bulacak. Genel olarak aydınlatma, kentin yeni tasarlanan bu bölümündeki gece atmosferine değer katacak.

Yafa kapısı ile David sokağı arasında, sokakların geniş olduğu bir noktada kalan Omar Ibn El-Khattab meydanının birinci kısmına, çağdaş kentlere uygun çoklu amaca hizmet eden direklerin (beş ile on metre yükseklikte) yerleştirilmesi planlanıyor. Böylece binadan sokağın karşı tarafındaki korkuluklara kadar,

Dergide s. 50.