Paradise Street Aydınlatma Konsepti

Metin: Laura Bayliss, Chris Lowe, Kai Becker

Liverpool’un hassas bölgeleri ile çevrili geniş bir arazisinden şu sıralar yepyeni bir semt doğuyor. Yapı planlarına göre konutlar, otel tesisleri, ticaret ve serbest zaman aktivitelerine yönelik kullanım alanları öngörülüyor. Bu boyutta bir kentsel yapı girişimi, kent planlamacıları, mimarlar ve de aydınlatma uzmanları için ideal bir uygulama alanını teşkil ediyor. Aydınlatma tasarımclarına burada düşen görev, tüm alanın bağlantısının şehrin mevcut yapıları ile sağlanması ve binaları, sokakları ve yaya alanlarını heyecan verici şekilde ışıklandırmak.

Liverpool. İngiltere’nin kuzeybatısındaki büyük şehir, özellikle 60’lı yıllarda müzik dünyasını fetheden Beatles grubunun doğduğu yer olarak biliniyor. Mersey nehri boyunca uzanan şehir, İngiltere’nin ikinci büyük ihracat limanına sahip. 19. yüzyılda, dünya ticaretinin yaklaşık %40’ının buradan yürütüldüğü biliniyor. Bu tarihi nedenden dolayı UNESCO, 2004 yılında ünlü Albert Dock’un da yer aldığı liman kentinin bir bölümünü dünya kültür mirası olarak açıkladı.

Bugün Liverpool yaklaşık 450.000 nüfusa sahip. Norveçli Stavangar kenti ile birlikte Avrupanın Kültür başkenti olmak üzere 2008 yılına doğru büyük adımlarla yürüyen bir şehir. Ancak sözkonusu tarihe kadar, şehrin görüntüsünü değiştirecek devasa bir yapı projesinin tamamlanması gerekiyor.

Albert Docks’lar ve bugünkü şehir merkezi arasında, yaklaşık 170.000 metre karelik büyük bir alan üzerinde, Geliştirme Alanı Paradise Street olarak adlandırılan, şehrin en büyük inşaat şantiyesi yer alıyor. Proje bir master plana dayanıyor. Temel tasarımı Eylül 2000 yılında kent projeleri geliştiren Grosvenor ve Liverpool Belediyesi tarafından hazırlandı. Yapı planına göre, liman bölgesinin, alansal olarak bugünkü şehir içi ile bağlanması öngörülüyor. İnşaatın en önemli komponentleri, konutlar, alışveriş bölgeleri, serbest zaman alanları, yaya bölgeleri, şehre giriş alanları ve bölgeye gelenler için park olanaklarından oluşuyor.

Master planın uygulamaya geçirilmesi Building Design Partnership (BDP) şirketi tarafından denetleniyor. İngiliz asıllı firma, mimari, tasarım ve mühendislik alanlarından gelen üst düzey uzmanlar ile birlikte, müşteriye inşaat bölgesinde komple çözümler sunmak üzere el ele çalışıyor. Farklı BDP ofislerinden gelen mimarlar ayrıca bu bölgedeki kısmi projelerin uygulamasından sorumlu. BDP firmasının aydınlatma uzmanlarından oluşan bir ekip, tüm projenin aydınlatma master planının geliştirilmesi ile görevlendirildi. Aydınlatma tasarımcılarının ekibe erken dahil edilmesi sayesinde, Laura Bayliss etrafındaki uzmanların çalışmaları için ideal çıkış ortamları oluşuyor. Böylece mimarlar, belediye, idari makamlar ve tasarımcılar arasında yaratıcı olarak hareket edebiliyorlar ve aktif olarak planlama süreçlerine etki ediyorlar.

Sol: Liverpool, Mersey nehri boyunca uzanan bir şehir. Ön cephede Anglikan Katedrali yer alıyor, nehrin solunda Albert Docks, nehir boyunca biraz daha sağda Liver binası görülüyor. Tüm bu tarihi yapıların arasından Paradise Street şantiyesinin vinçleri göğe doğru yükseliyor.

Sağ: şehir merkezi istikametinden inşaat alanına bakış. Arka cephede, inşaat alanının ana girişi olan Strand Street ve Albert Docks yer alıyor. Resmin ortasında, daha sonra üzerine park alanı yapılacak çok katlı yeraltı garajı görülüyor. Fotoğraflar: webbaviation.co.uk

Geliştirme Bölgesi Paradise Street için kentsel yapı master planı

Master plan, Mersey nehrinin kenarından Liverpool kentinin merkezine kadar uzanan geliştirme bölgesini altı alana bölüyor: merkezi varış noktası, park, South John Street, tüm projenin adını aldığı Pradise Street, Hanover Street ve Peter’s Lane. Her bir yerin özelliği, bölgedeki yapıların özel fonksiyonlarına, herbirinin yapı tekniği açısından belirgin özelliklerine ve de kent çevresi içindeki konumuna dayanıyor.

Sözkonusu varış noktası, trafik tekniği açısından bölgenin kenarında iyi bir konumda ve hemen Albert Dock’ın yakınında. Burada bir otobüs durağının yanısıra, 3.000 araçlık park olanakları yaratılıyor. Sadece 2.000 aracın yeraltı garajına park edebilmesi öngörülmüş. Bu alanın üzerinde ise geniş bir yeşil park alanı oluşturuluyor. Geniş çaplı olarak yapılar tarafından çevrenelecek olan teras şekilli park, bir kenarından Strand Street’e açılıyor. Buradan hemen liman bölgesine geçiş olanağı var. Parkın halka açık kullanımı öngörüldüğünden, bu bölgede ayrıca serbest Bilgisayarda hazırlanan animasyonda yeni binalar, mevcut çevre ile bağlantılı olarak gösteriliyor. Aşağıdaki resimde Strand Street ve Albert Dock’lara giden sapak gösteriliyor.

Uygulama: Grosvenor zaman olanakları ve küçük dükkanlar yer alıyor. Park, limanın aksi istikametinde, köprüye benzer üst geçitlerden South John Street’e doğru sonlanıyor. Yükseklik açısından değerlendirildiğinde, sokak, parktan daha aşağı bir konumda bulunuyor ve tüm alışveriş merkezinin temel noktasını oluşturuyor. Paradise Street’in neredeyse tamamı uzunlamasına görülebiliyor. Burada John Lewis’in en önemli mağazalarından birinin yer alması planlanıyor. Geniş sokak üzerinde yayaların rahatça hareket etmeleri, vitrinleri gezerken Cafe’lerde oyalanmaları hedefleniyor. Yapı planına göre, Hanover Street için ayrıca tarihi yapıların entegrasyonu öngörülüyor. Mimari önemleri nedeniyle bu yapılar restore edilecek. Örneğin, özellikle Paradise Street’in girişini öne çıkartan bina kompleksi gibi. Hanover Street’ten, Peter’s Lane sokağına geçiş yapılıyor. Bu alan da birçok küçük meydanı ve kemerli noktaları ile yayalar için bir başka çekici çevre olarak planlandı.

Aydınlatma master planı

Tüm bölgeye 22 bina dağılıyor. Bunlardan çoğu yeni yapılar. Yapı planlamasına çeşitli mimar ve tasarım ekipleri katıldığından, ortaya çıkacak sonuçta her bir elemanın bu kişilerin kendi imzalarını taşıyacağı anlaşılıyor. Bu tür bir mimari çeşitliliğe bir uyum getirmek amacıyla, Laura Bayliss projenin her bir yapı taşını tek tek inceliyor ve sonunda uygun aydınlatma tasarımını geliştiriyor. Bu tasarımların sadece kendi kendine etkileri değil, geliştirilen tüm proje ile uyum içinde olmaları sağlanıyor. Bunun yanı sıra, Aydınlatma tasarımcılarının bir diğer görevi ise, çevredeki mevcut aydınlatma yapısı ile bölgenin aydınlatmasını uyumlu hale getirmek. Liverpool Belediyesi’nin aydınlatma projesinin de dikkate alınması gerekiyor. Kentsel aydınlatma stratejisinin bazı projeleri inşaat alanına son derece yakınlaşıyor. Örneğin Hanover Street ‘deki ve Albert Docks’daki 12 numaralı evin direkt olarak yeni inşaat alanı ile iletişim içinde olması gerekiyor.

Dolayısıyla, aydınlatma planının geliştirilmesi aşamasında özellikle konseptin, kentin diğer kısımları ile bağlantı içinde uyumuna dikkat ediliyor. Bu amaçla aydınlatma tasarımcıları bölgede kilit noktaları tespit etmişler. Tasarımcılar kilit yolları anlamaya ve bu bilgileri planlamada dikkate almaya çalışıyorlar. Temel durumu bir kere anladıktan sonra ekip, renkli, dinamik ve statik

Aydınlatma tasarımcıları burada, bitkilerin ışığa yönelmesi olarak tanımlanan fototropik efektlere güveniyorlar. İnsanları görsel açıdan canlandırmak için bilinçli olarak suni aydınlatma uyguluyorlar. Bu efekti kullanabilmek için, örneğin uzunlamasına bakış alanı sağlayan bölgeleri, mükemmel mimarilerin veya kilit noktaların olduğu önemli mekanları tanımlıyor ve bu durumlara uygun aydınlatma konseptlerini çalışıyorlar. Bu kilit komponentler için yapılan aydınlatma tasarımının, bölgede bulunan insanların hareketlerini etkilemesi bekleniyor. Ya yaya trafiğinin akışı ilginç mekanlara doğru yönlendirilecek ya da aydınlatma tasarımının yapılmaması halinde hiç görülmeyecek bölgeler, ışık efektleri sayesinde insanlar tarafından birbiri ile bağlantılıymış gibi algılanacak.

Aydınlatma tasarımının temelinde iki aydınlatma türü elemanlar için bir model oluşturmuş. Kural gereği, her bir mekanın ve sokakların tek düze tasarlanmasından kaçınılmış, diğer taraftan projenin tümüne bakışın ihmal edilmemesine dikkat ediliyor. Sonuç olarak bu bölgede görsel açıdan ilgi çekici ve kontrast olarak zengin durumlar ile kendisini gösteren bir çevre yaratılmak isteniyor.

Yukarıda verilen plan sokak aydınlatması için farklı renk ısınlarına işaret ediyor. Ortadaki resim ise, renkli ışığın uygulanacağı yerleri gösteriyor. En alt eskizde ilave (sarı/ turuncu) ve dinamik (pembe) ışık hakkında bilgi veriliyor. Uygulam: BDP görülüyor. Bir alan tamamen fonksiyonel ışıklandırmayı kapsıyor. Örneğin, sokakların ve yaya alanların uygun aydınlatılması ile, güvenlik unsuru işleniyor. Diğer alan ise tüm tamamlayıcı efekt aydınlatmasını kapsıyor, örneğin bina aydınlatması şeklinde bölgeye ek değer katıyor. Tüm ışık çözümleri için temelde, lambaların değil, aydınlatma efektinin ön planda olduğu kuralı geçerli. Bunun yanı sıra, aydınlatma komponentlerinin ekonomik olması ve bakım kolaylığı getirmesi bekleniyor.

Aydınlatma tasarımcılarının planı, bu projedeki bölgenin içinden geçen veya bölgeyi çevreleyen sokakların ışıklandırılması kapsamında farklı renk ısılarının kullanılmasını öngörüyor. Bu strateji ile, bölgenin bir tür hiyerarşik aydınlatma yapısı ile bölünmüş olduğu etkisi yaratılacak. Ana yollar ve yan yollar tamamen görülebilir şekilde birbirinden ayırtedilebiliyor. Dolayısıyla kent ile yeni semt arasındaki kilit yolların görsel bağlantısı da kurulmuş oluyor. Strand Street gibi yoğun trafiği olan sokaklar için soğuk renk ısısı ve yüksek renk yansıma endeksi olan ışık kaynakları seçildi. Halojen-metal buharlı lambaların ışığı, enerji verimi yüksek bir aydınlatma şekli sunuyor ki; bu durumu yerel makamlar da kabul edecek ve uygulamaya alacak. Sokakların temelde iyi aydınlatılmış olması ayrıca güvenlik nedeniyle İngiltere’de halka açık alanlarda monte edilmiş olan kameralar üzerinden denetimi de garanti ediyor. Yayalara açık alanlar boyunca lambalar, boyutları ve yükseklikleri itibariyle, kullanıcılara uygun biçimde olacak. Bu arada birçok ürün, tamamen projeye ve çevreye özgün olarak üretilmiş. Lambalarda kaliteli ve yüksek değerli ampuller kullanılacak. CDM-T lambalarından beyaz ışık, mekanda hiyerarşi oluşturmak ve mağaza ve dolaşma alanlarını vurgulamak için kullanılacak. Alanlara aydınlatma efektleri kazandırmak için renk ısıları ile çalışılacak. Bunlar bölgedeki farklı yer ve yerlerin fonksiyonlarına uygun olacak şekilde uyarlanacak.

Ek aydınlatma efektleri ile ilgili olarak bazı kilit stratejiler geliştirildi. Bölge içinde yer alan seçilmiş bina ve yerlerin ışıklandırılması ile dikey seviyede ilginç sokak çevrelerinin oluşturulması ve mimarinin gece görüntüsüne değer katılması amaçlanıyor. Konsept, bazı evlerin, özellikle apartmanların ayrı bir bina aydınlatmasına gereksinimi olmayacağını, dairelerdeki ışığın dışarı etkin bir aydınlatma efekti yaratacağını öngörüyor.

Mevcut eski binaların tarihi bina cepheleri için uygun, mimarisini dikkate alacak, daha çekingen bir aydınlatma öngörüldü.

Bina cephelerinin ışık tekniği ile tasarımı ile tüm alanın bir bütün içinde görülerek değerlendirilmesi amaçlanıyor. Bu özellikle Paradise Street boyunca yer alan binaların aydınlatma tasarımının planlamasında görülüyor. Burada sokak boylu boyunca görülebildiğinden, yayalar aynı anda birçok yapıyı görüş alanlarında bulacaklar. Planlama açısından çok özen gerekiyor. Çünkü renkli olarak ışıklandırılan cephelerin, görüş alanındaki diğer renkli bina kaplamalarının görüntüsü ile çakışması istenmiyor. Bu düşünceden yola çıkarak, birbirine sınır yapan bina cepheleri için uyumlu renk paletleri çalışılmış. Proje tamamlandığında, bu sokağa bakıldığında, renkli ışıklar ile donatılan bina cepheleri, şarap kırmızısından, kırmızıya, turuncu ve sarı gibi sıcak renk tonlarında algılanacak.

Bina cephesi aydınlatmasının dışında, bazı binaların iç alanlarının ışıklandırılması ile de canlı bir atmosferin yaratılması ve ziyaretçilerin ilgisinin yapıya çekilmesi isteniyor. Bu tür aydınlatma efekti ile binaların iç mekanları resmin tamamının bir parçası olurken, sokakların görüntüsü daha genişletilmiş olacak. Yine uygulamaya konulacak teknikler; her bir uygulama mekanı, örneğin ticaret, serbest zaman geçirme veya restoran alanlarına uygun şekilde uyarlanacak. Sonuç olarak istenen, dinamik ışık ile binaların belli bölümlerinde veya halka açık alanlarda etki yaratılması ve ziyaretçiler için bölgenin daha çekici hale getirilmesi, örneğin park alanlarında.

Parkların görünür çevresini Halos olarak adlandırılan ve dinamik ışık efektleri yaratan lambalar sağlayacak. Belli bir aydınlatma efekti yaratmak için, ışık kaynakları, South John Street’te (15, 13b,10,11) bulunan dört binanın en üst noktasına monte edilecek. Parktan bakıldığında, üç binanın mimarisinden yola çıkılarak uygulamaya alınan eliptik şekil, bir ışık kemeri etkisi yaratacak. Aydınlatma tesisatı ayrıca bir renk değişim fonksiyonuna sahip. Renk akışını bir kenardan başlayarak yavaşça diğer istikamete doğru değiştirmek de mümkün. Tesisatın tüm teknik incelikleri kalıcı kullanım için değil, sadece seçilmiş olan etkinlikler, festivaller veya sezona bağlı aydınlatma stratejileri için öngörülmüş.

Dinamik ışık noktalarının yanısıra, parkın South John Street’de bittiği noktada, bölgeyi simgeleyen ve itici gelen cam çatı kaplamaları da, açıkça görülen aydınlatma elemanlarını teşkil ediyorlar. Bu cam çatılar için aydınlatma tasarımcıları, parkın sonunu iflaretleyen ve 13c’deki bina komplekslerine götüren köprü geçişini ışıklandıran bir aydınlatma sistemi geliştirdiler. Aydınlatma efektinin ilginçliği muhtemelen daha basık bir seviyede kalan South John Street’den bakıldığında görülebiliyor. Geniş alanlı çatılar bir ışık flemsiyesini andırıyor.

Bina cephesi veya dinamik aydınlatma sistemi uygulanan birçok bina ve tesis, Lux-sensörü ve merkezi yönetim sisteminine bağlanmış. Böylece belli bir zamanda ışığın kapatılmasına olanak sağlanıyor. Zaman tespiti konusunda yeterli esneklik mevcut. Örneğin hafta sonları ışıklandırma çok daha uzun açık kalabiliyor.

Neredeyse tamamiyle binalarla çevrelenen, kademeli park alanı, Strand Street ve Albert Docks istikametinde

Parktan daha aşağı seviyede bulunan South John Street’e bakış. Parkın mekansal sınırlarını çizerken aynı anda köprü geçişleri ile parka bağlantı kuruluyor. Renkli olarak ışıklandırılan bina cepheleri mağaza cephelerini de belirginleştiriyor, ışık şemsiyeleri ilginç aydınlatma efektleri yaratıyor. Arka planda, kapı numarası 15 olan Debenhams binas görülüyor.

Uygulama: BDP

Neredeyse tamamiyle binalarla çevrelenen, kademeli park alanı, Strand Street ve Albert Docks istikametinde bir tarafa doğru açılıyor. Üç binayı çevreleyen mavi ışık bantları bir renk değişim fonksiyonuna sahip. Zikzak çizen beyaz merdivenlerde LED ışıkları gerekli ışık efektlerini sağlayacak.

Uygulama: BDP bir tarafa doğru açılıyor. Üç binayı çevreleyen mavi ışık bantları bir renk değişim fonksiyonuna sahip. Zikzak çizen beyaz merdivenlerde LED ışıkları gerekli ışık efektlerini sağlayacak.

Projenin tamamlanması herkes tarafından büyük bir ilgiyle bekleniyor. Sonuç kente büyük bir önem kazandıracak. Liverpool City Vision’ın Başkanı Sir Joe Dwer için proje, İngiltere toprakları üzerinde şu sıralar gerçekleştirilen en heyecan verici bölge yenilemesi. Projenin, şehir merkezini değiştirirken, Liverpool’un önemli ölçüde tekrar canlanması için kilit unsur olduğunu ifade ediyor. Şehrin geleceği inşaat projesinin uygulamasına ve bu yeni yapıların mevcut yapılara entegre edilmesine bağlı. English Heritage Başkanı, Sir Neil Cossons için genelde en önemli konu, Liverpool’da başka İngiliz kentlerinde yapıldığı gibi, tarihi mirasın yokedilmemesi. Baflkana göre Liverpool adı, İngiliz toprakları üzerinde en iyi durumda olan Viktorian tarzı yapılar için bir sinonim.

Yapı planı, parkın en hassas alanlardan biri olacağını açıkça gösteriyor. Çünkü burada sadece geleneksel ile modern arasında ilişki kurulmuş olmayacak, ayrıca ışık tekniği ile modern Liverpool’u simgeleyen South John Street’in renkli mağazalar dünyasından, şehrin kültür mirasının sembolü olan Albert Docks’lara kadar bir bakış ekseni oluşturulacak.

Sonuçları hayretler içinde izleyebilmemiz biraz daha zaman alacak, çünkü inşaat alanında çalışmalar son sürat devam ediyor. Planlamacıların zaman pencerelerine göre bölgenin ilk bitki örtüsü ile kaplanmasına 2007 baharında başlanacak. Liverpool kentinin 800. yıl dönümü etkinlikleri ile beraber, yani 2007 sonbaharında bölge

Projeye katılanlar

Proje: Paradise Street Development Area, Liverpool, İngiltere.

Mimarlar: BDP, Dixon Jones, Page and Parks, Haworth Tompkins, Brock Carmichael, Stephenson Bell, Glenn Howelss Architects, Greig & Stephenson, CZWG, Allies and Morrison, Wilkinson Eyre, Austin Smith Lord, Pelli Clarke Pelli Associates Aydınlatma tasarımı: BDP Lighting, Laura Bayliss, Brendan Keely, Karen Ihlau, Chris Lowe (www.bdp.co.uk) Öngörülen üretici: iGuzzini, Philips, Light Projects, Aquila, ACDC Lighting, Solus Solutions, Color Kinetics, DW Windsor, Zumtobel, Leccar, Lamp Crescent Öngörülen ürünler:

Cam çatı kaplaması - Light Projects, LEDstar 3x3W luminaire (LED)

Apex - ACDC, Peripheral luminaire (Soğuk katod), Bina Numarası 6 Halo - Color Kinetics, iColor Flex SLX (LED)

kapılarını açacak. Halka açık daha kapsamlı etkinlikler ise 2008 yılının ilkbaharı için planlandı. Bu etkinlikler, Liverpool’un kültür başkenti olarak ilan edildiği sene ile birlikte başlayacak. Tüm bölgenin tamamlanması 2008 yılının yazı için planlandı. Heyecanla projenin tamamlanmasını bekliyoruz ve mutlaka bu aydınlatma konseptini tekrar iflleyeceğiz...

Dergide s. 32.