Derinde

Toledo Metro İstasyonu, Napoli – İtalya

Bu yazıda

Metin: Oscar Tusquets Blanca, Joachim Ritter

Napoli’de Toledo yeraltı metrosu ve Piazza Diaz (İtalya)

Toledo İstasyonu’nun mavi mozaikleri ve yukarıdan gün ışığı alan açıklığı.
Toledo İstasyonu’nun mavi mozaikleri ve yukarıdan gün ışığı alan açıklığı.

İlham son derece önemli bir fenomen, “şimdi anladım” duygusunu uyandıran bir mucize.Yaratıcılık dalgasını, varoluş nedenini, bir anda dünyanın bir anlamı olduğu algısını oluşturabilir veya Oscar Tusquets Blanca’da olduğu gibi, Toledo metro istasyonunun mühendislik çalışmalarının hazırlıklarına bakınca varoluş nedenini ortaya koyabilir.

Toledo İstasyonu’nun Napoli’nin sokak dokusu içindeki yerini gösteren harita.
Toledo İstasyonu’nun Napoli’nin sokak dokusu içindeki yerini gösteren harita.

Napoli’nin Toledo yeraltı metro istasyonu büyük bir alanı kaplıyor. 40 m derinlikteki istasyona iki taraftan ulaşılıyor.

Toledo İstasyonu’nun yer seviyesinden platformlara inen kesiti.
Toledo İstasyonu’nun yer seviyesinden platformlara inen kesiti.

Tasarım açısından bakıldığında istasyon üç seviyede yapılandırılmış. Yer üstü, yer altı ve deniz seviyesi altı. Katmanlar farklı renklerde tasarlanmış.

İstasyon geçidinde tarihi duvar ve ışıklı tavan açıklığı.
İstasyon geçidinde tarihi duvar ve ışıklı tavan açıklığı.
Metro istasyonunun üzerindeki Piazza Diaz.
Metro istasyonunun üzerindeki Piazza Diaz.
Piazza Diaz’da istasyona giriş veren örtülü bölüm.
Piazza Diaz’da istasyona giriş veren örtülü bölüm.

Mimar, proje için ilk incelemelerini yapmak üzere giderken çok büyük yapısal değişikliklerin sadece yapılabileceğinden değil, kendi tanımıyla “Pirene bölgesinin devasa inşaat çukurunun boyutundan” da etkilendi. Çukurun derinliği 40 metrenin üzerindeydi. Hemen üzerinde dev bir vinç tonlarca volkanik kalıntıyı Napoli toprağından atmak üzere hazır duruyordu. Mimara, açılan çukurun bir dizi ara katmanlar ile kapatılacağı bilgisi verildi.

İşte tam bu nokta ilham kaynağı oldu. Havalandırma sistemi, havalandırma ve hava tahliye kanallarını yerleştirmek için çok alana ihtiyaç olsa bile, mimar, krateri tamamen kapatmamayı önerdi. Yer altındaki odalar, zamanında Romalılar tarafından Fransa’nın Epernay kentindeki kireç taşı oyuklarına yerleştirilmiş olan şampanya mahzenlerini hatırlatıyordu.

Mimar hemen bu alanların inşaatını gerçekleştiren inşaat mühendisleri ile irtibata geçti. Odalar en yüksek noktada da küçük aralıklardan aydınlatılan beyaz katedrale benzer konik bir biçime sahipti. İnşaat mühendisleri hemen cevap verdiler ve Napoli’deki birçok etkileyici Roma madenlerinden bahsettiler. Sonra herşey berraklaştı.

Oscar Tusquets Blanca: “Çok büyüleyici bir fikir. Trenlerden inenler bulundukları derinliği gerçek anlamda anlayabiliyorlar ve gün ışığını görebiliyorlar. Piazza Diaz üzerinde dolaşanlar ise trabzanlara dayanıp 37 m yerin altındaki (yaklaşık 12 kat) metro yolcularını izleyebiliyorlar. Hem şaşırtıcı hem de baş döndürücü bir duygu.” diyor.

Yeraltı metrosunun alışılmadık derinliği ve neredeyse yarısının deniz seviyesinin altında kalıyor olması gerçeği, mimarlara deniz seviyesinin üzerindeki bölümün sanki bir kayadan kopmuş görüntüsünü yaratma ilhamı verdi. Alanın tabanı ve duvarları doğal taş ile kaplı. Şalterlerin bulunduğu salonda bir “dağ oluşumunun” bulunması ise istenilen yar görüntüsünü destekliyor. Suyun altında kalan bölümlerin tamamı camdan yapılmış mozaikler ile kaplı. Toprak üzerindeki alanlar mat toprak renklerinde tutulmuş. Yer altındaki alanlar mavi renkte, parlak ve canlı bir görüntü oluşturuyorlar.

İstasyona çıkan yürüyen merdivenler ve tarihi duvar.
İstasyona çıkan yürüyen merdivenler ve tarihi duvar.
Tarihi duvarın üzerinde uzanan tavan ışığı.
Tarihi duvarın üzerinde uzanan tavan ışığı.
Yürüyen merdivenlerin üzerinde ışık kuyusu ve mavi mozaik.
Yürüyen merdivenlerin üzerinde ışık kuyusu ve mavi mozaik.
Işık kuyusuna doğru yükselen yürüyen merdivenler.
Işık kuyusuna doğru yükselen yürüyen merdivenler.
Farklı mavi tonlardaki mozaik yüzeyler.
Farklı mavi tonlardaki mozaik yüzeyler.
Yürüyen merdivenlerde ışık kuyusuna bakış.
Yürüyen merdivenlerde ışık kuyusuna bakış.
Mavi mozaiklerle kaplı taşıyıcı ve tavan.
Mavi mozaiklerle kaplı taşıyıcı ve tavan.

Bu dikotomi (bölünme) iki sanatçının eserleri ile öne çıkartılıyor. Güney Afrikalı sanatçı William Kentridge Napoli için iki duvar tablosu tasarladı. Mozaik taşları ile uyguladığı konular sert yüzeyli, eski çağlara ait görünüme sahip alanları öne çıkartılıyor. ABD’li sanatçı Bob Wilson “sulu alan” için plajın iki uzun resmini uyguladı. Galeri boyunca ilerledikçe dalgalar hafifçe hareket eder gibi görünüyor.

Bob Wilson, kraterin aydınlatmasında da önemli bir rol oynadı. Karanlık ile birlikte tavandan gelen ışığın yerini suni ışık alıyor. Yukarıdan gelen doğrudan ışık, peronlarda metro yolcusunun gözünü kamaştırabilirdi. Zemine yerleştirilen Uplight’lar da sokaktan gelenler için olumsuz bir etki yaratabilirdi. Mimar, oyuğun yüzeyine LED matrisi yerleştirerek karşı tarafı aydınlatma fikrini oluşturdu. Bob Wilson her bir LED’in rengini ve ışık yoğunluğunu bir sekans içinde koordine edecek bir program geliştirdi. Böylece yolcular metroyu kullandıklarında başka bir şov görme imkânı buluyorlar. Tavandaki üç pencereden yeraltı metrosunun mezanin seviyesine gün ışığı ulaşıyor.

Bu ön salon alanının tavanı siyah renkle boyanmış ancak pencerelerin iç yüzeyleri ve aralıkları, Dali veya Hans Arp’ın figürlerini andıran rastlantısal, parlak şekiller yaratıyor. Tavan pencereleri mekânın içini aydınlatırken yolculara bir “dağ oluşumu” görüntüsü veriyor ve Kentridge’in duvar resmini izlemelerine olanak sağlıyor.

Yeraltı metrosuna ek olarak mimarlar Via Diaz’ın sonundaki bölge için de bir konsept geliştirdiler. Buradaki trafiğe kapalı alan Via Toledo’da mola vermek isteyenlerin severek oyalandığı bir yer. Yeraltı metro istasyonunun mezanin’ini aydınlatan üç ışık kanalının ikisi Quartieri Spagnoli’ye götüren küçük sokaklarda bulunuyor.

Meydanın kuzey kenarında kalan kazılmamış küçük alana ağaçlar dikilmiş. Güney tarafında ise eskiden kaldırım boyunca rastgele konumlandırılmış olan sokak standlarını koruyacak güneşlik grupları bulunuyor. Gölgelikler, birleştirilmiş “taç yaprakları” şeklinde tasarlanmış. Güneş ve yağmura karşı koruma sağlarken alt kısımlarında gömülü ışık kaynakları yer alıyor. William Kentridge’in Corten çeliğinden yapılmış atlı heykeli, Via Toledo’nun meydana bağlantı yaptığı üst kısımda yer alan bir taş podyum üzerine yerleştirilmiş. Yayaların yoğun olarak dolaştığı bölgelerde volkanik taş kaldırım ve dinlenme yerlerinde renkleri ve dokuları daha sıcak olan seramik kaldırım taşı kullanılmış.

Yerin altındaki metroyu kullanan herkes aynı anda bir algılama eğlencesi yaşıyor. Belki herkes bu yerin tarihçesini bilmiyor ve mimarın neden böyle bir malzeme veya ışık kullandığını anlamıyor ancak burada yaşanan, “Roma Hamamları”ndan çok farklı değil. Yüzyılın Romalıları, inşaat mühendisliği ve yapı tekniği konusunda mükemmel bir üne sahip. Fransa’daki şampanya mahzenleri ile mimarlara düşünecek bir hayli malzeme sunuyorlar. Yeraltı metro istasyonu ise bu fikri kullananlar için her şekilde iyi bir ilham kaynağı.

Yürüyen merdivenlerin üstünde yuvarlak açıklığın görünümü.
Yürüyen merdivenlerin üstünde yuvarlak açıklığın görünümü.
Mavi geçiş alanında iki farklı ışık düzeni.
Mavi geçiş alanında iki farklı ışık düzeni.
Metro geçidinin mavi eğrisel duvarı ve çizgisel ışık.
Metro geçidinin mavi eğrisel duvarı ve çizgisel ışık.
Yaya koridoru boyunca çizgisel tavan aydınlatması.
Yaya koridoru boyunca çizgisel tavan aydınlatması.

İstasyondan Largo Montecalvario’ya geçiş bölümü sade ancak kaliteli bir yapıya sahip. Mavi renk üzerimizde büyük etki yaratıyor, doğal serbest alanı ve gökyüzü anlamına geliyor. Bulunulan derinlikte tüm bu duygular güçleniyor.

İstasyonun aydınlatılmış düşey dış elemanı.
İstasyonun aydınlatılmış düşey dış elemanı.
İç mekânda merdiven ve mavi ışıklı duvar açıklığı.
İç mekânda merdiven ve mavi ışıklı duvar açıklığı.
Toledo İstasyonu için mimari tasarım eskizi.
Toledo İstasyonu için mimari tasarım eskizi.

Tüm bunların aydınlatma tasarımı ile ne ilgisi olduğunu sorarsanız, cevap „algılama“. Ve biliyoruz ki aydınlatma tasarımı algının çok önemli bir parçası. Metro istasyonu algı konusunda çok iyi bir örnek. Özellikle mozaik duvarlı alanlar çok muhteşem bir aydınlatma konseptine işaret etmiyor ancak bu alanlar şekil açısından çok etkileyici. Yine de bazı kişilerin bu aydınlatma karşısında migreni tutabilir, bazıları ise estetik ve görsel etki arasında gidip gelebilir. Ne dersiniz kim bilir sinekler gözleri ile bu alanları nasıl algılayacaklar?

Yeraltı metro istasyonu çok yönlü görüntüsünün dışında bir deneyim dünyası sunuyor. Bulunduğu derinliğe rağmen mimar, gün ışığı ile çalışmaktan vazgeçmemiş. Gün ışığı miktarı tabii ki istasyonu enerji tasarrufu sağlayacak şekilde doğal ışıkla aydınlatmaya yetmiyor. Ancak bu derinlikte bile doğal ışığın kullanılabilir olması psikolojik olarak rahatlatıyor.

Konseptin ana fikri enerji tasarrufundan oluşmuyor. Ayrıca “Light Pipes” bulunmuyor. Tasarruf ve yatırım maliyetleri de karşılaştırılmıyor. Böyle bir düşünce ortaya çıkmış olması halinde tüm konsept reddedilebilirdi. Proje bu haliyle eşsiz, ve sanatsal değere sahip.

Miktarı çok az olsa bile gün ışığının önemi çok büyük. Derinlik bir anda adeta şansa dönüşmüş. Bu uzunlukta konik biçimleri suni ışıkla aydınlatarak birçok katmanda uygulamak kolay kolay çok fazla kişinin aklına gelmez. Gün ışığından ve konik biçimi ile oluşan olağan dışı etkisi olmadan, diğer örneklerde olduğu gibi istasyonda yatay bir öge yer alacaktı. Farklı olmak için renk cümbüşlü suni bir dinamik sağlanacaktı. Bu örnekten yola çıkılınca her mekânın gün ışığı ile değerlendirilebileceği ve aydınlatılacak alan 40 m’den de daha derinde olsa bile yapı tekniği açısından herhangi bir engel teşkil etmediği düşünülebilir.

Mavi yüzeyler ve aydınlatılmış tavanın koridor görünümü.
Mavi yüzeyler ve aydınlatılmış tavanın koridor görünümü.

Dergide s. 54–61.

PLD Türkiye, sayı 48 (PDF)

Proje künyesi

Aydınlatma tasarımı
AIA
İşveren
Napoli Belediyesi
Sanatçı
William Kentridge, Bob Wilson, Achille Cevoli
Proje sorumlusu
Giovanni Fassanaro
Proje türü
Kamu/Şehir
Konum
Napoli, İtalya