Münzevi

Sancaklar Camii, Büyükçekmece, İstanbul

Bu yazıda
Kıvrımlı tavanın altındaki ibadet mekânı.
Kıvrımlı tavanın altındaki ibadet mekânı.

İstanbul’daki Sancaklar Camisi çok az süslemeye sahip ve doğal ışık ile yaşıyor Hayat insanın üzerine gelmeye başladığında insan şaşaa ve süslü şeyler görmeye ihtiyaç duyar. Ancak, yaşamın normalinde her şey aşırı ve hareketli ise insan sakinlik ve sadelik arar. Kendimize gelmek ve düşünebilmek için toplumsal yaşamın dışında topluma en yaygın olarak sunulanı bulabileceğimiz yer dini yapılardır.

İstanbul’daki yeni Sancaklar Camisi tevazu ve sakinliğin bir ifadesi. Aslında şu sıralar Türk toplumunun yaşadığı modern hayatın, dinamik yapılanmanın ve şaşaanın hareketliliğinin tam tersi. Bunun ötesinde cami kısmen yerin altında. Yine de gün ışığından vazgeçmiyor.

Gün ışığından vazgeçmek ölümcül bir hata olurdu çünkü tanrısal bir ortamda gün ışığının ve ışığın kontrol edilemez dinamizmi çok önemli.

Bir mimari konseptin nedenlerini, malzeme seçimini ve ışığı anlamak her zaman kolay değildir. Düşük maliyetli çözümleri tercih etmemizin nedeni zaten bütçeler değil mi? Hangi malzemenin kullanılacağı binanın felsefesine bağlı değil mi? Aslında ne o ne bu fikir önemli. Önemli olan hangi ışık ile çalışılacağı. Gün ışığı, dinamizmi nedeniyle yorum için bir hayli oyun alanı sunuyor. İlginç olan ise gün ışığının dinamizminin, hayatın hareketliliği altında ezildiğimizde aradığımız sakinliği sunması. Bu nedenle dini yapılar için mükemmel bir çözüm. Çünkü hayatın sorularına cevap ararken insanoğlunun daha fazla alana ve ilham verici ortama ihtiyacı var. Işık yol gösterme ve işaretler için tanrısal bir öge. Özelikle yaradılışın arkasında Tanrı’nın olduğunu görenler için. Geri kalanlar için ise ışık, dinamizmi ve sürpriz değişimlerde blokajları çözebilecek veya ilham vermeye başlayan bir öge.

Sancaklar Camisi’ne İstanbul’un merkezinden çıkarak kentin batı yönünde en uç sınırında yer alan Büyükçekmece istikametinden ulaşılıyor. Dini yapının etrafında ticari alanlar olduğu kadar hayvanların otlayacağı alanlar ve muhteşem görüntülü etrafı çitlerle çevrili villalar, apartman siteleri de bulunuyor. Bilindiği gibi İstanbul şehrinin görüntüsünün çoğunu “tıkanık trafik” sahneleri oluşturduğu için camiye gidiş iki buçuk saat ile dört saat arası sürebiliyor.

Taş basamakların ve minarenin dışarıdan görünümü.
Taş basamakların ve minarenin dışarıdan görünümü.
Araziye yerleşen cami ve taş terasların görünümü.
Araziye yerleşen cami ve taş terasların görünümü.

Gri taştan yapılmış dikdörtgen bir kule, görüntüyü bozmayacak şekilde çevresine uyum sağlıyor. Aslında tipik bir sanayi mimarisini andırıyor. Daha yakından bakıldığında da kulesi minare olarak algılanmıyor. Hemen önüne gelindiğinde Arapça bir yazı göze çarpıyor: Allahu Ekber: Allah Büyüktür.

Gri renkli doğal taş duvarların arkasında ne olduğunu keşfe davet gibi bir dizi duvar; camiyi sokağa kadar çevreliyor. Yavaşça izleyicinin bir tepenin en üst noktasında durduğu görülüyor. Taş basamaklardan yola ulaşılıyor. Yolun etrafında çiçekli ve bitki örtülü alanlar oluşturulmuş. Uzaktan her şey Akdeniz’in daha sıcak bölgelerinde yetişen muhteşem meyve ve zeytin ağaçlarının olduğu teras şekilli doğal alanları hatırlatıyor. Bu etki bir zeytin ağacı ile destekleniyor. Ancak, buradaki mekânın havası tarlaların havası kadar güzel ve muhteşem değil. Gri taşlar ciddiyeti sağlıyor, ancak soğukluk veya olumsuzluk hissi uyandırmıyor. Daha çok gizemli duruyor. Ayrıca suyu akan taş havuzlar sade bir dağ görüntüsü veriyor.

Dua yeri geri planda konumlandırılmış. Dini mimarinin yer altında kalan kısmı aydınlatma konsepti sayesinde eşsiz ve ruhani bir etki yaratıyor. Dışarıdan giren doğal ışık hafif, sıcak renklerle tasarlanan zemin aydınlatması ile bütünleşiyor. Işık ve gölge oyunu sakinlik yaratıyor, düşünmeye davet ediyor. Konsantre olmak için en doğru ortam.

Gün ışığı sensörleri ile duvarda her zaman aynı miktarda ışık olacak şekilde yapay aydınlatma ve gün ışığı birlikte kullanıldı.
Gün ışığı sensörleri ile duvarda her zaman aynı miktarda ışık olacak şekilde yapay aydınlatma ve gün ışığı birlikte kullanıldı.

Caminin içine zarif, neredeyse münzeviliğe özgü bir şıklık hakim. Genelde Türk camilerinde tipik olarak görülen renkli fayans, desenli halı veya avizeler bilinçli olarak kullanılmamış. Tek dekoratif öge; siyah cam duvar üzerinde parlak bir ışıkla aydınlatılmış olan Sure. Kıvrımları ile geniş bir alana yazılmış Arapça cümlede “Az ile yetin” diyor. Bu caminin ana fikri ancak bu kadar net ifade edilebilir. Mekke yönündeki mihrap, dua alanının merkezi ögesi. Dua alanı soğuk ve uzun bir duvar boyunca yer alıyor. Tavan ve duvar arasına uzunlamasına uygulanan bir aralıktan hafifçe doğal ışık sızıyor.

Tüm dua edenlerin dua esnasında imamı görebilmeleri için salonun tamamı basamaklar şeklinde aşağı yönlü.

Aynı uygulama, başka camilerde ayrı bir odaya sahip olan kadınlar için mevcut. Mimar Emre Arolat ve ekibi ibadete gelen kadınlar için olup biteni rahatlıkla görebilecekleri bir yükselti oluşturmuş.

Hem malzeme hem de gri palet caminin iç mekânına hakim. Tavan konstrüksiyonunun tasarımında amfi tiyatro fikrinden yola çıkılmış gibi. Tek tük beton plakalar dairesel biçimde merkeze doğru konumlandırılmış. Açık renkli beton tavan oval biçimli gri, hafif ve yerine göre kesilmiş karton parçalarını andırıyor.

Neredeyse 700 m2'lik cami alanı, açık renkli sade halısı ile meditasyona davet ediyor. Yer altında kalan kısmının tamamını aydınlatmak için sadece doğal ışığa ihtiyaç duyuyor. Gece, gün ışığı girişi olmadığı zaman LED kullanılıyor. Zaten başka nasıl olabilirdi! Işık çizgileri ile mekân üç boyutluluk kazanıyor. Artık bu noktada gün ışığı bu işlevi göremiyor. Arka duvar yüzeyinin aydınlatmasında ise Spotlight’ların aslında aydınlatmanın niteliğini bozduğunu söylemek mümkün. Taştan yapılmış arka duvarın yüzey dokusu ortama çok daha fazla katkı sağlayabilirdi. Düz Wallwasher kullanarak gün ışığına, kontrastları tanımlayacak heyecan verici bir zıtlık oluşturulabilirdi. Mimarların neden böyle bir çözüm tercih ettiği belki de hep bir muamma olarak kalacak. Genelde ayrıntılar bu projenin ikna edici ögeleri değil. Burada insanı etkileyen ortamın tamamı. Mekân atmosferini geliştiren gün ışığı ortama hakim.

Günün farklı saatlerinde güneş ışığı değişik efektler oluşturuyor.
Günün farklı saatlerinde güneş ışığı değişik efektler oluşturuyor.
Güneş ışığı sadece bir taraftan gelmesine rağmen mekânın büyük bir kısmı iyi bir şekilde aydınlanıyor.
Güneş ışığı sadece bir taraftan gelmesine rağmen mekânın büyük bir kısmı iyi bir şekilde aydınlanıyor.
Suni ışık mekânın kendi alanlarını yapılandırmasına yardımcı oluyor.
Suni ışık mekânın kendi alanlarını yapılandırmasına yardımcı oluyor.

Uygulanan ürünler

Vetaş Elektrik

Dergide s. 50–55.

PLD Türkiye, sayı 58 (PDF)

Proje künyesi

Aydınlatma tasarımı
Duygu Çakır, Gürden Gür, Studio Lighting Design, Studio Piero Castiglioni
Mimari
Uygar Yüksel, Leyla Kori, Nil Aynalı, Fatih Tezman, Nurdan Gürlesin, Emre Arolat Architects
İşveren
Sancaklar Vakfı
Peyzaj
Emre Arolat Architects, Medosa
Sanatçı
Mehmed Özçay
Mal sahibi
Türkiye Cumhuriyeti Diyanet İşleri Başkanlığı
Proje sorumlusu
Emre Arolat
Tasarım ekibi
Piero Castiglioni (Studio Lighting Design · Kurucu ortak)
Proje türü
Kültürel/Dini
Konum
İstanbul, Türkiye