Ayasofya - İstanbul

Metin: Y. Mimar Nergiz Arifoğlu

Fotoğraf: Erco arşivi

Üç büyük imparatorluğa yaklaşık 1600 yıl başkentlik yapmış İstanbul‘un kültür coğrafyasında cami ve kiliselerin ayrı bir yeri olduğu kuşkusuz. Ancak bunların arasında dünyaca bilinen ve İstanbul’un simgelerinden sayılan Ayasofya’nın yeri her zaman ayrı olmuştur.

Bizans döneminin en eski ve en büyük yapılarından olan ve ilk açılış tarihi 360 yılı olarak kaynaklarda geçen kilise, Fatih Sultan Mehmet’in kenti ele geçirmesi ile camiye çevrilmiştir. Günümüze kadar birçok onarımlar geçiren yapı Atatürk’ün önerisi ile 1935’te müze haline getirildi.

“Erişilmez sınırsızlığın ve çevrelenemeyen kozmosun” simgesi olan kubbe ile mozaik ve renkli taşlar ile kaplı duvarlarıysa”, orman ve denizlerle kaplı olan” yeryüzünün bir eşi olarak tarihçelerde geçen bu muhteşem yapı gündüz doğal ışık ile mistik bir biçimde aydınlanmaktadır. 1992-1994 yılları arasında restorasyon kapsamında, sponsor olarak ilk profesyonel aydınlatma uygulamasını yapan Total Aydınlatma, bu eşsiz mekanın vurgulanması gereken belli başlı bazı mekan ve objelerini aydınlatıp ön plana çıkarak binanın daha güçlü algılanmasını sağladı.

Yapı ana girişinde uzun ve yüksek koridoru -narteksi- kaplayan tonoz Erco Hi-trac ve Trion Uplight sistemi ile aydınlatılarak ilk girişte tavandaki zengin süslemeleri ve yapının boyutu algılatıldı. Yapının devamında yukarıda yer alan büyük isa mozaiği Erco Stella armatürler ile aydınlatılarak önemi vurgulandı. Büyük kubbeye bağlanan küçük kemerler uplightlar ile vurgulanıp kubbeye yönlendirilmesi sağlanmış. Büyük kubbeye ulaşıldığında hayranlık uyandıran boyutunda belli bazı vurgular yapılmış. Orta mekanda bulunan Bergama’dan getirtilen antik dönemden kalma tek parça mermerden oyulmuş iki büyük su küpü, farklı yönlerden yönlendirilen ve ışığın geliş açısının gizli olduğu yerlerde monte edilen, özel mercekli Erco Eclipse armatürler ile aydınlatılarak ön plana çıkarılmış. Duvarlarda asılı; Allah, Muhammed, dört halifenin adlarıyla Hasan,

Hüseyin’in dev ölçüde yuvarlak çerçeveli levhalardaki yazıları, Erco Eclipse armatürler ile noktasal olarak aydınlatılarak dikkat çekmesi sağlandı.

2. etapta, 2002 tarihinde yapılan Ayasofya Müzesi’nin galeri katının aydınlatma uygulaması, yeni sergi alanının açılması ile gözler önüne serildi. Mimar Ahmet Ertuğ’un fotoğraf sergisi kapsamında açılan galeri katının aydınlatma uygulaması yine titiz çalışmalar ile gerçekleştirildi.

İstanbul Röleve ve Anıtlar Müdürlüğü, Ayasofya Müze Müdürlüğü, Total Aydınlatma Tasarım grubu ve bilimsel kurul tarafından binanın bütün iç

TEMA Dini Yapılar İçin Işık mekanları tek tek incelenip, her mekanda ışık ve ısı testleri yapılarak ürün seçimine karar verildi. Ayasofya müzesinin tüm iç aydınlatma çalışmalarını üstlenen Total Aydınlatma, galeri katının aydınlatma çalışmaları sırasında binanın tarihi yapısının bozulmamasına özen gösterdi. Narteks ile yan neflerin üzerinde yer alan galerilerin kubbeye bakan sütun ve başlıkları, özel üretim armatürler ile aydınlatılarak çepeçevre kubbenin genişliğini ve görkemini vurguladı.

Kültürel miraslarımızın korunması konusunda, dünya kültür mirasının en önemli eserlerinden biri olan Ayasofya Müzesi’nin tüm iç mekanlarının aydınlatmasını ve iç hacimlerdeki tüm bakım ve onarımını üstlenen Total Aydınlatma sağladığı katkılardan dolayı dönemin Kültür Bakanı istemihan Talay tarafından ödüle layık görüldü.

Aydônlatma tasarômô: Total Aydınlatma Kullanılan ürünler:

Erco Eclipse, Erco Stella, Erco Trion, Erco Hi-trac sistem ve özel üretim armatürler Referans kaynak: Üç Dinin Buluştuğu Kent İstanbul - Sennur Sezer, Adnan Özyalçıner

Dergide s. 58.