Aydınlatma stratejileri – şimdi ve gelecekte
Bu yazıda
Kurbağalar zaman içinde oluşan ısı farklılıklarını algılayamama gibi bir yapıya sahip. Soğuk su ile doldurulmuş bir kabın içine bir kurbağayı oturtup kabı yavaşça ısıtmaya başlarsanız kendisini dışarı atmak için çok geç olana ve haşlanana kadar suyun içinde durmaya devam edecektir. Kamusal aydınlatma alanında da bu “Boiling Frog” sendromu artık açıkça görünüyor. En küçük riskler ve değişiklikler fark edilmiyor. Çoğu zaman her şeyi eskisi gibi bırakmak daha pratik ve rahat.
Önemli olan sürekli olarak, gelişmeleri ve eğilimleri gözlemlemek ve kontrol etmektir. Çünkü bunlar gelecekte kamusal alan aydınlatmasının kalitesini etkileyecektir. Belli durumlar konusunda çalışmanın prensiplerini oluşturmak için “Roadmap Public Lighting 2030” belgesi hazırlandı. Bu belge ile karar vericiler doğru soruları sorma ve tanımlama olanağına sahip oluyor ve de hangi potansiyel sonuçların çıkacağını görebiliyor.
Sadece geleceğin senaryosunu anlayan belediyeler-kuruluşlar şimdi ve gelecekte neler yapılması konusunda karar verme kapasitesine sahip. “Roadmap Public Lighting 2030” girişimi, Iris Dijkstra (Atelier LEK) ve Kirsten van Dam (Out of Office) tarafından yönetildi. Her ikisi de nitelikli sanayi tasarımcısı ve aydınlatma-eğilim analizleri alanında uzmanlar. Bu kombinasyon, kamusal aydınlatma çerçevesinde kalan gelişmeleri bu özel alanın şartları ile kombine ediyor. Doğrudan kamusal aydınlatma üzerine çalışmayan danışmanlar, yapı sahipleri, tasarımcılar, belediye kurumları ve uzmanlar için bir platform oluşturulması amaçlandı. Ve bu alanla ilgili farklı konuları tartışmak için disiplinler arasından gelen uzmanlardan oluşan bir ekiple toplantılar organize edildi. Şu sıralar belli konuları işleyen bazı “Spin-off” projeleri yürütülüyor.
Eğilimlerden uygulamalara: Kent aydınlatması kalitesinin yeni tanımı
Piyasa, LED teknolojisinin gelişimi, kentsel alanda güvenlik konusuna giderek artan talep, akıllı kumanda sistemleri ve aydınlatmanın denetim sistemlerine entegrasyonu gibi konularda birçok cephede değişim içinde. Bunun yanı sıra ışık kirliliği konusunda da bir şeylerin yapılması gerekiyor. Belediyeler başka ışık kalitelerinin de entegre yönetimini hedefliyor. Bu da karar vericiler ile daha fazla iş birliği gerektiriyor. Konu kent halkının çıkarları olduğunda artık özel şirketler ve yerel siyasetçiler tek karar verici değiller. Paylaşma, lokalite, bağlılık, kalıcılık ve insan odaklı tasarım gibi yeni değerler, konuların merkezinde yer alıyor.
Yatırım iklimi ve eskiden kamusal alanın gelişmesinde önemli rol oynayan katılımcıların finans kaynakları artık baskı altında. Yerel idareler bir adım geride duruyor ve bu bağlamda başka finans modelleri ve metotlar geliştirilecek.
Yeni bir dengenin bulunması şart ve kamusal alanın “yeni danışmanları” ve tasarımcılarına yakın olmak gerekiyor. Olanaklar çok, ancak bunun için sürece dâhil olanlarının sosyal sermaye, Smart Grids, Crowdfunding, Share Economies, iBeacons, the Internet of Things (IoT), 3D yazıcı ve Pop-up Public Values (kamusal değerler) gibi konularda bilgi sahibi olmaları gerekiyor.
Bugünün eğilimleri özetlendiğinde kamusal aydınlatma alanında gelecekte dört senaryoya işaret ediliyor. Burada değişenin sadece trafik güvenliği tanımı olmadığını görüyoruz (Sadece akıllı, kendi kendini yöneten araçlarla dolu bir şehri hayal edin). Başka soru ve konular ortaya çıkıyor. Sıklıkla kullanılan ortak sorumluluk, inovasyon, sosyal güvence, çevreyle ilgili şartlar ve (yerel) enerji şebekeleri gibi terimlerde akıl karışıklığı hâkim. Bu tür ifadelerin daha iyi anlaşılması için daha fazla içerik ve anlam ayarlamalarının yapılması gerekiyor. Kent halkının, özel kuruluşların ve yerel idarelerin değerleri bu süreç içinde büyük önem taşıyor.
Kamusal aydınlatma organizasyonunun yeniden tanımlanması
Kamusal aydınlatmanın tasarımı, yönetimi ve bakımı söz konusu olduğunda her yerel idare kendine özgü bir organizasyon içinde hareket ediyor. Buradaki güç kendini tanımada yatıyor. Yerel idareler kendi organizasyon yapıları ve bağlantıları konusunda tam bilgiye sahip iseler günümüz eğilimlerinin etkilerini öngörmek için daha hazırlıklı olacaklardır.

İdari kuruluşlarının yönetimi alanından gelen uzmanlar; yerel siyasetçilerin, özel şirketlerin ve toplumun rolünün de değiştiği yönünde bilgi veriyorlar. Halkla etkileşim ve birlikte tasarlama sayesinde ortak sorumluluk konusunda hızla yol alınacağını öngörüyorlar.
Bazı örneklerde kent halkından inisiyatifleri kullanmaları isteniyor. Eindhoven ve Avrupa’nın diğer şehirlerinde yapılan deneyler gibi yeni organizasyon metotları oluşuyor.
Bu deneylerin fikri çok geniş açılı. Piyasaya yeni içerik sunmak için yollar aranıyor. Daha sonra önceden verilen vizyonu, şartlara ve temel tekliflere dönüştürmek piyasaya bağlı. Ancak tüm devlet veya idari makamların uygunluk, kaynakları verimli kullanma ve geçerlilik gibi konuları dikkate almaları gerekiyor. Bu soru ve konularda denge sağlanamadığı sürece bir aracılık problemi ile karşı karşıya kalma riski altındalar. Böyle bir durumda bir kişi veya makam (“Aracı”) diğer kişi veya makamlar adına kararlar verebilir ki bunlar etkisi çok olacak kararlar olabilir. Bu tür vakalar, yapı sahibine göre yerel idarelerin daha az bilgiye sahip olduğu, kamusal alan projelerinde görülüyor.
Bir başka risk ise, yerel idarelerin her işi yapmayı taahhüt eden firmalar ile uzun süreli sözleşmeler yapmasıdır. Çünkü böyle bir durumda diğer yaratıcı ve inovatif şirketler ile iş birliği için daha az alan kalır veya başka çıkarlar için izin olmaz. Doğru soruları soracak, doğru çözümleri bulacak ekipler; sosyal, tasarım açısından yaratıcı ve teknik alanlarda deneyimli, farklı disiplinlerden gelen uzmanlardır. Sanayi ve inşaat firmaları ile belediye kurumlarının temsilcileri böyle durumlarda mimar ve kullanıcılar ile bir araya getirilir.
Anlamlı ve gerçekleştirilebilir ışık uygulamaları yapmak için ışık tekniği bilgisi ve tasarım yaratıcılığı kombine edilir. Bunun yanı sıra, nitelikli uzmanlar kullanıcılar ile diyaloglar kurabilir. Bu süreçte kamusal alanda ışık konusu, kullanıcılar için bir hedef olarak değil bir deneyim olarak gösterilir. Ve nihai olarak alınan kararlar ticari çıkarlardan veya argümanlardan bağımsız olur. En az kaynak tüketimi ile en uygun deneyimlere yer verir. Ekibin üyeleri başka platformlar ve ağlar üzerinden tanışırlar. Zamanla farklı branşlardan insanlar kamusal aydınlatma alanındaki profesyonel tasarımcılara katılacak; geniş ve farklı bir halk topluluğunun erişebileceği bir kılavuz bilgi oluşturulacaktır.
Sonuç
“Roadmap Public Lighting 2030” a yönlendiren süreç şu soru ile başladı: 2030 yılına kadar kamusal aydınlatma adına Hollanda’da öngörülen kaliteye ulaşmak için çıkar temsilcileri nasıl organize edilmeli ve bunlar nasıl bir arada çalışmalı? Süreç boyunca sayısız olanak ortaya çıktı. Bu sayede yeni ve mevcut aktörler birbiri ile ilişkilendirildi. Gelecek için kamusal aydınlatmanın kalitesi güven altına alındı. Ortaya çıkan en önemli üç olanak:
- İlham için bir platform oluşturma. Böylece merkezdeki kişiler (kilit kişiler) deneyim, eğilim ve en iyi uygulama örneklerini paylaşabilirler.
- Kamusal alan aydınlatması konusunun ihtisas disiplini olarak profesyonelleştirilmesi. Bunun için profesyonel aydınlatma tasarımcılarına eğitim programları sunulabilir ve aydınlatma tasarımı mesleği (tescilli meslek adı) resmi olarak kabul edilir.
- Kamusal aydınlatma alanları için gelecekte esnek yönetim ekipleri oluşturma: Ekipler esnek, açık ve eleştiriye açık olmalı. Görevlerini anlamalı, bilmeli, bunları ne zaman ve kiminle birlikte yapacaklarını tayin edebilmelidir. Her zaman nitelikli bir aydınlatma sağlamak için gereken bilgiyi sahip olmalılar. Ayrıca, yeni bir projeye başlamadan önce, ön tanımı yapılmış bir karar matrisi kullanmalılar.


Dergide s. 22–24.