Noche Zero hareketi
Karanlığa el atma zamanı geldi.
En son ay ışığının ne kadar aydınlık olduğunu görebileceğiniz bir yerdeydiniz? Veya Samanyolunu? Halkın %70’i hayatında Samanyolu’nu bir kere bile görmeden ölüyor1. Dünyanın gökyüzünde sunduğu en güzel doğal görüntülerinden biri ancak Avrupa’nın %99’luk yerleşim yerinden görülemiyor2. Neden? Çünkü şehirlerin çoğu bir ışık master planına sahip olmadan oluşturuldu veya 60 yıl öncesinin tekniğine uygun kriterlerle aydınlatılıyor. Buna da şaşırmamak gerekiyor çünkü çoğu belediye bu alanda faaliyet gösteren aydınlatma tasarımcılarının olduğundan bile habersiz.
Aydınlatma tasarımcıları ışık kirliliğinin sona ermesini sağlıyor ancak onlara görüşleri sorulmuyor. Işık kirliliği ile ilgili çoğu düzenleme aydınlatma tasarımcılarına veya benzer nitelikli uzmanlara sorulmadan hazırlandı. Sonuç: Normal bir şehrin ölçülen ışık kirliliği şehir sınırlarının 30 ile 40 km ötesine kadar ulaşıyor3.
Dünya halkının yarısından çoğu kentlerde yaşadığı için ve bu sayı giderek arttığından buna henüz bir son verilemeyecek gibi görünüyor. Sadece beş ülkede ışık kirliliğine karşı – “Evrenin Penceresinin Muhafaza Edilmesine” yönelik - bir düzenleme bulunuyor. Diğerleri ciddi sağlık tehlikesi altında kalmaya devam etmeyi göze almalılar çünkü aşırı aydınlatılmış mekânlarda gece uyurken veya otururken, melatonin salgılamaları engelleniyor.
Kendi sağlıklarını bir kenara bırakırsak, türlerinin varlığı tehlike altında: Gece yaşayan ve karanlıkla hareketlenen memeli hayvanların,
(birinci grup memelilerin %30’undan diğer grup ise %50’sinden oluşuyor) böcek ve bitkilerin yaşamı karanlığa bağlı. Üstüne üstlük öyle belediyeler var ki tüm bu olumsuzlukları destekliyor ve kent aydınlatmasının enerji tüketimi için kamusal gelirlerin yarısını harcıyor. Tüm bu veriler ışığın sadece olumlu özellikleri olmadığını; gecelerimizin aşırı aydınlatılmasının sorumsuzca olabileceğini gösteriyor.
Ancak, edinilen bilgiler aynı zamanda dış alan aydınlatmasının geleceğini değiştirme fırsatının olduğunu gösteriyor. Bu konuda çözüm fikirleri geliştirme, teknik veya tasarım alanlarından stratejiler içeriyor. Işık kirliliğinin beraberinde getirdiği problemlerin ve de sonuçlarının ne kadar kapsamlı olduğu da ortaya çıkıyor. Bu farklı disiplinlerin birbirine bağlanması, gecelerimizi korumak için bir çözüm ve aynı zamanda dış alan aydınlatması planlaması için yeni bir fikir olabilir.
Aydınlatma tasarımcıları olarak ne yapabiliriz? Nasıl yapmalıyız? Bu soruları cevaplamak için doğal karanlığı işleme bilgisini paylaşma, geceyi koruma adına ilk adımı atma ve aydınlatma tasarımını çözümün parçası olarak entegre etme hedefli “Noche Zero” hareketi başlatıldı.
Noche Zero hareketi ilham verici etkinlik, bilgi zirvesi ve karanlık deneyimi olarak planlandı. İlk defa tasarım, bilim, kültür ve yargıdan uzmanlar bir araya gelerek gece ve karanlık hakkında farklı görüşlerini sundular, birbirleri ile paylaştılar. Ekim 2012 tarihinde gerçekleştirilen ilk buluşmanın etkinlik yeri dünyanın en önemli gözlem evlerinin yakınında bulunan Atacama çölündeki San Pedro köyündeydi. Burası Şili baharı boyunca yıldızları gözlemlemek için dünyanın en güzel yeri. İzleme yeri hedefimiz doğrultusunda stratejimizin bir parçasıydı çünkü yıldızları izleme hakkımız olduğuna inanıyorduk. Bugün ise bu hakka sadece egzotik ve izole edilmiş yerler sahip. Böylece, ışık ve karanlığın farklı perspektiflerini öğrenmek, bu bilgileri birbirimizle paylaşmak için açık bir gece gökyüzü, deneyimin bir parçası oldu.

Hedef grubumuz, ışık kirliliğinin sağlığımızı ne ölçüde etkilediğini araştıran, karanlığın değerini tartışan, geleceğin şehirlerini aydınlık ve karanlıkla tartışan kişilerden oluşuyor. Ayrıca bu kişiler kentte yaşayanların gerçekten neyi kaybettiklerini inceliyor kent aydınlatması alanında faaliyet gösteriyor veya bu alanda çalışıyor.
Noche Zero; astronomi, ışık kirliliğini durdurma ve kent planlamasını denetlemeye adamış olan mevcut organizasyonların çalışmalarını bir araya getirmeyi hedefliyor. Noche Zero, ortak bir platform şeklinde küresel ve disiplinler arası ışık topluluğu için karanlık bir gökyüzü yaratmak istiyor. Aydınlatma tasarımcıları burada karanlığın ve gece gökyüzünün elçileri olma yönünde güçlendirilecek. İlk Noche Zero, bir deklarasyon konusunda yapılan tartışmalarla tamamlandı. Tartışmaların başında tasarım, bilim, sanat, yasama, eğitim, kültür mirası, teknik, kültür ve kentsel idareler arasında bir ağ oluşturmamız gerektiği ortaya çıktı. Atacama deklarasyonu aydınlatma tasarımcıları ve diğer ilgilenenler için bir ağ oluşturulacağını, bir online kaynağın yaratılacağını (vaka araştırmaları, araştırmalar, ışık kirliliği/karanlık gecelere karşı yıldız sayısı/tedbirler gibi başarılı inovasyonlar, farklı ülkelerde yerel düzenlemeler ile mevcut geliştirme politikası doğrultusunda düzenleme programları, çevreyi koruma tedbirleri) gösteriyor.
Bunun dışında, aydınlatma tasarımcılarıı sorumluluklarının bilincinde planlama yapmaları ve karanlığı tasarımın bir parçası olarak öne çıkartmaları yönünde cesaretlendiriliyor. Deklarasyon, aydınlatma tasarımcılarına ışık kirliliğinin sonuçlarını, berrak bir gökyüzünün değerini de aktarmayı ve uzmanların desteğinin nasıl alınacağını söylüyor. Belediyelerin, kent planlamacılarının, mimarların, peyzaj mimarlarının, mühendislerin, ve bu meslekler ile ilişkili disiplinlerin temsilcilerinin, profesyonel aydınlatma planlaması-kentsel aydınlatma kalitesi hakkında bilgilendirilmesi ve siyasi karar verici mekanizmaların cesaretlendirilmesi isteniyor. Uzmanlarla yeni ortaklıklar başlatılıyor ve tasarımı bir bütün olarak değerlendirme teşvik ediliyor. İnsanların Noche Zero’ya hayran kalması ve karanlığı kutlaması isteniyor. Bireyler veya küçük grupların yaratacağı gece gökyüzü sanatının, kültürünün, filminin, astro fotoğraflarının ve hatta en küçük çözümlerin paylaşılması isteniyor.
Çok desteğe ihtiyacımız var çünkü dünyayı değiştirmek istiyoruz. Noche Zero 2012 yılında DIAV, Light Collective ve UCN tarafından organize edildi.

Dipnotlar
- Avrupa halkının %99’u genel ışık kirliliği nedeniyle yıldızları göremiyor. Japon halkının %100’ü, Amerikan halkının %99’u ve dünya halkının %62’si. Astronom P. Cinzano, F: Falchi (Padova Üniversitesi) tarafından yapılan Atronomik Işık Kirliliği araştırması.
- 2008 yılında rakamlar tarihte ilk defa kentlerde yaşayan sayısının kırsal alanda yaşayan sayısından daha fazla olduğunu gösteriyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün tahminlerine dayanıyor. WHO’ya göre bu rakamlar her yıl %1,5 bir oranda artıyor.
Dergide s. 72–73.