Devonshire Square, Londra

Metin: David Müller

Fotoğraf: James Newton

Londra’da iş çıkışı bira içerken, e-posta ile gönderilenlerden çok daha fazla bilgi alışverişi yapıldığı söylenir. Her ne şekilde olursa olsun, adada güzel bir Draught birası ve bol esprili hikâyeli akşamlar her zaman özel deneyimlerdir. Hava her zaman iyi olmadığı için bu tür bilgi alışverişleri genellikle bar ve publarda yapılır.

Ancak Londra’nın (İngiltere) Devonshire Meydanı’nda bulunan restoran, kafe ve barlar hava şartlarına bakılmaksızın dışarıda oturma ortamı sunar. 18. yüzyıldan kalma eski depo alanları mağaza, bar ve restoranlara dönüştürüldü. Ziyaretçiler üstü kapalı avluda ortamın keyfini çıkartıyor. Bu binaları keyifli mekânlara dönüştürme projesi Speirs and Major Associates firmasına verilmiş. Uygulanan aydınlatma çözümü, avlunun farklı tasarımsal ögelerini sıcacık ve keyif alınabilir mekânlara dönüştürdü.

Devonshire Square (meydanı), benzersiz bir tarihçeye sahip, modern bir gayrimenkul. Londra’nın Liverpool istasyonundan sadece birkaç metre mesafede bulunan, koruma altındaki bina, çalışmak, yemek yemek ve alışveriş yapmak için sakin bir çevre sunuyor. Aslında bu bölgeyi özel kılan, Londra’nın ticari merkez olduğu dönemlerle olan bağlantısı. 18.yüzyıldan kalan on iki bina bir zamanlar East India Company’nin deposu olarak kullanılıyor ve burada, Hindistan ve Asya’dan getirilen ipek ve baharatlar depolanıyordu.

Bugün aynı mekân, Londra’nın eski ticaret döneminden çok az şey hatırlatıyor. Bölge, yetmişli yıllarda yeniden tasarlandı ve iş dünyasının tercih ettiği bir yer haline dönüştü. Binaların yeni sahipleri 2006 yılında bu alanın çok daha çeşitli şekillerde kullanılmasına yönelik tasarımlar yaptırdılar. Bu çalışma ile ilgili olarak Fletcher Priest adlı mimarlık ofisi görevlendirildi. Mimarlar, ofislerin verimliliğini artıracak ve çalışma saatlerinden sonra mekânların aktif olarak kullanımını teşvik edecek öneriler geliştirdiler. Binalar, yaşam ve satış alanlarını kapsayacak şekilde değiştirildi. Bina kompleksinin önündeki avlunun üzeri kapatıldı ve restoranların açık alanının daha hareketli ve rahat kullanılması sağlandı. Mimarlar, Devonshire meydanının dönüşümünde ışığın çok önemli olduğunun bilincindeydiler ve bu nedenle, tasarımcılar ekibine Speirs and Major Associates firmasının dâhil edilmesini önerdiler.

Aydınlatmanın bir dizi stratejik hedefleri desteklemesi gerekiyordu. Bunların arasında binaların ciddi iş ortamları olarak pazarlanması, çalışma saatleri dışında da aktif olarak kullanılması, binaların yapıldığı tarihe ait mimarinin ayrıntılarının öne çıkartılması ve mevcut mimariyi koruma bulunuyordu.

Gayrimenkul’ün yönetiminden sorumlu Carsten Lund: “Binaların özelliklerinden ödün vermeden profilimizi iyileştirmeli ve çok daha fazla kişiyi buraya çekmeliydik. Devonshire meydanının en büyük avantajlarından biri, kiracılarımıza sunduğumuz sukünet ve rahatlık duygusu. Ancak, dünya dönerken, bu kadar sakin kalamayız. Tasarım bunun dikkatlice oluşturulmuş dengesini yansıtmalıydı”.

Böylesine bir görevin üstesinden gelmek için aydınlatma efektlerini, sonuçlarını ve olanaklarını çok iyi anlamak gerekiyor. Aydınlatma planlarını geliştirmek için iyi bir eğitim ve çok deneyim sahibi olmak gerekiyor, çünkü bu çalışmalar titizlikle yürütülüyor. Mimar ve elektronik montajı yapanlar yeterli bir sonuç geliştirme kapasitesine sahip olamayacaktır. Mesai saatleri sonrasında binaların kullanımını sürdürmek için ışık, mekânın yeniden tasarlanması için kullanıldı.

Burada zor olan, 18.yüzyıla ait ticarethaneler tarafından bekçiliği yapılan çok büyük bir mekânda keyif duygusunu yaratmaktı.

Devonshire meydanına gelen konuklar, binaya merkezdeki avludan ulaşıyor. Beyaza boyanmış çok güzel iki kapı kemeri, geleneksel tarzda geliştirilmiş siyah bir metal kapının çerçevesini oluşturuyor ve misafirleri karşılıyor. Kapı direklerindeki sütunların benzersiz yüzeyini öne çıkartmak için Uplight’lar monte edilmiş. Sütunlar üzerinde bulunan figürler ışıklandırılmamış, bu nedenle karanlıkta kalıyor. Aslında ışıklandırılmış olsalardı, girişin görüntüsü çok daha güzelleşebilirdi. Aydınlatma tasarımcıları bu alanın da ışıklandırılmasını planlamışlardı. Ancak, yapıya kablo döşenmesi ile ilgili kurallar, daha fazla lambanın uygulanmasını engelledi.

Devonshire Meydanı Londra’nın merkezinde yer alıyor. Geçmişte eski depo binalarını barındıran meydanda artık modern ofisler ve apartmanlar, şık butikler ve bar ve restoranlar bulunuyor. Meydan için iyi bir aydınlatma tasarımı gerekliydi.

Avlunun merkezi, ziyaretçileri karşılama alanı. İki sıra şeklinde yerleştirilen ağaçlar ile oturma bankları, konukları burada oturmaya ve keyif yapmaya davet ediyor. Bina cephesinin kenarına sayısız çiçek saksıları yerleştirilmiş. Ağaçların hemen altına 35 Watt’lık HIT- CRI lambaları ile donatılmış Uplight’lar yerleştirilmiş. 3000 Kelvin’lik sıcak renk ısısı, şık ve rahat bir ortam yaratıyor.

Ziyaretçiler, avlunun merkezinden geçerek kubbeli iki tünel girişinden, tesisin bir başka alanına gidiyor. Tünelin yan duvarları, sert ve kahve renkli ateş tuğlaları ile örülmüş. Daire biçimli tavan, kusursuz beyaz bir yüzeye sahip. Bu yapı, yan duvarların zeminine yerleştirilen flüoresanlar ile aydınlatılıyor. Flüoresanlar genelde 3000 Kelvin’lik bir renk ısısına sahip. Ancak, aydınlatma tasarımcıları, filtreler ile bunların renk ısısını 2200 Kelvin’e düşürmüş ve çok sıcak bir ışık yayıyorlar. Işık, tünele zengin bir renk tonu vermiş ve ateş tuğlasından oluşturulmuş duvarın yapısını vurguluyor. Yüzey, hafif altınsı renk ile sert görünümünü kaybediyor ve daha samimi ve rahat bir yapıya dönüşüyor.

Tünelin yan duvarlarının boydan boya aydınlatılmış olması daha uygun olurdu ve mimariyi daha güzel öne çıkartırdı. Sıvanın altındaki beton konstrüksiyon nedeniyle boydan boya bir aydınlatma mümkün olmamış. Andrew Howis şöyle diyor: “Sınırlamalar ile çalışmayı ve eksiklikleri mümkün olduğu kadar azaltmayı denedik. Doğrudan yanyana yerleştirilemedikleri için, çizgiler şeklinde konulan flüoresanlar, çift sıra halinde monte edilmedikçe, duvarlarda “ışık lekeleri” oluşturuyor”. Geçişlerin zeminine yapılan uygulamada, lambalar arasında 25 cm’lik mesafeler var. Duvardaki “ışık lekeleri” görülüyor ki bu ideal olmayan çerçeve şartlarının talihsiz bir sonucu. Dolayısıyla, Andrew Howis’in çözümü, yapı için olabilecek en iyi alternatif.

Ziyaretçi, tünelden geçtikten sonra bina kompleksinin Western Courtyard olarak adlandırılan batı kanadına ulaşıyor. Bu alan asıl karanlıkla birlikte canlanıyor. 18.yüzyıla ait binalarda restoranlar ve mağazalar bulunuyor. Burada düzenli olarak, “Ukulele Festivali” veya “Benefiz Minigolf Turnuvası” gibi etkinlikler düzenleniyor. Avlu ışık geçirgen bir çatı ile kaplı. Western Courtyard için aydınlatma tasarımcısı Andrew Howis sık ancak bir o kadar oyuncul bir çözüm geliştirmiş.

Andrew Howis; “Western Courtyard’ın çok güzel ancak bir o kadar büyük binaların arasında olduğunun farkındaydık. Bizim görevimiz, zemin seviyesindeki bu alanın, binaların yapısına müdahale etmeden daha insancıl olarak tasarlanmasıydı”, diyor.

Yerleşim planı: Ziyaretçiler Devonshire Meydanına genelde, binaların güneyinde bulunan Central Courtyard üzerinden ulaşıyor. Tünellerden geçerek üzeri bir çatı ile kapatılmış Western Courtyard’a gelen ziyaretçiler, bu alanda bulunan restoranlardan birinde keyif yapabiliyor.

Viktoriyan tarzını temsil eden tüm fenerler kaldırıldı. Üzeri kapatılmış avluya rağmen, ay ışığı ile aydınlatılmış bir ortamın olduğu hissi yaratılmak istendi. Avlunun zemini ve avluda bulunan bitkiler, çatıdan gelen vurgu aydınlatması ile masmavi bir ışığa büründürüldü. Binaların çatı kenarlarına mavi metal buharlı ampulleri olan projektörler monte edildi. Bu noktalardan projektörler mavi ışığı hafif bir şekilde zemine yansıtıyor. Bir ağaç gövdesinden filtrelenerek yukarıdan aşağı doğru gelen ışıkla, zeminde gölge desenleri oluşturmak için, çatıda aynı noktalara Gobo’lar yerleştirildi. Projektörler, 150 Watt CDM-ampulleri ve ayna reflektörleri ile donatılarak, yansıma açıları artırıldı. 6200 Kelvin’lik soğuk renk ısısı, soğuk bir gecenin görüntüsünü oluşturuyor. Ağaçlar arasından aşağı süzülen soğuk bir ay ışığı etkisi görülüyor. Andrew Howis’in ışık çözümü sadece karanlık bir mekânı aydınlatmaya veya mimariyi vurgulamaya yaramıyor, bu alana gelenleri doğrudan etkileyen bir atmosfer ve çok derin duygular yaratıyor. Gelenler, sadece mekânı görmekle kalmıyor, bu alanla hemen bütünleşiyor.

Western Courtyards’ta, ağaçların bulunduğu alt kısımda, bir fıskiye ile havalandırma aralıkları olan birkaç taş bank bulunuyor. Bunların hemen altında ise yer altı otoparkı bulunuyor. Yukarıdan gelen soğuk ışığa kontrast olarak, 28 Watt’lık flüoresanlar havalandırma aralıkları, çiçek saksıları ve ağaçlardaki Uplight’lar sıcak, neredeyse altınsı bir ortam sunuyor. Flüoresanlar 3000 Kelvin’lik bir ısıya sahip. Havalandırma aralıkları arasından gelen ışık, avlunun zeminine sıcak desenler atıyor ve alanı, özellikle Londra’nın soğuk gecelerinde sığınılacak, projektörler ile yaratılan eski bir kazan dairesini andırır ortama büründürüyor.

Kapıda bulunan kemerler tam olarak hizalanmış Uplight’lar ile aydınlatılıyor ve kemerlerin estetik yapısını öne çıkartıyor. Kablolar ile ilgili olarak yürürlükte olan düzenlemeler nedeniyle, ne yazık ki hemen kemerlerin üzerinde yer alan figürlerin aydınlatılması mümkün olmamış.

Flüoresanların 2200 Kelvin’lik sıcak ışığı, yapıya zenginlik katıyor ve yapıyı altın sarısı bir ışığa büründürüyor. Renkler, meydanın hafif mavi ışık tonları ile uyum içinde. Meydanın zemin yapısı ışığın boydan boya ulaşmasını engelliyor, bu nedenle duvarlarda ışık lekeleri oluşuyor.

Yapım aşamasında yemek saatlerinde masaların konulmasına olanak sağlayan bir teras oluşturuldu. Terasa çıkış, binanın cephesinde U-biçimli yapılandırılmış iki merdivenle sağlanıyor. Terasın altında sığ bir havuz bulunuyor. Aydınlatma tasarımcıları, terasın hemen üzerine LED’ler uygulamış. Bunlar gizlenerek yerleştirilmiş, ancak ışık yansımaları suyun üzerinde çok güzel parıltılar oluşturuyor. Terasa götüren merdivenlere de LED’ler yerleştirilmiş. Işıklandırma sayesinde basamaklar görülüyor ve konukların güvenli bir şekilde yukarı çıkabilmeleri sağlanıyor.

Soğuk, suni ay ışığına karşı başka bir sıcak ve tanıdık öge oluşturmak için özel olarak sarkıt lambalar geliştirildi ve bunlar terasa asıldı. On adet silindirik biçimli sarkıt lamba meydana ayrı loş, sıcak bir ışık veriyor ve zeminde rahatsız edici yansımaların oluşmamasını sağlıyor. Sarkıt lambalar iki katmandan oluşuyor. Birinci katman, tunçtan yapılmış ince dokulu bir katman. Alt alandaki atmosferi tamamlıyor. Diğeri ise, binaların sert, sanayi görünümüne vurgu yapan çelikbir katman. Lambaların hem gündüz hem de gece saatlerinde güzel görünmesi istendi. İç kısımda bulunan silindir, dim edilebilir 65 Watt’lık halojen ampuller ile donatıldı. Bunlar sayesinde lambalar alttan yukarı doğru bir ışık vererek mum ışığı etkisi yarattı. Lambanın alt kısmında kalan bir başka halojen ampul ise, lambanın hemen altında bulunan masaları aydınlatıyor. Bu alan, 50 Lux ile ışıklandırıldı. Lambaların tasarımında, gün içindeki görüntüleri ve ışık tekniği özelliklerine dikkat edildi.

Müşterilerin yorumlarına göre, Devonshire Meydanı’nın yeni tasarımı olumlu bir etki yarattı. Meydana olan ilgi arttı ve karanlıkla birlikte artık vakit geçirmek için yepyeni bir alan var. Carsten Lund “Bugüne kadar saat 19.00’da kapatıyorduk. Artık gece yarısından önce hiç kapatmıyoruz” diyor. “Çalışanlarımızın geri bildirimleri son derece olumlu. Yeni aydınlatma, birçok probleme çözüm getirdi. Devonshire meydanı artık sadece önünden geçilen bir yer değil, gidilmek istenilen bir mekâna dönüştü”.

Londra’nın soğuk gecelerine karşı, halojen ampuller ile donatılmış sıcak bir ışık rengi veren asılı avizeler meydana gereken samimi ve korumalı ortamı sunuyor. Western Courtyard’ın yerleşim planı. Alanın güney tarafında taştan yapılmış banklar ve bir havuz bulunuyor. Restoranın konukları için oluşturulan teras, alanın kuzey bölümünde yer alıyor. Meydanın ortasından ise, batı ve doğu istikametine doğru iki tünel açılıyor.

Çevredeki tüm binaların 18.yüzyıldan kalma soğuk depo binaları olduğu düşünülürse, aydınlatma tasarımının bu alanda nasıl bir etki yarattığı hemen görülebilir. Londra, Los Angeles gibi değildir. Yaz ayları dâhil, geceler soğuktur. Bu nedenle zemine verilen soğuk ışık projeksiyonu alışılmadık değildir. İngilizler sıcak ve rahat iç mekânlarda bulunmaya alışıktır ve bundan keyif alır. Sarkıt lambalar genelde evlerde, bar veya restoranlarda kullanılır. Bu tür lambaları burada da kullanma kararı, gayri ihtiyari alanı kullananlarda tanıdıkları mekânlarda bulundukları hissini uyandırıyor.

Aydınlatma tasarımcıları, terası ve çevresindeki alanları aydınlatmak için halojen reflektörler kullandı. Aslında nadiren dış alan projelerinde kullanılan bu lambaların yumuşak ve sıcak ışığı, bir binanın içinde bulunma duygusunu veren bir başka faktör. İnsanoğlunun en eski dönemlerden beri tanıdığı bir ışık kaynağı olan mumlar ise, doğal olarak sıcaklık ve rahatlık duygusu yaratıyor.

Die Projektoren, die sich an der Dachstruktur befinden, strahlen mit einer Farbtemperatur von 6200 Kelvin – kein Licht, bei dem man es sich gemütlich machen möchte oder kann. Um dem entgegenzuwirken, wurden 65 Watt Halogenglühlampen in spezialangerfertigte Pendelleuchten installiert. Diese Elemente findet man nur selten bei Außenprojekten und waren eine ideale Lösung, um den Gästen eine angenehme Atmosphäre zu bieten.

Diğer sıcak ışık ögeleri ile birlikte, sarkıt lambalar, istenilen ortamı yaramak ve buraya gelenlerin uzun süre kalmasını sağlamak için en uygun çözüm oldu. Işıklandırma, her zaman aydınlatma tasarımı anlamına gelmez. Karanlığa çözüm olarak duvara bir lamba takmak, kullanıcının kendisini iyi hissetmesi ve konforuna odaklanmaya yönelik bir işlem değildir. Yaratıcılık ve hayal gücü, iyi bir aydınlatma tasarımını, mükemmel bir aydınlatma tasarımına dönüştürür. Sonuç olarak zaten bunun kararını kullanıcı verir.

Projeye katılanlar

İş sahibi: Rockpoint Mimarlar: Fletcher Priest/İngiltere Aydınlatma tasarımı: Speirs and Major Associates/UK, Andrew Howis Fotoğraflar: James Newton Uygulanan ürünler:

Avlu kapısının kemerinde uygulanan Uplight’lar: 20 Watt CDM-T lambaları, Louis Poulsen Avlu ortasında bulunan ağaçlar/bitki saksıları: SPR Projektor, Louis Poulsen Koridorlarda kullanılan flüoresanlar: Lumilux T5 High Efficiency, 830 sıcak beyaz, Osram Gobo’lar: 150 Watt CDM dış alan-Gobo, Altman Projektörler: 250 Watt, dar yansımalı, Sill Fıskiyenin üzerinde yer alan LED’ler: Starcloth, Acre Jean Tavan ışıklıkları: Artemis, ACDC Merdivenliklerde kullanılan LED’ler: Özel lambalar, Mike Stoane Lighting Die Steinbänke im südlichen Teil des Western Courtyard verfügen über Lüftungsschlitze, hinter die Leuchtstoff-lampen mit einer Lichttemperatur von 3000 Kelvin installiert wurden. Der Bereich wirkt wie ein Heizkeller, der den Besuchern behagliche Wärme spendet.

Dergide s. 40.