Grand Canal, Hangzhou / Çin

Metin: David Müller

Fotoğraf: Jun Miao

Klasik anlayışa göre, senfoni, cümleleri bir bütünde toplayan bir müzik eseridir. Burada en önemli rol, solistlere değil orkestraya aittir. Kısa bir süre önce, Fransız aydınlatma tasarımcısı Roger Narboni, Hangzhou’da (Çin Halk Cumhuriyeti) Hong Wan ile birlikte gösterişli bir senfoni oluşturdu. Aydınlatma planlamacıları, Çin’in bu büyük kentinin içinden geçen Grand Canal adlı kanalın on kilometrelik kıyı şeridi için sekiz ay gibi bir süre içinde bir aydınlatma konsepti geliştirdiler ve uyguladılar. Aydınlatma tasarımcıları dengeli ve ahenkli bir eser oluşturmak için bilinçli olarak dramatik seslerden ve şaşalı sol notasından kaçındılar.

Kanal boyunca görüntü LED projektörlerinin mavi ve yeşil ışığı ile birbiri ile bağlantılı bir resmi oluşturuyor. Projektörler, kış döneminde soğuk bir mavi ışık ve yaz döneminde sıcak yeşil ışık veriyor. 400 Watt’lık metal buharlı ampuller ve renk filtreleri ile donatılmış projektörler görüntüye ayrıca renk katıyor. Ağaç ve bitkilerin arasından yansıyan yumuşak renkli ışık, nehir kıyısı boyunca bu ortamı yaratıyor. Gece oluşan doğal nem ve de sis ise, bu efekti daha da artırıyor.

Gün ağarırken ışık saçan sis ile ışıktan oluşan buğulu dalgalar Grand Canal’ın Kuzey yönünde akıntısını takip ediyor. Karanlıkla birlikte bu ışık saçan sis, sabit bir görüntü alıyor ve gece yarısı yavaşça kayboluyor. Kıyı boyunca yollar ve promenad alanları, düzenli aralıklarda su üzerinde yansımalar oluşturmak için nehre yakın konumda ışık saçan direklerle donatılmış. Işık geçirgen olan lambalara beyaz flüoresanlar yerleştirilmiş ve arka plandaki mavi ve yeşil renkli sise göre altın ve beyaz renklerdeymiş gibi görünüyor. Fransız aydınlatma tasarımcısı ilk önce bu alanda kullanılacak olan sütunların çok sade olmasını önermişti. Ancak Çin’li ekip, sütunları üzerinde Çin yazı karakterleri bulunan metaller ile kaplamayı tercih etti. Genelde suya yakın bir noktada görüntüye hakim olan bazı ağaçlara 3000 Kelvin’lik CDM ampulleri ile donatılmış sıcak beyaz ışık veren lambalar yerleştirildi ve böylece renkli çevreye güçlü bir kontrast oluşturuldu.

Tasarım ekibi, aydınlatmayı doğal çevreye entegre etmek üzere mavi ve yeşil renkleri, bilinçli olarak seçti. Renkler, huzur ve sakinliği temsil ediyor; bu da, alanın aydınlatma tasarımı ile ilişkilendirilmesi istenen unsurlardan biri. Pembe veya sarı renkler, istenilen sakin ortamı yaratamayabilirdi. Taksilerde ve Çin’in en eski çayı olan Longjing Çayı’nda da mavi ve yeşil renkler kullanıldığı için, bu bölge ile ilişkilendirilebilecek olan en uygun renklerin bunlar olacağı belliydi. Işık ve renkler, çok güçlü kültürel etkisi olan iki öge. Örneğin New York Kent’inde mükemmel etki yaratabilecek bir aydınlatma tasarımı, Buenos Aires’de aynı etkiyi oluşturamayabilir. Bu nedenle, aydınlatma tasarımcılarının aydınlatma tasarımı yapmadan önce bölgenin kültürel ve tarihi geçmişini anlaması gerekiyordu. Bu tür örnekler, tasarım unsurunun ne kadar önemli olduğunu ve bunun üzerine nasıl başarılı bir konseptin oluşturulabileceğini gösteriyor.

Grand Canal’ın yakın çevresinde hemen kanal boyunca birçok modern bina bulunuyor. Binalar, kentin görüntüsüne hâkim. Binaların üst bölümlerine renkli ışık veren “resim çerçeveleri” yerleştirildi. Çoğu çerçeve, özellikle kanala bakan ve kanala paralel konumda olan bina cephelerine uygulandı. Bu tasarım ögeleri çok uzaklardan dahi görülebiliyor. Roger Narboni; “Çerçeveler sanal resimler gibi ve gece görüntüsünü zenginleştiriyor. Suyun üzerinde yüzer gibi şiirsel ve geometrik görüntüler oluşturuyor ve her ne kadar uzaktan görünmesede Grand Canal’ın varlığına işaret ediyor. Dikdörtgenler, gerçek resim çerçeveleri olarak işlev de görebilecek. Gelecekte yapılacak ışık festivallerinde sanatçılar çalışmalarını ve insanların bu atmosferden keyif almasını sağlamayı hedefledik”.

Grand Canal’ôn Hangzhou’dan geçen kôsmô toplam on km uzunlu€unda. Fransôz ekip, sadece sekiz ay gibi kôsa bir sürede sahil şeridi için bir aydônlatma tasarômô geliştirdi.

Aydônlatma tasarômcôlarô kanal sahilinin tarihi ve çevresini kapsamlô olarak arafltôrdôlar ve bir senfoni yaratôr gibi bir aydônlatma tasarômô geliştirdiler. Ana tema olarak yeşil ve mavi renkleri kullanma kararô aldôlar.

Grand Canal, dünya çapında en uzun ve en büyük kanal projesi olarak kabul edilir. Çin Seddi ve Grand Canal, Çin’in eski zamanlarından kalma en muhteşem projeleri olarak bilinir.

Kanal, Beijin ve Hanzhou’yu dört il, beş nehir üzerinden birbirine bağlıyor ve 1794 km uzunlukta. Hangzhou kesimi on km uzunlukta. 2007 yılında Hangzhou Belediyesi, bu kesimin görüntüsünü değiştirme ve bir aydınlatma konsepti geliştirme kararı aldı. Bu konsepti ile kentin merkezinden geçen Grand Canal güzelleştirilecek ve Çin’li ve yabancı turisleri geceleri bu alana çekecekti. Bunun için geleneksel ve modern kültürün tasarıma dâhil edilmesi hedeflendi.

2007 yılının sonlarına doğru Zhongtai Lighting Group firması, Grand Canal’ın Hangzhou’dan geçen kısmı için bir aydınlatma planlaması hazırlamakla görevlendirildi. İşverenin şartları titizlikle analiz edildi. Bu süreç içinde Zhongtai Lighting, Concepto tasarım ofisinin Fransız aydınlatma tasarımcısı olan Roger Narboni’yi proje ekibine kazandırmayı başardı. Narboni zaten, Paris, Brüksel ve Atina gibi Avrupa kentlerinde gerçekleştirilecek olan yüzden fazla masterplanı ile Paris’teki Seine Nehri’nin aydınlatma tasarımı üzerinde çalışıyordu. Çin ve Avrupa ışık kültürünün içiçe geçişi, bölgenin ve Hagzhou’nun analizi ile başladı.

İşveren, başlarda aydınlatmanın “aydınlık, güzel, zengin ve şaşalı” olmasını istiyordu. Hangzhou’nun zenginliğini yansıtmak ve turistleri çekmek için ışığın görülmeye değer ve aydınlık olması gerektiğini düşünüyorlardı. Proje ekibi, Hangzhou’nun kültür ve tarihçesini araştırdıktan sonra farklı bir tasarım yapma kararı aldı. Hangzhou’nun tarihçe-sinin, bölgenin coğrafyası ve hidrolojisi ile çok yakından ilişkili olduğu görüldü. Kentin su şebeke sisteminin bir parçası olarak Grand Canal, su üzerinden taşımacılığın ana yollarından biri ve kentin refahına katkı sağlıyor.

Hangzhou, Las Vegas değil.

Altı milyon nü- fu-suna rağmen sakin ve huzurlu bir yer. Roger Narboni: “Bu nedenle, ışığın çok aydınlık olması yerine daha hafif, düşünmeye sevk edici, üstün kalitesi, çekingen ve güzel olması gerektiğinden yola çıktık” diyor.

Grand Canal’ın Hangzhou’dan geçen kısmında, farklı dönemlerde değişik boyutlarda ve farklı malzeme ve renklerde yapılan 19 köprü var. Kanal boyunca 100 modern ve yaklaşık 60 tarihi bina ile çeşitli bitki zenginliği ve heykeller var. Roger Narboni şöyle diyor: “Zaman içinde tüm bu ögeler ruhumuzu okşadı, sanki birbirini takip eden müzik notaları gibi. Grand Canal boyunca rahat, şık ve çok güzel bir senfoni bestelemeyi kararlaştırdık. Işık ile JangtseNehri’nin Çin usulü bir resmini yapmayı bina cephelerine, binaya monte edilen çerçevelere yerleştirebilecekler.

Geleneksel mimari de Grand Canal’ın, tarihî ve çevresinin bir parçası. Bu binaların pagod biçimli çok güzel çatıları sıcak beyaz ışık ile ışıklandırılmış. Işıklar, eşsiz mimari formları öne çıkartıyor. Yapıların gece de algılanmasını sağlamak için sütun veya duvarlar da aydınlatılmış. Çatının her köşesinde, flüoresanla donatılmış kırmızı bir fener asılı. Fransız ekip, önceleri geleneksel mimari üzerinde beyaz çin fenerlerinin kullanılmasını önermişti. Ancak beyaz renk, Çin’de çoğu zaman ölüm ile ilişkilendirildiği için şans, neşe ve zenginliğin sembolü olan kırmızı fenerler kullanılmış. Buna karşın Çinli tasarımcılar, Fransa’da kırmızı fenerin, özellikle bir binanın önüne asılmış ise, bir geneleve işaret ettiğini öğrendiler!

Böylesine kapsamlı bir projede her bir yapıya özgü bir aydınlatma tasarımı yapmak mümkün değil. Ancak, bu bölgedeki her eski yapının kendine özgü bir mimarisi olduğu için buradaki deneyim çok daha büyük ve ilginç. Bazı binalarda dolaylı aydınlatma ögeleri var. Bazılarında yok. Genel olarak bakıldığında, fener ve çatı aydınlatması ile birbirine ilişkilendirilmiş birçok evden oluşan homojen olmayan bir resim ortaya çıkmış. Bölgeyi yaya olarak gezenler bu güzelliklerin keyfini çıkartıyor.

Grand Canal’ı, şelaleleri olan birçok küçük kanal ve kanal ağzında eski yaya köprüleri keser. Işık projesi, bu muhteşem görüntüleri çok daha öne çıkartıyor. Yaya köprüleri ve şelaleler, sık aralıklarla ve dolaylı ışık ile sistematik olarak aydınlatılmış.

Bölgeye gelenlerin ilgisini kanalın tamamına çekmek için LED’lerle donatılmış ışıklı direkler, doğrudan suya yerleştirilmiş. Direklerden gelen ışık suya yansıyor. Şeffaf silindirler metal çerçeveler ile kaplanmış ve motorlarla oluşan dalgalarla hareket ediyorlar. Işık saçan silindirler sezona göre renk değiştiriyor ve renk tayfını suya yansıtarak ve projenin tamamına modern ögeler katarak konseptini destekliyor. Bu tasarım ögesi, modern özelliklerin tarihi bir çevreye nasıl entegre edileceğinin en güzel örneği.

On kilometre uzunluğundaki projenin gerçekleşebilirliğini test etmek ve tasarım ögelerinin istenilen etkiyi yaratmalarını sağlamak ve önerilen lambaları kontrol etmek için aydınlatma tasarımcıları yerinde bir maket hazırladılar. Maketi hazırlama süresi iki aydı. Bu süre içinde Çin ekibi ile tasarımcılar, lojistikçiler, teknisyenler ve mühendisler, lambaların konumlarını belirlemek, doğru ürünleri tasarlamak, üreticileri tespit etmek, örnek ürünler yaratak ve bunları test etmek, lambaları yerinde monte etmek ve işe odaklanmak için bölgeyi birkaç kez ziyaret ettiler. Temmuz 2008’de, Fransız-Çin ekibin gerçekleştirdiği ayrıntılı iki uygulama sonrasında önerilen konsept, işveren tarafından kabul edildi.

Kanalın kuzey kıyısına on bir metre uzunluğunda çelikten direkler yerleştirildi. Bunlar, renkli LED’ler ile donatıldı. Direkler geceleri, Hangzhou’daki Tang Qian Nehri’ne ve Pekin’e olan mesafeyi gösteriyor. Kilometre bazında mesafe yeşil renkte gösteriliyor. Kırmızı renkte ise eski Çin ölçü sistemine göre “Li” (1 Li=0,5 km) olarak gösteriliyor. Roger Narboni şöyle diyor: “Bu kilometre taşları turistlere bilgi veriyor ve gece yapılan bot gezilerinde kıyı boyunca belli bir ritmi oluşturuyor. Bir müzik bestesi-nin notaları ve melodileri gibi hareket ediyorlar. Kıyıda bulunan tüm diğer aydınlatma bileşenleri ve su ögeleri bestenin tamamını teşkil ediyor ve bir müziğin sahneleri ve tekrarlayan temaları olarak karşımıza çıkıyor.”

Grand Canal üzerinde motor gezisi için kullanılabilecek en yakın iki iskelenin arasındaki mesafe on kilometre. Bazı özel noktalarda, çevrenin gece görüntüsü özellikle öne çıkartılmış ve canlandırılmış. Tüm bu ögeler biraraya getirildiğinde, bir dizi mükemmel gece görüntüleri ortaya çıkıyor. Görülmeye değer noktalardan biri de Ying Yue (Çince “Ayın yansımaları) olarak adlandırılan 300 metre uzunluğundaki bir alan. Bu alan, master plan üzerinde ilk somut proje olarak çalışılmak üzere planlandı.

Bir kanal ağzında, kanalın iki kıyısını birleştiren güzel ve eski bir köprünün üzerinde nefes kesen bir pagod görülüyor. Köprünün hemen karşı tarafında, geleneksel Çin pavilyonları olan bir park var. Park kısa bir süre önce belediye tarafından yeniden tasarlandı ve halk tarafından gece görüntülerinin bir parçası olarak çok beğeniliyor.

Geleneksel görünümlü binalara asılan fenerler kompakt flüoresanlar ile donatıldı ve sahil şeridinin aydınlatma konsepti ile ilişki kuran ögeler olarak kullanıldı.

Yüksek binaların dış cephelerinde oluşturulan dikdörtgenler, aydınlatma sanatı uygulamaları için resim çerçeveleri olarak kullanılabiliyor.

Yeni aydınlatma uygulandığından beri, Hangzhou’ya gelen turist sayısı iki katına çıktı. Neden mi? Çünkü bu dev projenin aydınlatma konsepti çalışıyor. İşin başından beri proje ekibinin, bu büyük alan için uygulayacağı konsept kafalarında hazırdı. Mavi ve yeşile dayalı renk konsepti iyi araştırıldı ve bölgenin kültürel unsurlarına mükemmel uydu. Aydınlatma tasarımının en önemli kısmını, aydınlatılan çevreyi kullanan insanlar oluşturuyor. İnsanların hergün bulundukları bir bölgenin aydınlatma tasarımını geliştirmek için hassasiyet, anlayış, bilgi ve beceri gerekiyor. Roger Narboni ve tasarım ekibi, bunun nasıl başarı ile yapılacağını gösterdiler.

Projeye katılanlar

İşi veren: Hangzhou Belediyesi /Çin Aydınlatma tasarımı: Roger Narboni, Concepto ve Hong Wan,

Zhongtai Lighting Group / Çin Fotoğraflar: Jun Miao Uygulanan ürünler:

LED Projektörleri (mavi ve yeşil): 30 x 3 Watt LED’leri, Philips Projektörler (mavi ve yeşil): HQI-TS ampulleri, 400 Watt, 4200 Kelvin, Philips Sütunlar: dört adet 18 Watt’lık flüoresan, 3000 Kelvin, özel yapım Fenerler: 20 Watt kompakt flüoresanlar, 3000 Kelvin, özel yapım Sudaki direkler: 12 LED (6 mavi, 6 sarı), 12 Watt, özel yapım Binalara uygulanan ışıklı “çerçeveler”: mavi-yeşil LED’ler, 1 Watt, özel yapım

Proje konsepti ve uygulama, sükunet ve rahatlığı simgeleyen mavi ve yeşil renklere dayandırılarak çalışıldı. Sayısız yerel ögelerin aynı renklere sahip olması nedeniyle mavi ve yeşil rengin bu alanlarda kullanılması kararlaştırıldı.

Dergide s. 32.