Günışığı görsel efektinin bağlamsal kimlikleri

Metin: Seda Kaçel

Günışığını tamamen mimari mekana taşıyan yukarıdaki örneklerden farklı olarak, günışığını filtreleyerek iç mekana süzen cephe sistemleri de, mimari bağlam kapsamında ele alınabilecek farklı günışığı görsel efektleri yaratırlar:

* 1987 yılında Paris’te açılan Arap Dünya Enstitüsü (Institut du Monde Arabe - Arab World Institute) binasının güney cephesindeki 240 adet ‘moucharabieh’ günışığını adeta filtre ederek kullanıcıların hizmetine sunar. ‘Moucharabieh’, Arap mimarlığının vazgeçilmez öğelerinden olan ahşap kafes pencere sistemidir. Fransız mimar Jean Nouvel Avrupa’nın merkezinde yer alan enstitünün Arap kültürü ile bağdaşabilmesi için güney cephesini aracı olarak kullanıyor. Çelik malzeme ve batının kamera teknolojisi ile 20. yüzyıla uyarlanan açılır - kapanır ‘moucharabieh’, Arap kültüründe iklimsel nedenlerle kaçınılan bol ışığı filtre ederek az ama öz biçimde, olması gerektiği kadar cephenin gerisine taşıyor. Bu ağırbaşlı ve sağduyulu aydınlatma tasarımında günışığının, içerisinden filtrelenerek geçtiği Arap kültür öğelerinin biçimini mekana ışık - gölge oyunu aracığıyla sunması ile günışığının görsel efekti ortaya çıkarıyor.

Günışığının aydınlatma tasarımına entegre edilmesi ile sağlanan avantajların varlığı, günışığının insanlar üzerindeki biyolojik & psikolojik faydaları ve enerji etkin aydınlatma yaklaşımına olan katkısı nedeniyle yadsınamaz bir gerçek. Bu gerçeğin gözle görülebilir ve algılanabilir boyutu ise, günışığının mekanlar, malzemeler ve üç boyutlu elemanlar üzerinde oluşturduğu görsel efektler. Günışığının evrensel boyutu ve ölçeğinin olmaması; yarattığı görsel efektleri, içerisine süzüldüğü mekanın ya da üzerine düşerek sert gölgeler yarattığı üç boyutlu elemanın, bir başka deyişle ait olduğu bağlamın belirlemesine olanak tanır. Görsel efekt, gücünü daima günışığından alır; fakat karşılaştığı bağlam ile kimliklenir, şekillenir, ölçek ve boyut kazanır. Bu nedenle günışığının kazandığı kimliklerin algılanabilmesi için günışığı görsel efektlerinin kimlik kazandığı bağlamlar kapsamında incelenmesi gereklidir.

* Mimari Bağlam (Architectural Context): Son yıllarda gelişen cam cephe teknolojileri sayesinde mimari mekanlarda günışığı kullanımı, cam cepheden geçen tüm günışığının kontrol edilerek mekan içine alınması şeklinde yaygınlaşmıştır. Mekan içinde bol miktarda bulunan günışığı, mimari mekana hacimsel bir güç, doğal bir atmosfer ve davetkar bir ortam sağlar: * Madrid’de ormanlık bir arazi içinde tasarlanan mimarlık ofisi cam çatısı ile hem yeşile bürünmüş dış mekanı, hem de ağaçların arasından ulaşılan günışığını tüm doğallığıyla ve olabildiğince fazla tasarım mekanına taşımakta (Şekil.1 & Şekil.2).

* Ünlü mimar I.M.Pei tarafından tasarlanan Lüksemburg Modern Sanat Müzesi’nde (Mudam) cam cephe ile cam çatıdan giren günışığı, cephe strüktürünü de beraberinde iç mekana taşıyarak, oluşturduğu güçlü gölgeler ile mekanın kimliğine katkıda bulunuyor. Adeta sanatın ve sanatçının toplumla bütünleşeceği kamusal bir mekanın ana hatlarını çiziyor (Şekil.3 - Şekil.5).

(Şekil. 6 - Şekil. 8).

* 2008 yılında yapımı tamamlanan Christ the Light Kathedrali SOM (Skidmore, Owings & Merrill) Mimarlık tarafından Kaliforniya’da tasarlanan mükemmel bir strüktür örneği. Bu mükemmel strüktürün ara boşluklarından süzülen günışığı, tek başlarına mütevazı duran ahşap ve beton elemanları görkemli kılıyor ve strüktürün ihtişamını tanımlamalarına yardımcı oluyor.

Mimarların yaratmak istedikleri olağandışı aydınlık ortamda kilise, günışığını kutsal bir fenomen olarak tanımlıyor (Şekil.9 - Şekil. 10).

* Peyzaj Bağlamı (Landscape Context): Peyzaj tasarımında günışığı doğal bir http://aaronscales.com http://www.archdaily.com http://www.jeannouvel.com http://www.luxembourg.co.uk http://www.som.com

59 TEMA - GÜNIŞIĞI İLE YARATILAN EFEKTLER tasarımı daha da belirgin kılar, sert gölge efektleri ile peyzajın insan ölçeğinde anlam kazanmasını ve kullanılabilir hale gelmesini sağlar:

* Peyzaj mimarı Martha Schwartz, Washington’da bulunan HUD Plazanın önünde yeralan giriş alanını, binanın dairesel formu çok seven mimarı Marcel Breuer’a gönderme yaparak kendi ayakları üzerinde duran halkalarla kaplıyor. Halkaların giriş alanında yarattığı günışığı gölge efektleri, bu alanı tanımlıyor ve plazadaki çalışanları davet ediyor (Şekil.11).

* Katar, Doha’da Martha Schwartz tarafından tasarlanan Doha Kornişi (Doha Corniche), hareket olgusu ile geçiti, adeta sahneyi insanların oluşturdukları bir ortam haline getiriyor. Geçit malzemesinin doğu’nun yoğun & direkt güneş ışığı aracılığıyla yarattığı sert gölgeler, amaçlanan sahnesel hareketi daha da heyecanlı ve keyifli kılıyor (Şekil.12).

* Kent Bağlamı (Urban Context):

Kent bağlamında günışığının görsel efektlerini algılamak için incelenebilecek en keyifli çalışmalar ancak insan ölçeğindeki kent mobilyaları olabilir: * Aaron Scales tarafından Lexington, Kentucky’de tasarlanan ‘Lextran Otobüs Durağı’, durağı sınırlandıran çeperi yerel bir soda üreticisinin yeşil şişeleri ile oluşturulunca, günışığı ile sürpriz gölgeler ortaya çıkıyor: Keskin, farklı ve yeşil (Şekil.13 - Şekil.15).

Günışığının uçsuz bucaksız boyutu ve anlamı, farklı bağlamlarda birbirinden farklı efektler ve kimlikler kazanıyor. İç mekanlara, peyzaj alanlarına ve kent elemanlarına da, her zaman birbirinden farklı ama her zaman birbirinden keyifli hikayeler kazandırıyor.

Kaynakça

PLDA, Where Cultures Meet, Professional Lighting Design Magazine, No:50, Jul/August 2006, Sf:31-35. Richardson, T., The Vanguard Landscapes and Gardens of Martha Schwartz, Thames&Hudson Ltd, London, 2004.

Şekil Listesi

Şekil.1 ve Şekil.2: Selgas Cano Mimarlık Ofisi, Madrid. Kaynak: http://www. archdaily.com Şekil.3 ve Şekil.4: Modern Sanat Müzesi (MUDAM), Lüksemburg. Kaynak: http://www.luxembourg.co.uk Şekil.5: Modern Sanat Müzesi (MUDAM), Lüksemburg. Kaynak: http:// www.thomasmayerarchieve.de Şekil.6: Arap Dünya Enstitüsü (IMA), Paris. Kaynak: http://www.france-forvisitors.com Şekil.7: Arap Dünya Enstitüsü (IMA), Paris. Kaynak: http://www.jeannouvel. com Şekil.8: Arap Dünya Enstitüsü (IMA), Paris. Kaynak: http://www.fotopedia. com Şekil.9: Christ the Light Katedrali, Kaliforniya. Kaynak: http://www.som. com Şekil.10: Christ the Light Katedrali, Kaliforniya. Kaynak: http://www.som. com Şekil.11: HUD Plaza, Washington. Kaynak: Richardson, T., The Vanguard Landscapes and Gardens of Martha Schwartz, Thames&Hudson Ltd, London, 2004.

Şekil.12: Doha Corniche, Qatar.

Kaynak: Richardson, T., The Vanguard Landscapes and Gardens of Martha Schwartz, Thames&Hudson Ltd, London, 2004.

Şekil.13: Lextran Otobüs Durağı, Kentucky. Kaynak: http://communities. bentley.com Şekil.14: Lextran Otobüs Durağı, Kentucky. Kaynak: http://communities. bentley.com Şekil.15: Lextran Otobüs Durağı, Kentucky. Kaynak: http://aaronscales. com

Dergide s. 58.