Koçak Yalısı, İstanbul

Metin: Mustafa Seven

Fotoğraf: Arvin C. Biricik

Yeniköy’deki Esma Sultan Yalısı’nın hemen yanındaki Koçak Yalısı (Balyan Yalısı olarak da bilinmekte) kuşkusuz İstanbul Boğazı’nın gerdanındaki narin incilerin önde gelenlerinden biridir. Ünlü Mimar Sarkis Balyan(1835-1899) tarafından Paledyen* tarzda inşa edilmiş bu önemli yalının eski sakinleri arasında Osmanlı dönemi hariciye nazırlarından Kara Todori Paşa ve günümüzün önde gelen tasarımcılarından Zeynep Fadıllıoğlu’nu sayılabilir.

Naciye Koçak ve annesi Servet Koçak’ın bu yalıyı ve yalının onlar için önemini anlatışlarında en etkileyici olan, yalıyı, kişisel bir varlığın ötesinde şehrin ve boğazın bir parçası olarak görmeleri ve bu eserin aydınlatılmasını kişisel bir ihtiyaçtan çok kentsel bir sorumluluk olarak algılamaları idi.

Yalının boğaza bakan cephesindeki iki katta toplam on adet geniş pervazlı yüksek kanatlı pencere bulunuyor. Bu pencerelerin iki tarafında bulunan sütunları birleştiren kemer formunun içindeki kabartmalar ise ön cephenin en dikkat çekici unsurları oluyor. Yine ön cephenin ikinci katında bulunan balkonun bindirmeleri (füruş) son derece estetik. Ön cephenin kenarlarındaki sütunlar siluetin sınırları belirlemede yardımcı olurken, çatı katında bulunan göz pencereler ise çatı hattını tamamlıyor.

Aydınlatma tasarımını şekillendiren unsurların başlıcaları şöyle oldu: Yapının tarihi niteliğinin vurgulanması, boğazın ışıksal siluetine uyum, mimari bütünlüğe uyum, gündelik kullanım konforu.

Bu tasarım özelinde, boğaz çevresinde sıkça şahit olduğumuz üzere genel bir cephe aydınlatması yapılmasının aksine, mimari detayların ışıkla ön plana çıkartılması planlandı.

Pencere üstlerindeki kabartmalara gönderilen lokal ışıkta göz konforunu gözeten soğuk ışık yansıtıcılı, UV stop Osram lambalardan yardım alındı. Yan sütunlar ve pencere arasındaki sütunlarda ise ışığın gitmesini istediğimiz yükseklik ve genişleme açısını hesaplayarak Halolux BT’ler yardımıyla yapının hatlarını algılamamıza yardımcı olacak ışık izleri oluşturuldu. Işık kaynaklarının yerleşimi en çok çalışılan düşünülen konulardan biriydi. Hem yapının tarihi niteliği ışık kaynağı montajı konusunda kısıtlayıcıydı hem de armatürler yalının gündüz kullanımında dikkat çekmeyecek şekilde konumlandırılmalıydılar. Bu zorlukları dikkate alarak bulunan çözümde, yüzeye monte armatür hacmini düşürerek ve deniz kenarındaki bir yapının şiddetli rüzgar ve nem sebebiyle karşı karşıya kalacağı korozyonu hesaba katarak Tridonic Atco harici mekan komponentleri armatürlerden farklı bir konuma yerleştirildi. Çatı bölümünde bulunan göz pencerelerin ara bölümlerine uygulanılan dış cephe led stripler ise hem bu detayı öne çıkardı hem de çatı konturunu belirginleştirdi. Binanın arka cephesinde de ön kısımdaki prensipler gözetildi.

*Açıklayıcı Not: 16. yüzyılın çok önemli sanatçılarından biri olan mimar Andrea Palladio’un adını taşıyan bir üsluba Palladio Üslubu denir. Buna göre mimarlı€a önce aklın, daha sonra da klasik mimarlık ö€elerinin hakim olması gerekmektedir. Bu üslup akılcılı€ını düzenli, simetrik biçimlerle, klasikli€ini de antik ça€ mimarlı€ından faydalanması ve bezeme sanatını kullanmasıyla belirtir. Balyanlar, Palladio üslubu konusunda sadece uygulayıcı olmamış, bazı ö€eleri kullanmış, Osmanlı mimarisiyle harmanlamışlardır. Palladyen pencere, dört sütunlu giriş, yüksek giriş gibi “palladyen” ö€elere eserlerinde rastlanır. Örne€in palladyen pencere, yarım daire şeklinde bir penceredir. Palladyen üslubun kullanılmasında sadece estetik kaygının de€il, dönemin batılılaşma e€ilimi hesaba katıldı€ında siyasal gerekçelerin de bulundu€u düflünülmektedir.

Proje künyesi

İşveren: Naciye Koçak Mimar: Sarkis Balyan Aydınlatma Tasarımı: Mustafa Seven, Seven Lights Kullanılan ürünler:

Kabartma spotları: Platform Aydınlatma Sütun yönlendirmeleri: Haylight Özel üretimler: Acro Lite LED ürünler: Çelik Dizayn Lamba: Osram - Halopar ve Halolux serileri Komponent: Tridonic Atco

Dergide s. 64.