Gölgelerle tasarım yapmak

Metin: Ian Clarke, dpa lighting consultants

Aydınlatma tasarımcıları, alana olan ilişkimizi tanımladıkça ve görünür hale getirdikçe, gölgeleri önemsemek öncelikli düşüncemiz haline geliyor. Silüet ve yansımalar gibi tüm doğal aydınlatma fenomenlerinde gölgeler ile tasarım yapma, dikkatli inceleme ve yaratıcı uygulamalar için fırsatlar sunuyor. Aydınlatılmış bir ortamda gölgelerin, en küçükten en büyüğe kadar değerlendirilmesi gerekiyor. Herhangi bir malzemenin yüzey dokusu minik bir gölge ile ortaya çıkıyor. Bu tür yapılara, daha büyük boyutlarla etrafımızı çevreleyen ortamda da rastlıyoruz. Günışığı, belli bir alan içinde her tür doğal eleman ve bulunulan yerin mimarisinin devasa görüntülerini ortaya çıkartıyor. Tabiki aydınlatma tasarımcısının, bir gölgenin etkisini azaltmak için çok zaman harcadığı ortamlar da oluyor. Gerçekten gölgeler çoğu zaman baş belası olabiliyor. Ancak derinlik, madde ve çevreye olan ilgiyi güçlü bir biçimde yaratmanın yolu, gölgeler ile nasıl çalışılacağını ve bunların nasıl kullanılacağını öğrenmekten geçiyor.

Duke of York Meydanı, King’s Road üzerinde bulunan ve başarıyla oluşturulmuş, kamuya açık, satış yapan çeşitli mağaza, kahve ve dinleme mekanları ile çevrili bir alan. Proje, Robert Myers Associates tarafından dikkatlice ve çevre görüntüsünde, ilginç detaylara yer verilerek tasarlanmış. Ancak müşteri Cadogan Estates, aydınlatma konusunda yepyeni bir yaklaşım ile çevrenin daha gelifltirilebileceğini düşünmüş. Özellikle bu proje zorlayıcı olmuş, çünkü müşteri henüz kısa bir süre önce aydınlatma konusuna yatırım yapmış. Biz, kendi yatırımlarını halkın hizmetine sunma konusunda gönüllü olan bir müşteri ile çalışma açısından, ender ve şanslı bir konuma sahiptik. Bu yatırım ile müşteri mükemmel bir sonuç elde etmek istiyor ve sıradan bir sonucun ortaya çıkmasını istemiyordu.

Gün içinde yoğun bir harekete sahne olan meydan, insanların buluştuğu veya günlük ifllerine biraz ara verdikleri bir alan. Meydan, güneşin ve yaşlı ağaçların yansıttığı ışık kümeleri ile doluyor. Dışarıdan verilen ilginç bir aydınlatma ile halka açık, hareketli bu alanı ve King’s Road üzerindeki alışveriş mekanlarının kullanım saatlerini, geceye de uzatmak, çevresel ortam ışık seviyelerini iyileştirmek ve uzaktan etkisini artırmak istedik. Proje, yaratıcı düflünmemiz için mükemmel fırsatlar sundu, çünkü bugüne kadar gördüğümüz en açık ve cesaret verici bir müşteriye ve çevre mimarına sahiptik. Her ikisi de çok ilginç ve özel bir şey tasarlamamızı ve bunu yaparken, meydanın genel aydınlatma seviyesini artırma kriterini sağlamamızı istediler.

Daha önce yapılan aydınlatmada, meydan boyunca ışık seviyesi çok düşüktü ve az aydınlatılan bazı bölgelere özel ilgi göstermemiz gerekiyordu. Işığın az olduğu yerlere daha fazla ışık vererek, konfor seviyemizi artırabildik ve halkın güvenini ve bu alandaki etkinliğini artırarak, meydanın gece boyunca da kullanılmasına olanak sağladık.

Işık kaynaklarının giderek arttığı bir dünyada yaşadığımız için artık karanlıkta kalma süremiz giderek daha azalacaktır. Özellikle kent ortamında karanlıkta olmaktan hiç olmadığı kadar hofllanmayabiliriz.

Günümüzün modern dünyasında, halka açık alanlarda güvenliği ve kişilerin güven duygusunu düflüncelerimizin en önünde tutarken, sunduğumuz aydınlatma çözümlerinin, alanları geliştirmek ve kendi etkileflimimizi teşvik etmek ve bu alanları görmeye gelen halkın zevk alması için çok dikkatlice değerlendirilmesi gerekmektedir. Kendi gölge algılamamızda korku ve şüphe duyguları olsa da bunun cevabı, gölgeleri toptan kaldırma yönünde olmamalı. Güvenlik duygusunu oluşturarak sunulan çözümlerimizin, tamamen gölgeden yoksun kalan aydınlatma ortamları yaratmak yerine çok ilginç şeylerin yaratılmasıdır. Halka açık alanlarda, ışık ile gölgenin karşılıklı oyunu insan algısına çeşitli şekilde katkıda bulunabilir. Bize göre ışık seviyesinin de€iflmesi, istenilir bir durumdur ve ilgi çekici alanların oluşturulmasına yardımcı olur.

Proje kapsamında bizden, aydınlatmanın bir “görsel karmaşıklık” yaratılmadan sağlanması istendi. Bunun için ağaçlara, basit yaprak şekillerini zemine yansıtan gobolar monte edildi. Bu sayede yürüme yollarına değişik bir aydınlatma efekti verildi ve zemin seviyesinde, ayrıca bir aydınlatma donanımı kullanılmadan farklı ve ilginç bir ortam yaratıldı.

King’s Road ve meydanın güneyine doğru sıralanan yaşlı ağaçlar, projektörlerin monte edilebileceği en mükemmel “doğal kolonu” oluşturdu. Burada da zemin seviyesinde herhangi bir başka donanıma gerek kalmaksızın yaya yolu üzerinde çeşitli ışık efektleri sağlandı. Projekte edilecek desenler, bunların arasından en uygun olanları seçme ve desen boyutları, uzun değerlendirmeler sonucunda tespit edildi. Gobolar aydınlatmanın temel başarısını oluşturdu. Bu sayede, günışığında oluşan bilindik bir atmosferi anımsatıyor ve gece görüntüsü içinde ilgi çekici bir sahne ortamı oluşturuyor. Basit bir zaman kontrol mekanizması ile meydan artık akşam karanlığında bir kere daha canlanıyor ve teatral ve dramatik efekt duyguları uyandırıyor. Goboların yansıttığı dokulu aydınlatma, sanki bir yaz gününün öğleden sonrasında ışığın uzun uzun kalışını ve sonra sessizce geceye geçişini andırıyor. Bu sayede insanlar meydanda daha uzun kalabiliyor ve başka bir yere gitmektense, oturup bir kahve daha içmelerine olanak sağlıyor.

Aydınlatma donanımının gerekli olduğu yerlerde ise, kullanıldığında ürünün günışığında nasıl bir görüntü vereceği konusunu dikkatlice değerlendirdik. Görüntüye basit ve tek bir kolondan oluşan bir yapı dahil ettik ve bu, yapının oturma alanları ile doğrudan bağlantılı olmasını sağladı. Aydınlatılmış alanın zemininde kendine özgü bir desen görülüyor. Gölgelerin kullanımı zekice çalışılmış ise ilgi çekebiliyor. Buna karşın, doğru kullanılmadığında, duyguları ve yönü kolayca şaşırtıyor. Suni gölgelerin yaratılması, gölgenin düştüğü yüzeyi de saklayabilir. Özellikle halkın etkileşim içinde olduğu alanlarda bu duruma çok dikkat edilmelidir.

Gün içinde zamanın geçmesini algılamamız ve güneş ışığının yarattığı gizlice kayan gölgeler çoğunlukla asgari düzeydedir, çünkü bir telafl içindeyizdir. Gölgeler, anlık olarak havanın en hassas renklerini sergilediklerinden ve ifade ettiklerinden dolayı o anki havayı etkileyebilirler. Bu doğal fenomen, genelde insan için faydalı olan bir uyarıcıdır ve günışığının ve gölgelerinin ritimlerine çok iyi cevap verdiğimizin teyididir.

Biz, led çılgınlığına boyun eğmeden uzun ömürlü düşük enerji kaynaklarını kullanacak kadar bilinçliydik. Çalışmamız kapsamında her zorluğun üstesinden gelecek en uygun ışık kaynağını kullandığımıza inanıyoruz. Bu çalışmada en uygun ışık kaynakları, seramik metal halide ampuller ve T5 flüoresanları oldu. Bize göre belli bir komponent, tungsten kaynağının kullanımını garanti etmiş ise, biz buradan türetilmiş ve özellikleri itibariyle uygun bir bileşeni kullanmaktan da eşit oranda mutlu olurduk. Çoğunlukla tungsten kaynaklarının enerji açısından verimsiz olduğu söylenir. Biz ise bazı yerlerde tungsten kaynaklarının son derece verimli olabileceğine inanıyoruz.

King’s Road’dan gelişmiş alana doğru bağlantı yapan bir yaya yolu üzerinde sessizce iki heykel figürü yer alıyor. Geceleri, yan binaya yerleştirilen dar ışımalı spot ışıkları, doğrudan figürlerin üzerine yansıyarak kaldırımdaki figürlerin gölgelerini oluşturuyor ve bu, zıplayan ve oturan iki figürün enerjilerini sergiliyor.

Farklı seviyelerde yerleştirilen ışık sayesinde, tüm aydınlatmaya gerekli derinlik sağlanıyor. Biz, bina yüzeyleri gibi dikey elemanların aydınlatılması sayesinde bu görülebilir aydınlığın sağlandığını ve ortamın ilgi çekici hale getirilebileceğine inanıyoruz. Uzaktan bakıldığında, hem alan hem de mağazalar rahatlıkla seçilebiliyor. Zemine ve yüzeye monte edilen sıcak beyaz metal halide ampullü armatürler mimariyi ve ayrıntıları vurguluyor. Bina cephesi aydınlatmasının meydanın çevresi boyunca uygulanması sayesinde asıl açık alanlar düşük seviyede aydınlatılmasına rağmen, buradaki hareketliliğin sürmesi için yeterli güvenliği sunuyor.

Perakende satış yapan mağazaların kurumsal kimliklerine uygun özel aydınlatma elemanları üretildi. Bu lambalar bina yüzeyini ve yaya yolunu aydınlattı. Aynı hat üzerinde yerleştirilen figürler öne çıkarılmış ve görsel olarak yön tayinini kolaylaştırıyor. Projenin tamamlanmasından beri, akşam saatlerinde meydan çok daha fazla kalabalığa sahne oluyor. Aydınlatma ise başarılı olarak kabul ediliyor. Duke of York Meydanı’nın bir diğer heyecan verici unsuru ise, komşu gelişim bölgesinin de aydınlatma tasarımı için görevlendirilmiş olmamız. Yakında yeni Saatchi Gallery olacak olan bu alan Duke of York’un merkezinin etrafını çevreliyor. Daha önce Saatchi Gallery’nin önü Roger Bannister’in bir mili dört dakika altında koflmak için antreman alanı olarak kullanılmıştı ve genel merkezin arkasında yer alıyor. Meydanda uygulanan aydınlatma prensibine burada da devam edilecek ve tüm bölgenin gece ahenkli bir havaya bürünmesi için geliştirilecek. Bu alanın 2008’in sonbaharında hizmete girmesi bekleniyor.

Proje ekibi

Müşteri: Cadogan Estate Aydınlatma tasarımı: dpa Lighting Consultants Mimarlar: Paul Davis & Partners Çevre mimarları: Robert Myers Associates Uygulanan ürünler:

Commercial Lighting, Enliten Architectural Lighting, Hilco Lighting Solutions, iGuzzini, Lightscape Projects, Targetti Poulsen, Universal Fibre Optics, Zumtobel Lighting

Dergide s. 40.