Devlet Konuk Evi, Kyoto, Japonya

Metin: Prof. Susanne Brenninkmeijer, PLDA

Tanizaki Jun’ichiro’nun “In Praise of Shadows” (Gölgelere Övgü) adlı kitabını okumuş olanların hafızalarında, geleneksel Japon mimarisi hakkında berrak görüntüler canlanacaktır. Japonya’nın Kyoto kentindeki Devlet Konuk Evini (State Guest House) gördüğünüzde canlanan görüntüler. Kitapta anlatılan aydınlatma senaryoları bu proje baz alınarak yazılabilirdi.

Adından da anlaşılacağı gibi, Japon hükümetinin siyaset camiasından gelen konuklarının kaldığı Devlet Konuk Evi, Kyoto’nun Kamigyo Ward olarak adlandırılan bölgesinin kuzeyinde yer alıyor. Bina, Kyoto Imperial Palace ve Sento Imperial Palace Gardens’ın de yer aldığı National Gardens bölgesinde bulunuyor. Devlet Konuk Evine gelen misafirler kendilerini, bir anda Japon kültürü ve Japon misafirperverliğinin içinde buluyor. 2008 yılında gerçekleştirilen toplantı için G8 Bakanları burada ağırlandılar, sıcak akkor ampullerinin ışığı altında çeşitli, çok önemli ve verimli siyasi konular hakkında görüşmeler yaptılar.

Binanın, aslında Japon kültürünün önemli bir kısmına giriş olarak algılanabilen geleneksel mimarisi sayesinde konuklar ülke hakkında yoğun ve olumlu izlenimler kazandılar. Mimar Nikken Sekkei tarafından tasarlanan U-biçimli bina, 16000 metre kare üzerine inşa edilmiş ve klasik bir iç bahçeye sahip. Bahçe, binanın çeşitli alanlarından görülebiliyor ve bu da odalara çok özel bir hava katıyor. Aslında bu ortam içeriye giren günışığı ile sağlanıyor. Elektrik ışığı günışığını tamamlıyor veya günışığının yerini alarak, odaların atmosferini etkiliyor. Kaoru Mende yönetimindeki Tokyo’lu Lighting Planners Associates aydınlatma tasarımcıları ekibi bu projede mimari ve ışığın mükemmel oyununu yaratmayı başarmış.

Bina, Jun’ichiro’nun “Praise of Shadows” adlı kitabında anlattığı ışık geçirgen kağıttan yapılmış shoji olarak tanımlanan pencereleri kullanılarak geleneksel Japon mimarisini barındırıyor. Doğal ışık, pencerelerden yavaşça süzülüyor ve yumuşak gölgeler yaratıyor. Japon mimarisinde gölge, sert veya keskin gölge değil, yumuşak ışık nüansları anlamına geliyor. İçeri giren günışığı, alanla ve odadan odaya şekilleniyor, mat oda yüzeylerine dağıldıkça kayboluyor. Işığın dağılımını; alan içindeki biçimler, iç ve dışın birbiri ile oyunu ve malzeme ve yüzeylerin kalitesi belirliyor. “In Praise of Shadows” adlı kitapta, güneş ışığının ön sundurmadaki tenteden eve nasıl sızdığı, binaya girdikten sonra “seyrelerek” koridor boyunca nasıl ilerlediği ve son

Gece mavisi fonunda sıcak renklerde aydınlatılmış olan giriş kapısı

Yerleşim planı çıkartıyor. Burada da kullanılan sıcak beyaz ışık saçan lambalar ve Japonya’da genelde ışık ile kullanılan bir malzeme olan altın sarısı yapraklar ile, sıcak ve altınsı bir ortam ışığı yansıtıyor. Bu yumuşak, parlayan ışık bir mum ışığını andırıyor.

Giriş salonundan geçtikten sonra geniş U-biçimli bir koridora ulaşılıyor. Avlunun etrafını dönen koridordan konuk odalarına ulaşılıyor. Koridorun bahçe tarafına bakan duvarlarda, günışığının içeriye filtrelenerek girmesini sağlayan geleneksel kağıt pencereler bulunuyor. Işığın bahçedeki sudan yansımaları, kağıt pencere yüzeyleri üzerinde hareketli desenler oluşturuyor. Akşamları bu pencereler açılıyor ve konuklar doğrudan bahçeye bakabiliyor. Bahçenin tam karşı tarafındaki aydınlatılmış cephe, su yüzeyine yansıyor. Karanlıkta çok çekici ve sakinleştirici bir etki yaratıyor.

Geniş koridorlarda duvarların mat yüzeyleri ve doğal ahşap zemin ve tavanlar gün ışığını doğrudan alana yansıtıyor. Genel olarak ortam sıcak ve samimi. Tavana gömülü olarak yerleştirilen ve fiber optik ile donatılmış Downlight’lar, ahşap zemin üzerinde sıcak ışık öbekleri oluşturuyor. Işık, duvar yüzeylerine yansıyor ve ortam ışığının kalitesini, difüz yansıtma kapasitesine sahip olan malzemeler belirliyor. Gün içinde doğal ışık, duvarın üst seviyesi boyunca uygulanan içbükey bir aralık üzerinden eğimli ahşap tavanı aydınlatıyor. Karanlıkla birlikte bu efekt tekrarlanıyor veya tavanda daha çekici ve kademeli bir ışık ve gölge ortamı oluşturan dim edilebilir flüoresanlar yardımıyla karanlık günlerde daha da güçleniyor.

Günışığı ve elektrik ışığı gibi iki bileşenin karşılıklı oyunu ve birbiri ile kontrast oluşturma biçimleri, binanın birçok noktasında görülüyor. Binada nereye giderseniz gidin, shoji’lerin sadece ışık geçirgen ve şeffaf olmamasına karşın, ışığın su yüzeyi üzerindeki yansımasının dışardan kağıt pencerelere yansıması ve bir gölge tiyatrosunu andıran kontürleri ile bahçe istikametini gösterme şekli her yerde aynı. Gün içinde ve de mevsimsel olarak görülen hareketlilik, büyülüyor ve sürekli değişen bir sahneyi anımsatıyor. Binaların içine belli amaçlara yönelik yerleştirilen fenerler, gün ışığı ile elektrik ışığı arasındaki kontrastı sergiliyor ve ilgi çekici bir heyecan yaratıyor.

Ziyaretçi, koridorun en uç noktasından lobby’i geçerek tören salonuna ulaşıyor. Burada Jun´ichirÿ’nun, gücünü nasıl kullanarak hafifçe shojiyi öne çıkarttığı anlatılıyor.

Jun’ichiro, bir Japon ortamından doğan ışık oyunu ve “köşelere gizlenen gölgelerin” sihri ile oluşan özel atmosferi, karanlıkta göz önüne getiriyor.

Kyoto Devlet Konuk Evi projesi, elektrik ışığının doğal ışık modülasyonlarını etkilemek için nasıl kullanılacağını ve oluşturduğu ve desteklediği ortamı gösteren etkileyici bir örnek. Işık ve mimari bütünleşiyor. Elektrik ışığı, günışığının aynı hassas biçimlendirme kapasitesini depoluyor. Gün ışığını taklit etmiyor ancak yerini değiştiriyor.

Kaoru Mende ve ekibi, ileri teknolojiden faydalanmak suretiyle geleneksel Japon mimarisine işaret eden ışık durumlarını, başarılı bir biçimde oluşturdular. Aydınlatma tasarımı, aydınlatma tasarımcılarının tipik klasik Japon mimarisi olarak tanımladığı bir dizi amaca dayandırılıyor. Tasarımcılar kontrastları öne çıkarmak ve yansımaları, ışığın alana giriş şeklini, doğal ışığın gün içinde ve mevsimsel olarak değişimini dikkate alarak çalışmak istediler. Bunun için doğal ışığın cazibesini keşfetmeleri ve kullanmaları gerekti. Aydınlatma, tasarımcıların mimariyi analiz etmeleri ve ortamlarda hakim olan günışığı durumlarını anlamaları anlamına geliyordu. Çalışmaların sonucunda ortaya, binada dolaşırken içeride ve dışarı doğru oluşan farklı görüntüler veren bir ışık koreografisi çıktı.

Ziyaretçi için koreografi, binaya doğru ilerlerken ve gecenin karanlık gökyüzüne göre bir siluet gibi duran ana girişe yaklaşırken başlıyor. Çatının gölgelik biçimli yapısının düşük tarafı, fondaki karanlığa bir kontrast oluşturmak için sıcak beyaz ışık ile aydınlatılmış. Aynı aydınlatma tekniği, bahçeye açılan arka duvar için kullanılmış ve ziyaretçileri iç avluya geçmeye davet ediyor. Fenerlerden gelen düşük seviyeli ışık ve evden yansıyan hafif ışık ile ziyaretçi, binaya doğru ilerliyor. Bina dışında Xenon ampulleri kullanılmış ve bahçe duvarına takılan altın varak kaplı fenerlerin rengi ve dokusunu öne kontrol mekanizması ile donatılmış. Sistem, içeri giren doğal ışığı tamamlamak ve mekanda uygun ışıklandırma seviyeleri yaratmak üzere ayarlanabiliyor.

Üstteki fotoğraf: Günışığı ve elektrik ışık çekici bir ortam yaratıyor.

Sağdaki fotoğraf: Tavandan gelen ışık bu mekanda farklı gölge kademelerinin oluşmasını sağlıyor.

Alttaki fotoğraf: Temel aydınlatma birimi mekanın tam ortasına yerleştirilmiş ve 105 Watt’lık klasik görünümlü olan ancak en yeni teknoloji ürünü lambalardan oluşuyor.

Japon mimarisinin güzelliğinin tamamen gölgelerin derecelerine bağlı olduğunu söylemesi ile ne anlatmak istediği anlaşılıyor. Duvara entegre çatı penceresinden giren ışık, alanı yumuşak gölge kademeleriyle biçimlendiriyor, geleneksel kağıt fenerler için bir sahne oluşturuyor.

Lobby, az sonra geçilecek son derece itibarlı salon için mükemmel bir giriş. Burada Japon tarzı klasik tatami zemini kullanılmış. Diğer salonlara kontrast oluşturan ve 120 konuğu oturarak ağırlayabilen ziyafet salonu, tamamen farklı bir tasarıma sahip. Burada uygulanan malzeme çok geleneksel, mobilya asgari miktarda tutulmuş. Salonda gelenek, teknoloji ile buluşuyor. Alanın ana aydınlatma kaynağı, entegre edilmiş bir tavan ışıklandırması. Işıklandırma, tavanın merkezinde ve her biri klasik görünümlü 105 ileri teknoloji ürününü barındıran ögelerden oluşuyor. Origami tekniğine göre birbirine geçirilen üç boyutlu tavanın tasarımı için geleneksel ahşap işçiliği teknikleri kullanılmış.

Her bir öge, teşkil ettiği farklı seviyelerde ayarlanabiliyor. Farklı seviyelerde ayarlanan çeşitli ışık yoğunluklarının ışık kaynakları, bu sayede tekrar görüntüyü ve böylece her bir ögenin efektini değiştiriyor. Her bir aydınlatma ortamının kontrol edilebilmesi sayesinde, lambalar ışık içinde farklı ortamlar yaratıyor. Bu sayede tavan tasarımı, alanın kullanımına uygun şekilde değiştirilebiliyor.

Işıklandırılmış tavan yapısının uzun kenarı boyunca yerleştirilen ve doğrudan ışık veren downlight sıraları, difüz ışık veren bileşenlere bir kontrast oluşturuyor ve her bir tavanın arkasına görünmeyecek şekilde monte edilmiş. Işıktan bir halı oluşturuyorlar ve bir taraftan girişi aydınlatırken, alanın derinliklerindeki duvarı, boylu boyunca yumuşak bir ışıkla aydınlatıyorlar. Çerçevelerin kesiştiği noktalarda ışıldayan mini downlight’lar, mat yüzeyleri görünmez bir biçimde aydınlatan geleneksel Japon tarzı ışığa ve gölge tasarımına bir ara veriyor. İşte bu, festival bileşeni için amacına uygun bir karar oldu.

Salonun mobilyaları açısından bakıldığında, geleneksel Japon tarzını kullanan en son alan, toplantı ve VIP odası olarak kullanılan salon. Salonun en büyük özelliği, yan yana yerleştirilmiş bir dizi, kare biçimli kağıtlardan oluşturulmuş hareketli bir ışıklandırma konstrüksiyonu tavanın altına asılmış ve yüzüyormufl hissini uyandırıyor. Panellerin, kendinden ışıklı olduğu duygusunu yaratıyor ve alanın tam ortasından difüz bir ışık yayıyor. Tam ortaya asılan avizenin her iki tarafında tavana gömülü olarak monte edilen küçük downlight’lar, ışığı zemine yönlendiriyor. Işık buradan yoluna devam ederek opak duvarlara ve ışık geçirgen shoji’lere yansıyor. Pencerelere yakın bölgelerde, eğimli ahşap tavan, tavanın hemen altındaki bir duvar pervazından gelen ışık ile zarifçe aydınlatılıyor. Burada da ahşap yüzeyler tarafından dolaylı olarak yansıtılan ışık, sıcak ve davet edici bir ortam yaratıyor.

Alandaki tüm noktasal ışık kaynakları fiber optik tabanlı, dolayısıyla hassas kağıt, konstrüksiyonda kullanım için çok uygun. Işık kaynağı bir CDM-SA 150 Watt’lık lambalı sekiz farklı renk ısısı dönüşüm filtresi ve bir dim destekliyor. Kyoto geleneği ve kültürüne tanık olmak, bu davetkar ortama alınmak, burada içmek ve yemek için sadece devlet konuklarının davetli olması çok yazık. Bu alanlara, akkor ampulün üretimden kaldırılmasını teşvik eden siyasetçileri davet etmek gerekirdi. Şu anda veya daha sonra davet edilmeyecek olanlar, gölgelerin arkasındaki büyüleyici gizemi öğrenmek için Tanizaki Jun´ichirÿ’nun kitabı “In Praise of Shadows”u okuyabilir ve bu sayfalardaki görüntüler ile okuduklarını karşılaştırabilir.

Ana konferans salonu, profiller ile ayrılmış kare alanlardan oluşan aydınlatılmış bir tavana sahip. Profillere, düşük voltajlı halojen lambalar ile donatılmış çeşitli mini downlight’lar ve ayarlanabilen fiber optik downlight’lar monte edilmiş. Tavanın belli kısımları üç katmanlı fiber optikten oluşuyor ve değişik iki aydınlatma bileşeni sayesinde farklı bir ışıklandırma olanağı sunuyor. Endirekt ışık veren flüoresanlar, tüm bu yapıyı arkadan ışıklandırıyor ve parlama efektini veren fiberoptik downlight’lar ile her metre karenin eşit aydınlatılmasını sağlıyor. Bu mekan da, aydınlatma üzerinden farklı ortamlar yaratma olanağı sunuyor ve konferans katılımcıları üzerinde olumlu bir etki bırakmayı amaçlıyor.

Elektrik ışığı kullanımı, binanın her alanında aynı prensibi izliyor: Temel olarak günışığını tamamlıyor ve günışığı kalitesini elde etme amacıyla uygulandığı için, gün içinde de mekanda doğal bir atmosfer oluşturuluyor. Aydınlatma kalitesinin shoji’lerin gün içinde aldığı alev kırmızısı ışığının karanlıkla birlikte aydınlatılmış bir ögeye değişmesi ile sağlanıyor. Bu değişimler, binanın U-biçimi sayesinde kendini avludaki bahçelerin karşı tarafında gösteriyor. Geceleri, hafifçe aydınlatılan cepheler, bahçeyi sarıyor ve ışığı havuzda yansıtıyor. Böylece bahçe ve bina, görüntü oyununun bir parçası oluyor. Konuklar bina içinde dolaşırken bu oyunun keyfini çıkarıyorlar. Konuk evi, kendi sahnesini oluşturuyor ve estetiğin gizli performansı için kendi sahne perdesini şekillendiriyor.

Elektrikli aydınlatma, bu sakinliği görülmeye değer olayı

40, 60 ve 100 Watt’lık akkor ampuller ile donatılmış avizeler, origami biçimli ögelerin üzerine monte edilmiş. Malzeme, ışığı kırıyor ve tüm alanın difüz bir ortam ışığına kavuşmasını sağlıyor. Bu ışık ortamında duvarlar, tipik yumuşak bir parlaklık kazanıyor. Her ögenin dört tarafına bir flüoresan yerleştirilmiş. Gömülü olarak monte edilen minik boyutlu downlight’lar, çerçevelerin birbiri ile kesiştiği noktalara konumlandırılmış. Doğrudan ışık vermesinin yanı sıra, parıldama etkisini yaratıyor ve ayrıca acil durum ışıklandırması olarak işlev görüyor.

Dergide s. 28.