Barr Al Jissah Resort Muscat, Oman

Metin: Joachim Ritter

Fotoğraf: Shangri-La

Oman’da bir otel arıyorsanız ve yolunuz sizi Muscat kentindeki Barr Al Jissah Resort’a götürmüş ise, arayışınız henüz tamamlanmamıştır. Bir karar daha almalısınız: Bu dev otel kompleksinin içindeki üç otelden hangisini daha çok beğeneceğim? Sözkonusu yapıların aydınlatma projesinin tasarımından sorumlu aydınlatma tasarımcılarından; bireysel, yüksek beklentileri karşılayacak ve en büyük taleplere cevap verecek farklı fonksiyonlara sahip bir çalışma çıkartmaları istendi. Tasarımcılar toplam olarak dört yıl bu Resort üzerinde çalıştılar ve her bir alan için sürekli en kaliteli işi çıkartmak için uğraştılar. Ortaya çıkan sonuç hem konukların hem yapı sahibinin ve otel idaresinin hem de bu bölgede yaşayan kaplumbağaların ihtiyaçlarını karşılıyor.

Edinburgh kentindeki Lighting Design Partnership International, dört yıl süreyle tüm Resort’un iç ve dış mekanlarının aydınlatma tasarımı ile görevlendirildi. Hiç de kolay bir görev değildi. Çünkü yapı sahibi, dinamik bir çalışma beklentisi içindeydi ve tasarımda sürekli ayarlamalar yapılması gerekiyordu. Bu tür bir görevin başarılı olması için baştan kapsamlı araştırma yapılması ve işin ana hatlarının açıkça ortaya konulması gerekiyordu. Yine de tasarımın uygulamaya alınması bir sanat eserine eşdeğer oldu.

Muscat, Oman Sultanlığı’nın başkenti ve en büyük şehri. Ayrıca Orta Doğunun en eski kentlerinden biri. Yeni Barr Al Jissah Resort, Muscat’tan sadece 15 dakikalık bir mesafede ve toplam 124 hektar alan üzerinde yer alıyor. Resort yapılmadan önce bu alan çöl arazisi olup, nefes kesici ancak bir o kadar da sert görünen deniz kenarını teşkil ediyordu.

Tesis, lüx Al Husn (180 suit ve konuk odalarına sahip “Saray”), Al Bandar (198 odası ve şaşaalı donatılmış konferans mekanları ile “Şehir”) ve daha tanıdık bir görüntü veren Al Waha’dan (302 odalı “Vaha”) oluşuyor. 680 odanın ve suitin tamamı denizi ve 580 metrelik sahili görüyor. Tesiste altı ana restoran, yedi adet yemek salonu, üç otel salonu ve fuayesi, üç özel sahil, iki bar ve bir gece kulübü bulunuyor. 2006 yılının yaz döneminde açılan otel ayrıca, toplamda on iki odalı bir Chi Spa tesisine sahip.

Resort’un tüm iç ve dış mekânları için çevrenin doğal yapısına uygun ve sene boyunca tamamen dolu olan lüks Resort’un tüm ihtiyaçlarını karşılayacak kapsamlı bir aydınlatma çalışması istendi. Lüks Resortları neredeyse mimarlık ofislerinin amentüsü olarak tanımlayan ve dünya çapında lüks mekanlar tasarlayan Amerikan mimarlık ekibi WATG, yerel ve geleneksel mimarinin çekiciliğini zamana uygun tarz ile birleştirmeyi görev bildi. Işık, bu görevin baş unsurlarındandı. Orta doğunun yerel kültürel öğeleri, aşırı ısı ve oyuncul ışık efektleri, Orta Doğulu süsleme sanatı ve “ mashrabiya”lar, Avrupa kültürünün anladığı tarzda lüks uygulamalar eşit rol oynadılar. Çalışma Orta Doğunun çekiciliğini ve tatil döneminde lüksü yaşama talebini yansıtıyor. Heyecan verici bir görevdi çünkü eskinin sürekli en modern ışık tekniği diline çevrilmesi gerekiyordu.

Al Husn Otellerinin büyük avlusu girişe bakıyor. Sayısız ayrıntıya rağmen, görüntüdeki sahnenin tüm kompozisyonu rahat bir etki bırakıyor. Beyaz renkte soğuk ışık renkleri ile yapılan aydınlatma dengeli ve aynı zamanda sanki 1001 Gece Masallarından çıkmış gibi heyecan verici.

Resort içinde yer alan üç otel üç farklı mimari tasarım anlamına geliyor. Her biri farklı bir ağırlığa sahip. Chi Spa banyoları ve çok amaçlı kullanıma uygun balo salonu ve konferans salonu Resort’u tamamlıyor. Lüks otellerin her biri farklı müşteri kitlelerine uygun yapılmış olsa ve birbirinden farklı görünse de, yapı sahibi dış alan aydınlatmasında tüm Resort’ta ayrıntıların görsel olarak birbiri ile ilişkilendirilmesini istedi.

Aydınlatma tasarımcıları, her bir alan için çeşitli farklılıkta konsept hazırladılar. Bu şekilde ifade edildiğinde, sanki çok kolaymış gibi geliyor. Ancak sayısı neredeyse bitmeyen ve çok çeşitli mekanlar ve kullanım alanları ve bu alanların dekorasyonları en deneyimli aydınlatma tasarımcısı için dahi çok zorlu bir çalışmaydı.

Uygulamanın başarısı sadece mekânların hayal edilemez derecede dekorasyonu değil, Resort’un tamamının çok iyi kullanılması ile ortaya çıkıyor. Resort’un en önemli özellikleri arasında Orta Doğunun en büyük fiberoptik/ kristal balo salonu tavanı ve dünyanın en büyük kristal ve fiberoptik avizesi var. Bu özellikler sadece işlevsel değil, aynı zamanda turistleri de çeken bir yapıya sahip. Al Bandar’ın içinde bulunan geniş alanlı balo salonu çok amaçlı kullanılıyor ve üçe bölünebiliyor. Salonun temel aydınlatması altın yaprakları içine yerleştirilen katod lambaları ve çift odaklı Downlight’lar ile sağlanmış. Ana efekt, fiberoptikler ile donatılmış kristal damlaları andıran optik bir deniz şeklinde yaratılıyor. Hareket ve renk değişimi tavan boyunca büyüleyici bir ışık oyunu sergiliyor.

Etkileyen bir diğer öğe ise LDP tarafından tasarlanan ve Preciosa ve Universal Fibre Optics ile birlikte geliştirilen ve üretilen büyük avize. Farklı yüksekliklere monte edilen ve Al Bandar’ın görkemli iki katlı merdivenliğinden aşağı doğru sarkan avize sayısız kritstal damlacıklarından oluşuyor. Kristal damlacıkların içinde renk değişimine olanak sağlayan ve sihirli parlaklık efekti yaratan fiberoptikler bulunuyor.

Projenin başlangıcında LDP tüm aydınlatma konseptinden sorumluydu. Bu görevi kapsamında bina kompleksi içinde yer alan tüm satış mekanlarının da aydınlatma tasarımı yer aldı. Tipik olarak öncelikle ray sistemi üzerine monte edilen lambalar seçildi, çünkü bu şekilde galerinin vitrinleri öne çıkartılmak istendi. Yine de her butiğin kendine özgü bir konsepti ve atmosferi olmalıydı.

Otel kompleksinin tamamı, kür ve banyo odalarından oluşan Chi Spa merkezinden faydalanıyor. Spa tüm konuklara uygun konfor ve wellness olanağı sunuyor. Spa alanında aydınlatma tasarımcıları gündüz saatlerinde yansıyan aşırı güneş ışığını daha karanlık ve böylece çok daha sakin bir tedavi alanı ışığına dönüştürmeleri gerekti.

Giriş ve çıkış alanında aydınlatma yoğunluğunun sınırlarını oluşturup ışık kademeleri yaratarak kullanıcılar için görsel geçiş sağlandı. Sakin ve yumuşak bir iç mekân aydınlatmasını sağlamak için sıklıkla uygulanan araçlar arasında, jaluzi tarzı kapakların arkasından aydınlatılan gölge desenleri yer alıyor. Geleneksel fenerler mekanların ayrıca yerel renklerinde aydınlatılmasına olanak sağlıyor.

Barr Al Jissah Resort’da konseptler temel olarak değişken. Günün saatine göre farklı ışık durumları programlandı. Soldaki fotoğraf Al Husn Otelinin giriş alanının gün içindeki görüntüsünü ve sağdaki fotoğraf gece görüntüsünü gösteriyor. Arka planda ise mavi renklerde resepsiyon yer alıyor. Mavi renk mekanın derinliğini algılamada kolaylık sağlıyor. Orta Doğu’nun geleneksel mimarisi süslemeler ve çeşitli kemer yapıları ile aydınlatma tasarımcıları için bir oyun alanına dönüşüyor. Planlamacıların başarılı olmasının en önemli nedenlerinden biri, renklerin ve dinamiğin seçiminde geleneksel öğelere bağlı kalmalarıydı. Aslında, başlangıçta yapı sahibinin bu konuda farklı beklentileri vardı.

Renkler ve tasarım Aydınlatma ekibi, kapsamlı araştırmalar yaptı ve tüm alanların renk paletini tanımladı. Bar, restoran veya büyük avizenin yer aldığı alan için doygun renk tonları seçildi. Bunu yaparken tasarımcılar hedefi gözden kaçırmadı ve renk derecelerini birbirine uyumlu tuttular. Ortaya çıkan renk paleti ülkeye özgü renklerden oluşturuldu.

Otel kompleksinin belli alanlarında ışık renkleri ve yoğunlukları birbiri ile kombine edilerek görsel yön tayinine olanak sağlandı. Böylece iletken sistemlerinin kullanımına ihtiyaç kalmadı. Renk değişimini sağlayan sistem ısı ve zamana ayarlandı ve renk paletleri birbiri ile uyumlu hale getirildi. Mekanın üç kenarı, hem suni aydınlatma hem de gün ışığı ile doğal ve muhteşem bir kulis oluşturan yüksek kayalar kaplandı.

Kayalardan birinin yüksekliğinde bulunan Al Husn restoranının aydınlatması bilinçli olarak şaşaalı tasarlandı. Tavanın geniş alana uygulanan mavi aydınlatması uzaktan görülebiliyor. Buradaki amaç, Muscat’dan gelecek olan konukları akşam yemeği için Resort’a davet etmek. Renklerin bilinçli olarak reklam amaçlı kullanılmasının en belirgin örneği. Bu tür bir aydınlatmaya sahip restoranın her yerde olabileceği ve yerel köklere dayanmadığı konusu tartışmaya açık ancak başarı ortada.

Aynı durum Al Bandar otelindeki piyanolu lounge için geçerli. Bu alanın aydınlatması yerel renklere sahip değil ve yine de başlı başına iyi bir çalışma. Bu projede işletmecinin batılı modern bir ortam yaratma isteği yerine getirilmiş.

Burada uluslararası bir havanın estiği rahatlıkla söylenebilir. Ancak mimarinin biçimsel dili Arap kültürünün yumuşak, doğal renkler ve dekoratif ışık özellikleri ile ortaya çıkmasına olanak sağlıyor. Sonuncusu göze hitap ediyor ve görsel olarak çok etkiliyor.

Çevre konuları Aydınlatma tasarımcılarının özel görevleri arasında yapı sahibinin ve otel işletmesinin ticari beklentileri ile doğanın eşsiz çevre koşullarını dengeleyecek pratik çözümler bulması vardı. Resort’un ana kumsalı doğal bir kültür mirası ve kamplumbağların üremesi için koruma altında. Kaplumbağalar ay ışığında hareket ediyorlar. Dolayısıyla, burada uygulanan aydınlatmanın kaplumbağaları rahatsız etmemesi gerekiyordu. Dolayısıyla, uygulanacak aydınlatma konseptinde kaplumbağaların bakış açısından hareket etmenin anlamlı olacağı düşünüldü. Tasarımcılar bir tekne üzerinde Resort’u izlediler ve hassas bir konsept geliştirdiler. Buradan çıkan sonuca göre kumsaldan görülebilir beyaz ışık ve her tür doğrudan yansıma noktalarından kaçınıldı.

Tüm tasarım süreci içinde geliştirilen her bir aydınlatma için, bölgenin çevre korumacılarına ve kaplumbağa uzmanlarına düzenli olarak danışıldı. Çalışmanın başarılı olduğu, kaplumbağaların mevcut sahili hala daha yumurtlama alanı olarak seçmelerinden anlaşılıyor.

Alışveriş alanlarının koridorlarına taban uplight’ları uygulanmış ve hafif ışık seviyesinde heyecan verici bir atmosfer yaratıyor. Görkemli ahşap tavan yanlara uygulanan Spot’lar ile gözalıcı vurgular yapıyor. Referans noktaları olarak göze eski tarza uygun olarak oluşturulmuş çarşılar (souks) ve güneş ışığının içeri girmesini engelleyen birimler çarpıyor.

Sağdaki fotoğraf: Geleneksel tasarıma sahip restoranda yerel malzeme, biçim ve renkler kullanılmış. Tüm atmosfer, tavana fiber optik ile uygulanan suni gökyüzü ile tamamlanıyor.

Sol sayfa: Gelenekselliğe karşı olarak, modern batı ortamını yansıtan Al Husn Restoranı yer alıyor ve sıcak altın sarısı yüzeyleri ile mavi renkli aydınlatması çok uzaklardan görülebiliyor.

Bu alanın temel aydınlatması için soğuk katod lambaları ve dar yansımalı halojen spotları kullanıldı.

Genel olarak aydınlatma tasarımcıları projeyi “çevreye uygun” olarak nitelendiriyorlar. Güneş enerjisi kullanılmamış olsa dahi. Sokak aydınlatması hesaplamaları ve planlamaları sermaye giderlerinin hala daha kabul edilemez boyutta olduğunu gösteriyor. Çevreye duyarlı çözümler arayışı esnasında LDPi planlamacıları, işletmenin yapı sahiplerinin, tüm projede ışığı dim etmeyi sevdiklerini gördüler. Dış alanda dahi bunu yapmak istediler.

Renk paleti tanımının dar tutulmasıyla, LED’ler yerine fiberoptiklere öncelik verildi. Bu uygulama konusunda yapı sahibinin endişeleri vardı, çünkü daha önce fiberoptiler ile çalışmalarında son derece olumsuz deneyimler yaşamıştı. Ancak tasarımcılar kendisini bu uygulamanın avantajları konusunda, özellikle kolay ve düzenli olarak yapılabilen bakım ve renk eşitliği ile ikna ettiler.

Soğuk katod lambaları büyük çaplı olarak kalıcı ışık çözümü şeklinde kullanıldı. Tüm proje içinde yedi kilometreden daha fazla soğuk katod lambası monte edildi. Elektronik balastlar kullanıldı ve böylece elektrik tüketimi yarıya indirildi ve lambaların kullanım ömrü 45.000 saat daha (yaklaşık sekiz yıl) uzatıldı.

Dış alanda teknik işlevi açısından aydınlatılan tek yer park yeri oldu. Aslında tipik bir sokak aydınlatması olarak görülebilecek tek bir çözüm yok. Tüm sokak ve yollar dolaylı olarak palmiye, diğer bitki ve alanlardan yansıtılan ışık ile aydınlatılıyor. Bu şekilde hem aydınlatma yoğunluğu düşük tutuluyor hem de yüksek oranda görüş sağlayan rahat bir atmosfer yaratılıyor.

Soldaki fotoğraf: 24 saat açık olan Al Bandar restoranı. Tavandaki kafes biçimli panele yerleştirilen bir 70 Watt’lık AR111-projektörü duvara oyuncul güneş ışığı efektleri veriyor. Aşağıdaki fotoğraf: Restoranın duvar nişlerinde yaratılan efektler 20Watt’lık kapsül lambaları ile oluşturuldu. Ancak bu efektler için lambalar yoğun bir biçimde dim edildi.

Düşük aydınlatma yoğunluğu tüm tesis için önemliydi. Bölgedeki diğer projeler ile karşılaştırıldığında, bu otel gayet sıradışı. Tesisin farklı otelleri davetkar bir havaya sahip, üstelik aydınlatma yoğunluğu göreceli olarak yine düşük tutulmuş!

Otel resortu işleten Shangri-La International firması, logo olarak “S” harfini kullanıyor. Firmaya göre “S” harfi asya mimarisinin biçimlerini yansıtıyor ve “sakin bir gölün üzerine yansıyan heybetli dağları” anımsatıyor. Tabiki Oman körfezi sakin bir göl değil. Muscat kenti 6 Haziran 2007 tarihinde tropik Gonu fırtınasından nasibini fena şekilde aldı. Çünkü bölgedeki bazı tesisler hasar gördü, elektrik ve telefon bağlantıları kesildi. Hatta uluslararası havalimanı da çalışamaz hale geldi. Fırtına asıl hasarı bölgenin doğusundaki alanlarda yarattı ve Barr Al Jissah Resort’ta sadece birkaç bitki hasar gördü. Projeyi uygulama aşamasında teknik şartlara kesin uyulmasından dolayı ki dış alandaki lambaların sürekli yüksek ısılara ve son derece nemli bir ortama dayanması gerekiyordu, fırtınada aydınlatma donanımı az hasar gördü.

Aydınlatma tasarımcısı Lawrie Nisbet’e göre projenin başarı unsurlarından biri, teknik şartnameye kesinlikle uyulmasıydı. Yapı sahibi ve işletmeciler tasarımcılara güvendi.

Üreticileri, projenin erken aşamalarında dahil etme fikri, lambaların seçimine gösterilen önemi sergiliyor. Bazı alanlar için üreticiler ile yakın çalışma tercih edildi ve balo salonu ve dev avize konusunda özel çözümler yaratıldı.

Toplam olarak, koordineli tasarım çözümleri, konseptinden tamamlanmasına kadar dört yıl sürdü.

Tasarım ekibi Cocktailbar Piyano Lounge için en az sekiz ışık senaryosu geliştirdi. Bazıları daha aydınlık, diğerleri ise sıcak tonlarda daha çekimser, karanlık atmosfer yaratıyor. Barın üzerinde yer alan devasa tavan ögeleri beton ovalden oluşuyor. Bu alana, özellikle kırmak suretiyle cam elyaf parçacıklarından oluşan 300 cam plaka yerleştirilmiş ve pırıltı efekti yaratılmış. Bu özellik için herhangi bir planlama yapılmamış. Çözüm yerinde ve birkaç pratik testden sonra ortaya çıkmış! Mavi renkli tavan aydınlatması özelliği tamamlıyor ve hafiflik duygusu uyandırıyor. Halojen ampuller ile donatılmış projektörler, kırmızı ahşap zeminde ışık lekeleri oluşturuyor. Cam raflar soğuk katod lambaları ile arkadan aydınlatılmış.

Büyük balo salonundaki (üstte) kristal tavan ve Al Bandar Otellerinin merdivenliğinde yer alan dünyanın en büyük kristal/fiberoptiklerden oluşan avizesi turistlerin ilgisini çekiyor. LED değil, fiber optik ve renk değiştiriciler ile donatılmış. Fiber optik sayesinde daha yumuşak akıcı geçişler elde ediliyor. Merdivenlikte yer alan büyük avize neredeyse iki kat uzunluğunda.

Projenin başarısı, tasarım ekibinin büyük ölçüde entegrasyonunu, uygulamalar esnasında defalarca yerinde ziyaretleri, mimar ve iç dekoratörler ile ortak çalışmaları gerektirdi. Bir projenin tamamlanmasının ardından çoğu zaman “bunu nasıl yaptığımızı bilmiyorum” duygusu ortaya çıkar. Kompleksin bu denli büyüklüğü, karmaşıklığı, bina ve mekânların sayısı ve karmaşık iç mimarisi, projenin büyük ve zorlu bir çalışmaya dönüşmesine neden oldu. Üç farklı oteli kapsayan proje, her bir otelin sunaklarını karşılaması için üç farklı aydınlatma konseptinin geliştirilmesini gerektirdi.

Barr Al Jissah Resort, LDPi tarafından Orta Doğu’da yapılan ilk büyük proje oldu. Bu projeyi bölgede başka önemli projeler takip etti. Bunların arasında örneğin Abu Dhabi’de merkezi olan International Petroleum Investment Company’nin (IPIC) yeni ofis binası Bahrain World Trade Center, Muscat uluslararası havalimanı ve uluslararası havalimanı Selalah takip etti. LDPi ekibi bölgede halen sekiz başka proje, bir dizi master planları ve BAE’ye özgü mimari projeler üzerinde çalışıyor. Bu da herhalde uzun seneler boyunca Orta Doğu’ya binlerce kilometre uçmak anlamına geliyor...

Al Bandar Otellerinin giriş alanı, lobby ve resepsiyonu. Burada da günün belli saatlerine göre farklı ışık ortamları görülüyor. Soğuk katod lambaları ile sağlanan kubbe aydınlatması, girişleri vurguluyor ve altın kaplı tavan konstrüksiyonunun yanı sıra en etkileyici öğe.

Soğuk katod lamabalarının yanı sıra HIT lambaları da altının parıltısını öne çıkarıyor çünkü ışık, kenarlardan kırılarak yansıyor. Soğuk katod lambalarının dim edilmesi sayesinde hafif bir akşam ortamı yaratılıyor. Sağdaki fotoğraf: Duvar süslemeleri ve “Mushrabya”lar 1001 gece masalları bölgesinin en önemli simgeleri efsanelere konu olacak biçimde ve gizemli. Al Bandar’ın büyük salonunda lambalar çok iyi planlanarak yerleştirilmiş. Lambalar 60Watt’lık akkor ampuller ile donatılmış. Işık uygulaması dim edilebiliyor ve bu sayede gün içinde tamamen farklı atmosferler yaratılabiliyor.

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: The Zubair Corporation Resort işletmecisi: Shangri-La International Tasarım mimarları: WATG Tasarım ve uygulamadan sorumlu mimarlar: Atkins Aydınlatma tasarımı: Lighting Design Partrnership international, Edinburgh/İngiltere Bina tekniği: Atkins Proje yöneticisi: Turner International Üreticiler:

Oldham Lighting, Kaltkathode Louis Poulsen Universal Fibre Optics iLight, Lichtsteuerung Mike Stoane Lighting iGuzzini Erco, Doppelfokus-Downlights Meyer + Sohn Preciosa, avize ve balo salonundaki kubbe Baş tedarikçi: Zubair Electric

Dergide s. 32.