Akkor lambaların üretiminin “durdurulması”

Metin: Gad Giladi, D.E.S.A., M. F.A. FPLDAA

Mimari aydınlatma tasarımcıları insan yaşam alanının görsel çevresini tasarlamaktan sorumludur. Işık ve aydınlatmadan nasıl başkaları da sorumlu ise, ekolojik konular da aydınlatma tasarımcılarının uğraşları arasındadır. Bir projenin aydınlatması planlanırken, önceliklerin başında çevreye duyarlılık yer alır.

Dünya çapında düşüncesizce akkor lambaları yasaklama (lamba bir ışık kaynağıdır, ampul ise, lambanın etrafını çevreleyen bir cam kaplamadır) ve yerine her yerde enerji verimli kompakt flüoresan lambaları (CFL) kullanma çabaları nedeniyle, mimari aydınlatma tasarımcılarının en büyük derneği olan Professional Lighting Designer’s Association (PLDA) buna tepki göstermek zorunluluğunu hissetti, hem de sadece zamanının ve kaynaklarının bize müsade ettiği zaman, yer ve biçimde.

Akkor lamba üretimini “durdurma” yönündeki girişimler, ki hayatımızdan akkor lambanın tamamen çıkartılması için böyle bir “durdurma” siyasi açıdan doğru bir ifade olacaktır, çünkü bu sayede daha az sera etkisi yaratılacağı ve çevremizi daha fazla koruyacağımız inancı yaygınlaştırılmaktadır (şüphesiz özel ticari durumlar nedeniyle de bu şekilde açıklanmaktadır), tamamen yanlış hipotezlere, ki bunlar da yanlış veya henüz iyi araştırılmamış bilgilere, dayanmaktadır.

Bunun yanı sıra, bu argümanlar doğru olsa dahi olaya yaklaşım biçimi eksiktir ve bu kampanyanın beraberinde getireceği geri dönüşümü olmayan ürünlerin, ciddi ekolojik dengesizliğe neden olacağı ve sağlığa zararlılığı gözden kaçırılmaktadır.

Akkor lambanın üretiminin durdurulması için en büyük argüman, özellikle evlerde olmak üzere tüm akkor lambaların, “eşdeğer” olarak adlandırılan kompakt flüoresan lambalar (CFL) ile değiştirilmesi halinde, daha yüksek bir ışık saçımı (Lümen/Watt-Lm/W olarak ifade edilen her bir tüketilen enerji birimi ile verilen ışık miktarı) elde edileceği ve bu sayede enerji tüketiminin belirgin bir oranda düşürüleceğidir. Enerji tüketiminin azaltılması ile sera etkisi yaratan gazların miktarı da azalmakta ve böylece küresel ısınma belirgin bir oranda yavaşlatılabilmektedir. Dolayısıyla tüketiciler, daha uzun ömürlü olmalarından dolayı CFL’lere yapılan daha yüksek yatırım maliyetleri hariç tutulursa, hem enerji tasarrufu yapmakta hem de genel lamba giderlerini düşürebilmektedirler.

CFL’lerin çok daha iyi bir performansa sahip olmasına karşı argüman yok: bunlar gerçekten aynı ışık miktarı için çok daha az enerji tüketmektedir. Ayrıca, CFL’ler çok daha uzun kullanım ömrüne sahip. Ancak bunların dışında getirilen genel argümanlara katılamıyoruz:

Bunu şöyle açıklıyoruz (aşağıda vermiş olduğumuz bilgiler önceliklerine göre listelenmemiştir):

Akkor lambalar, CFL’ler ile değiştirildiğinde, tüketilen toplam enerji, söylenenden çok daha yüksektir ve küresel ısınma gibi ciddi bir konuya herhangi bir etkisi yoktur.

Tüketicinin tasarrufu söylenenden çok daha az ve önemsizdir.

Görsel çevrenin kalitesi bu tür aydınlatmanın kullanımında belirgin bir biçimde olumsuz etkilenir.

Çevre ve insan sağlığı üzerindeki risk ve tehlikeleri son derece yüksektir ve hiçbir şekilde dikkate alınmamaktadır. Bazı ülkelerde akkor lamba kullanımı, asgari olarak gereken emniyet tedbirleri, örneğin efektif ve daha önceden test edilmiş geri dönüşüm önlemleri veya kırılan bir CFL’den yayılacak zehirli maddelere karşın halkın nasıl hareket etmesi gerektiğini anlatacak basit talimatlar, dikkate alınmaksızın tamamen ortadan kaldırılmıştır (Avustralya, İngiltere, Avrupa).

Kamuyu, çevre yararına olduğu ve tüketicinin cüzdanına fayda sağlayacağı için CFL kullanımı ile ilgili avantajlar hakkında ikna etmek ve akkor lambaların yasaklanmasını isteyenler, kamuya yanlış veya yanıltıcı bilgiler sağlamakta ve kampanyaya karşı olumsuz tepki yaratacak gerçekleri saklamaktadırlar.

Bu tartışma için bir 60A60/FR (evlerde kullandığımız ve genelde 60Watt’lık akkor lamba olarak adlandırdığımız bir lamba) ile 11TC-DSE/827/E27’yi (kendi bünyesine entegre edilmiş balast ve E27 vidalama yuvasına sahip 11Watt’lık bir kompakt flüoresan lamba, teknik açıdan yukarıda tarif edilen lambanın yerini alabilecek ve aşağıda 11Watt’lık lamba olarak adlandırdığımız bir flüoresan türü) karşılaştıracağız. Bu lambayı, kısa bir süre öncesine kadar ve kampanyanın başından beri üretici kontrol edilebilir CFL’ler ürettiğinde (eğer üretebilirlerse), bu kontrollerin gayet pahalı olacağı bekleniyor. Akkor lambalar ile çalışan mevcut sistemlerden daha pahalı olacaklar.

GÖRÜŞ Akkor Lambanın Yasaklanması 71 ve satıcılardan 60Watt’lık ampule “eşdeğer” olarak görüldüğü için seçtik. (İlginçtir ki, büyük üreticiler kısa bir süre önce daha yüksek Watt performansına sahip flüoresanları da aynı 60Watt’lık akkor lambaya “eşdeğer” olarak tanıtmaya başladılar. Ancak bu durum bizim argümantasyonumuzu değiştirmeyecek).

Enerji tasarrufu 60Watt’lık akkor lamba gerçekten 60Watt tüketiyor. 11Watt’lık lambanın altı katı daha çok enerji tükettiği söyleniyor (60:11 = 5,45, yaklaşık 6. Aslında 5’e tamamlanması daha doğru olurdu). Ancak, entegre edilen elektronik sayesinde diğer enerji kayıpları göz ardı ediliyor. Bu kayıplar da dikkate alındığında lambanın gerçek enerji tüketimini, 23 Volt amper olduğu görülüyor. 60Watt’lık ampul başka herhangi bir enerji kaybı göstermiyor ve enerjinin 60 Volt amperini tüketiyor, dolayısıyla 11Watt’lık bir lamba 60Watt’lık akkor lambaya göre sadece 2,6 kat daha az enerji tüketiyor.

Ancak matematik daha burada bitmiyor: 60Watt’lık akkor lambanın ışık saçma gücü 700-710 Lümen arasında (üreticiye bağlı olarak değişiyor). 11Watt’lık “eşdeğer” ise sadece 520-600 Lümen (üreticiye bağlı olarak değişiyor) arasında ışık saçım gücüne sahip. Bu da yüzde 14 ile 26,5 oranında daha az ışık miktarı anlamına geliyor.

Halen üretilmekte ve satışta olan flüoresanların hiçbiri, akkor lambanın “eşdeğeri” kadar ışık verimine sahip değil. Ancak karşılaştırmayı doğru yapmak için her iki ışık kaynağını matematiksel olarak aynı bazda değerlendirmek gerekiyor, böylece gerçek ve doğru bir sonuca ulaşmak mümkün. Her iki lambada görülen az miktardaki farktan yola çıkacak olursak, 700 Lümen ışık gücüne sahip olan bir CFL yaklaşık 28Watt tüketiyor, bu da 60Watt’lık bir akkor lamba ile karşılaştırıldığında sadece 2,1 kat daha az enerji tüketimi yaptığı anlaşılıyor.

Ancak sürdürmekte olduğumuz kaba dinamik karşılaştırma henüz sona ermedi. Bu hesaplama ile sadece aynı çalışma süreleri içinde enerji tüketimi konusundaki fark ortaya çıkyor. Daha doğru bir karşılaştırma yapabilmek için her iki lambanın üretiminde tüketilen ve kullanım ömürlerinin sonunda tüketilen enerji de dikkate alınmalı. Bu tür bilgilere zor ulaşılıyor, çünkü üreticiler bu tür verileri tahmin edebileceğimiz nedenlerden dolayı çok istekli olarak vermekten kaçınıyor. Her şeye rağmen, borosilikat cam tüpten, vakuum cam destek üzerinde Tungsten teli ile yapılmış en basit akkor lambanın üretim sürecinin, ki 20. yüzyılın başından beri mükemmelleştiriliyor ve daha verimli hale getiriliyor, tüb içi fosfor ile kaplama gerektiren, dörtlü tüp görüntüsü vermek için bükülmesi gerektiren, içine aktif cıva ve katotlar yerleştirilen ve elektronik balast (kendisi içinde üretim için gerekli enerjiye sahip) entegre edilenden daha az enerji tükettiği ortadadır. Ayrıca akkor lambanın yok edilmesi durumunda veya yeniden işlenip kullanılır hale getirilmesi aşamasında (ki bu konu üzerinde daha çalışmamız gerekli), tamamen atıl olan ve çok az malzemeden oluşan akkor lambanın, cıva, fosfor, plastik ve elektronik maddeler gibi toksik veya azaltılamayan maddelerden oluşan kompakt flüoresana göre çok daha az enerji gerektireceğini herkes tahmin edebilir. Farklı lambaların işletimi esnasında doğrudan tükettikleri enerji dışında kendi içindeki harcadıkları gerçek enerji miktarlarına bir kere ulaştığımızda, 11W’ın bıraktığı “karbon izi”nin 60W’lıktan daha az olmadığını, ancak eğer hala daha az ise, 60W’a göre 11W’ın 1,1 ‘e 1,3 oranında daha az enerji tüketimi gibi dürüst bir tahmin yapmalıyız! Ki bu rakam, pazarlama esnasında telaffuz edilen 6 kere daha az enerji ifadesinden çok uzak...

Tüketicinin Tasarrufu Yüksek kalitede üretim yapanlar tarafından hesaplanarak belirtilen 6000 saatlik kullanım ömrü lambaların laboratuvar koşullarında kontrolleri sonucunda elde edilmiş gerçek rakamlar olabilir. Doğru şartlarda (iyi bir havalandırma, günde birden fazla açıp kapamama işlemi) kullanılan kompakt flüoresanlarının (CFL) aslında 4000 saat daha fazla çalıştığı doğrudur. Avrupa Birliği’nde satılan çok daha üst kaliteli CFL’lerin çoğunun en uygun koşullarda dahi 2500 saat üzerinde kullanılamadığı ve doğru havalandırma olduğunda veya açma/kapama işlemi sıklaştığında daha az kullanım ömrüne sahip olduğu doğrudur. Tabii ki bu ürünler çok daha ucuzdur ve büyük miktarlarda satışa sunulduğunda, satın alınacak olan bunlar olacaktır! Bunun dışında CFL’lerde zamanla ışık kaybı görülmektedir. Kullanım sürelerinin yüzde 85’ine yaklaşıldığında, yaydıkları ışık artık kullanılamaz boyuttadır. Bu nedenle, lambaların ortalama kullanım ömrünün (tamamen “bitene” kadar) 3500 saat olduğunu varsayacak olursak, bu ürünler ortalama olarak 3000 saat verimlidir. Toplu ucuz alımlarda 60W’lık akkor lamba ortalama 0,35 EURO tutacak iken, bu ampule “eşdeğer” 11Watt’lık kompakt flüoresan ortalama 1,90 ile 5,5 katı daha pahalıdır. 60W ampulün verimli kullanım ömrü 1000 saattir. 11W’lık kompakt flüoresan kullanım ömrü süresince tüketinicin üç kere 60W’lık akkor lamba satın alması gerekecektir. Parasal açıdan değerlendirildiğinde, akkor lamba 3000 saatlik kullanım ömrü içinde 60W için 1,05 EURO ve 11Watt’lık kompakt flüoresan için 1,90 EURO harcayacaktır. Dolayısıyla 11Watt için 0,85 EURO daha fazla harcayacaktır. Her şeye rağmen, işletim enerjisi tüketimi açısından 60Watt’lık akkor lamba 180 KWh @ ? 0.14 = ? 25.20 harcayacak, 11Watt ise 2,6 kat daha az tüketecektir, örneğin 9,70 EURO. Bu hesaplamaya göre iki yıllık bir süre içinde (her bir lamba için günde 4 saat yanma ile alınan ortalama değer üzerinden hesaplanmıştır) 11W’lık flüoresan ile 14,65 EURO tasarruf edilecektir veya her değiştirilen lamba için yılda ortalama 7,30 EURO tasarruf edilecektir. Güzel ancak hikayenin tamamı değil: Halen CFL’ler alınsın diye AB içinde birçok farklı program ile teşvik veriliyor. Tüketicinin başka bir alternatifi olmadığı zaman teşvikler kalkacak ve şu anda zaten yüksek olan fiyatları kesinlikle daha da artacaktır. Son yıllarda, mimari aydınlatma tasarımcılarının etkileri altında ve enerji tasarrufu yapma konusunda yapılan genel baskı üzerine birçok evde kullanıcılar basit ve ucuz ancak güvenilir dimmer ve insan algılama sensörleri monte ettiler. Her iki ürün de enerji tasarrufu sağlayan cihazlar olup, yaşanan alanlardaki atmosferi kolaylıkla değiştirme olanağı sağlıyor. CFL’nin bir iki aşırı pahalı modeli dışında, ki çoğu zaman 11W’lık kompakt flüoresandan çok daha pahalılar, (hatta bazıları henüz piyasaya verilmedi), CFL’ler bu tür aygıtları desteklemiyor. Üreticiler “herkes tarafından alınabilecek”

Bunun dışında 11W’lık kompakt flüoresan ve diğer CFL’ler, her ne kadar kampanyada, bir lambanın diğeri ile değiştirilmesi yeterli olduğu açıklansa da, şu anda akkor lambalar ile çalışan tüm armatürlere iki önemli nedenden dolayı takılamıyor: Öncelikle ısıya son derece hassaslar, dolayısıyla etrafı kapalı ve gömme lambalar için uygun değiller. Ayrıca geometrik biçimleri farklı ve boyutları akkor “eşdeğer”lerine göre genelde daha büyük, dolayısıyla fiziksel olarak armatürlere veya başka birimlere sığmıyorlar. Dışarı taşıyorlar ve son derece kötü bir görüntü ve rahatsız edici bir ışık yayımı veriyorlar. Bu da bazı durumlarda lambaların da yenisi, hatta çok daha pahalıları ile değiştirilmeleri gerektiği anlamına geliyor. Tüm gerçek sürecin sonunda, yılda lamba başına yapılan 7.30 EURO’luk tasarruf aslında gerçekten istenmeyen ve cepten çıkan “beklenmeyen” giderlere dönüşecektir.

Aydınlatılan ortamın kalitesi Yasaklanma taraftarlarının argümanları, ölçülebilir veya hesaplanabilir miktarlara ve IEA’nın göstere göstere ışık miktarını kaliteye eşitlemeye çalışan “Light’s Labour’s Lost” (Işıkların işgücünün kaybı) başlıklı kampanyasını besleyen bazı temel dokümanlara dayanıyor. Ancak durumun tamamı bundan ibaret değil: Sadece, CFL muadilinin ışık miktarı, yerini alacak akkor lambaya eşit değil, ayrıca ışık miktarı büyük ölçüde farklılık gösteriyor. Bunun sebebi ise akkor lambanın tayfının sürekli olması. Yani görülebilir elektro manyetik tayfın her dalga boyunda enerji var. CFL’lerin tayfı ise, boşaltmalı lambaların tümünde olduğu gibi sürekli değil; Tüp içindeki fosfor kaplamanın kompozisyonuna bağlı olarak görülebilir tayfın belirli dalga boylarında enerji eksikliği veya yetersizliği sözkonusu. Bu özellik, saçılan ışık bir yüzeye veya nesne üzerine vurana kadar insan gözü ile anında görülemiyor: her farklı dalga boyundaki enerji, insanın görme sistemi tarafından algılanan bir renge eşit. Eğer o renk, ışık içinde yoksa insan gözü malzemedeki ilgili pigmenti algılayamıyor. Belli dalga boylarındaki enerji yetersiz ise, malzeme içindeki ilgili pigment ölü, silik veya biçimsiz olarak algılanır. Bir ışık kaynağının malzeme içinde “gerçek” renklerini verme kapasitesi, “Colour Rendering Index / Renk Verme Endeksi” (ABD’de CRI ve AB’de Ra olarak adlandırılır) olarak adlandırılan bir özelliktir. Tüm akkor lambaların Ra değeri 100 (doğal gün ışığı, yani sürekli tayf da 100’dür) iken, en iyi CFL’nin Ra değeri 85-87 arasındadır. Bu sebeple, renk algısının önemli olduğu yerlerde, örneğin insanların yaşadığı ve zaman geçirdiği her yerde, akkor lambaların yerine CFL’lerin takılması, kaçınılmaz olarak donuk görünen alanlar, mimari malzemelerin (taş, mermber, kereste, boya, sıva vs.), ve dekorasyon malzemelerinin (perde, halı, döşeme, mobilya cilası, sanatsal eserler vs.) renklerinde biçim bozukluğu yaratacaktır. İnsanlar aynalarda ve karşılarındaki insanların gözünde sürekli kötü/hasta görünecekler.

Akkor lambalar teorik “nokta kaynaklarına” yakındır, böylece ışığı doğru bir biçimde yönlendirmek için optik sistemlerin etrafında kesin bir tasarım yapılmasına olanak sağlar. Böylece, görsel ilgi çekmek ve dramatik alanlar yaratmak için bir araç olan vurgulama ışığı yaratılır. CFL’ler difüz ışık kaynaklarıdır ve hiçbir mühendislik çalışması ile difüz ışık kaynağı gerçekten “nokta-kaynağına” dönüştürülemez. Gitti! Ucuz ve herkesin satın alarak uygulayabileceği vurgulama ışığı ve parlaklığı.

İç mekanlardaki atmosferin çok daha samimi veya verimli bir biçimde değişmesine olanak sağlayan (enerjiden tasarruf ederken) duvarlara veya lambalara monte edilen ucuz ve güvenilir dimmerler artık CFL’lerde çalışmayacak. Üstüne üstlük dim etme olanağı sağlayan CFL’nin birkaç ve pahalı modeli piyasaya çıktığında, eski lambaların yenileri, daha pahalı ve yeni dimmerler ile çok daha yüksek fiyatlardan değiştirilmesi gerekecek.

İnsanoğlunun çevresini iyileştirme dürtüsü bu ortamı daha kötüleştirme ile sonuçlanacak. Küresel ısınmayı azaltmaya verimli bir biçimde katkıda bulunacak bu kampanyanın bilimsel kanıtı, “tasarım” ile görsel çevrenin kötüleşmesini açıklayabilir. Yukarıda kabaca gösterildiği gibi, çevreyi iyileştirmeden çok uzak ve yazar Beckett’in “Godo’yu beklerken” kitabını mantıklı kılacak bir saçmalığa saplanıyoruz.

Risk ve tehlikeler Resmi istatistiklere göre AB’nin şu anki nüfusu 493.000.000. Muhafazakar bir tahmin ile bir evde kişi başına 5 lamba düştüğü varsayıldığında, yasaklama ile sadece AB’de 2.5 milyar akkor (ve muhtemelen daha çok) lambanın CFL ile değiştirileceği sonucuna varılabilir. Ortalama 3000 saatlik verimli kullanım ömrü ve günde 4 saat kullanımla, AB’de kullanılan CFL’lerden yaklaşık günde 3.290.000 adedi ömrünü tamamlamış olacak.

Daha önce de belirtildiği gibi, CFL’lerin içinde aktif zehirli maddeler bulunuyor. Bunların arasında cıva (HG) var, miktarı ise kaliteli lambalarda yaklaşık 2 mg ve daha düşük kaliteli lambalarda yaklaşık 5 mg. Bariz fiyat konusu nedeniyle Avrupa’da satılan CFL’lerin çoğu düşük kaliteli ancak teorinin sağlıklı olması için AB’de satılan CFL’lerin yüzde 50’sinin kaliteli üretim yapanlardan geldiğini kabul edelim. Böylece her CFL’nin içindeki cıva miktarı 3.5 mg ile ortalama bir değerde kalıyor.

AB, 2002 yılında WEEE (Atık Elektrikli ve Elektronik Ekipmanlar) Yönetmeliğini yayınladı. Bu yönetmelik, ekleri ve güncellenmiş sayıları CFL’lerin geri dönüşüm şartlarını da düzenliyor. AB’de kaç tesisin WEEE uyumlu olduğunu bulma girişimlerimiz, bu tesislerden kaçının CFL geri dönüşümünü pratikte uyguladığı konusu, CFL’lerden çıkartılan toksinlerle kesin olarak ne yapıldığı ve CFL’nin günlük geri dönüşüm kapasitesinin ne olduğu sorularına aradığımız cevaplar son derece verimsiz oldu. AB’de bulunan ve bilgi talep ettiğimiz yirmi en önemli geri dönüşüm tesisi kendileri ile haberleşme talebimizi dahi önemsemediler. Ancak, içerden edindiğimiz bilgiler, sadece birkaç geri dönüşüm tesisinin CFL’nin geri dönüşüm işlemi için hazırlık yaptığına işaret ediyor. Öğrendiğimize göre günlük geri dönüşüm kapasiteleri çok sınırlı ve sadece bir kısmı cıvayı tekrar lamba ve ilaç üretiminde kullanmak için geri dönüştürmeyi planlıyor, diğer çoğunluk ise, bu maddeyi radyo aktif atık gibi işlemeyi düşünüyor. Yani derin denizlere variller ile batıracaklar. (Bu nokta şunu bilmekte fayda var: radyo aktif atıklar ile uğraşan hiçbir geri dönüşüm şirketinin, konteynerlerinin suya dayanıklılığını 100 yıldan daha uzun bir süre için garanti etmediği bilmelisiniz! Sonradan olacaklar “bizim neslimizin problemi” değil??)

Bunu da söyledikten sonra, AB’nin yönetmeliğine ve lamba üreticilerinin kullanılmış CFL’leri toplayacaklarını ve geri dönüşüme göndereceklerini açıklamalarına rağmen, bu tür atıkları toplamak için henüz bir mekanizma oluşturulmadı. Bu durumda tüketicilerin büyük bir kısmı “ömrü tükenmiş” CFL’lerini genel olarak ev çöplerine katacaklar. Bu tür mekanizmalar oluşturulmuş olsa dahi veya oluşturulduğunda, en iyi tahminle, CFL’lerin muhtemelen sadece yüzde 50’sinin geri dönüşüme gideceği varsayılıyor. Bu da en az yüzde 50’sinin doğaya ve böylece eko sistemimize karışacağı anlamına geliyor.

Bu hesaptan yola çıkarak, AB’de tüm geri dönüşüm süreci verimli bir hal alana kadar yıllık olarak ekosistemimize asgari 2 metrik ton cıvanın karışacağını (zaten bugün ulaşılmış olan ürkütücü miktarların ötesinde!) bekliyoruz. Daha anlaşılır bir boyutta açıklamak için, 1 mg cıvanın 5300 litre içme suyunu zehirlemesi için yeterli olacağını bilmekte yarar var! Bu ayrıca şu anlama geliyor: ekosistemimize karışacak olan ek cıva miktarları, Avrupa’nın en büyük taze su kaynağı olan tüm Cenevre gölünü 8 yıl içinde zehirlemek için yeterli olacak! İncelemeler ayrıca 1 mg cıvanın toprak içinde etkisiz kılınması için 18mx18mx17m’lik teorik toprak kitlesi gerektirdiğini gösteriyor! 2 metrik ton cıvanın etkisiz kılınması için 10, 835 km2 ‘lik toprağa ihtiyaç var.

Bu konu pusuda bekleyen bir çevre felaketine eşit, özellikle civanın insanın merkezi sinir sistemi üzerinde muhtemel toksik etkileri gözönünde bulundurulursa. Zaten balık yiyerek veya musluk suyu içerek aldığımız yüksek cıva miktarları da dikkate alınırsa, bu potansiyel ek miktar korkumuzu başlıklı bir doküman sundu. Bu noktada Greenpeace bilimsel, etik ve ahlaki zeminini kaybederek, kendi hipotezlerine katılacak “başka araştırmacılar” arayışına girerek Dr. Stanjek’in itibarını bozma ve bazı argümanlarını çürütme girişiminde bulundular. Raporunu, araştırma bulguları doğrultusunda yeniden gözden geçirmeyi tercih etmediler.

GÖRÜŞ Akkor Lambanın Yasaklanması 73 daha da artırıyor. Avrupa yakın bir gelecekte, çok genç yaşta sinir sistemi etkilenmiş bir kuşakla karşı karşıya kalma riski altında! Korkularımızın kötümser olduğunu varsaysak da, biri bunun olmayacağını garanti edebilir mi? Herhangi biri veya bir kurum bu tür bir sorumluluğu almaya hazır mı?

ABD’deki tütün sanayi kimseyi sigara içmeye zorlamadı, ancak sigaradan dolayı zarar görenler tarafından mahkemeye verildiğinde, suçlu bulundu ve milyarlarca dolar ödemek zorunda kaldı. AB ve her bir hükümet aktif olarak bu kampanyayı destekliyor, tüketiciye bir seçim hakkı tanımıyor, hepimizi, bu kampanyanın sonucunda ortaya çıkacak cıvayı tüketmeye zorluyor. Etkilenenler tarafından mahkemeye verildiklerinde savunmaları veya geri dönüşleri olmayacak.

Hiç biri, “bilmiyorduk” iddiasında bulunamayacak!

Halen risk ve tehditler çerçevesinde ancak özel tüketici seviyesindeyiz: Aranızdan kaçınız evde lamba değiştirirken lambayı elinden düşürdü ve kırdı? CFL’lerin akkorlar gibi aynı miktarda kırılmayacağını düşünmek için kesin hiç bir neden yok. Ancak akkor ampullerden farklı olarak, CFL’ler kırıldığında, içerdiği cıva miktarını kokusuz bir biçimde ortaya yayar. Akkor lambaları yasaklama kampanyası tam gaz sürerken, Hazmat (Hazardous Materials / Zarar verici maddeler) kuruluşları, bu konu ile nasıl başedilmesi gerektiği hususunda kamuya somut ve pratik talimatlar yayınlamadı. Yine bu durumu biraz daha görselleştirmek amacıyla bir örnek sunuyoruz. Maine Eyaleti’nde, lamba değiştirirken kırılan bir CFL’nin sonrasında yerel Hazmat kurumu, özel bir taşeron tarafından bu kırıkların temizlenmesini tavsiye ediyor. Taşeron aileye temzileme işlemi için (tüketicinin “tasarrufu” ile ilgili) 2.000 ABD Doları ücret tahakkuk ediyor ve aile iki haftalığına evi terketmek zorunda kalıyor. Başka vakalarda, farklı kurumların farklı tavsiyelerde bulundukları belirtiliyor. Başka örneklerde başka kurumların, bir CFL kırıldıktan sonra uzunluğu belli olmayan bir süre için maske takmak gibi pratik olmayan çözümlerle başlayıp yine uzunluğu belirli olmayan bir süre için lambanın kırıldığı alanın elektrikli süpürge ile süpürülmemesi, kalıntıların ıslak bir bez ile toplanması ve bunların tamamının hava geçirmeyecek bir biçimde mühürlenmiş kutuya atılması, bir hafta süreyle pencerelerin açık tutulması vs. gibi çözümler önerdiği biliniyor. Görünen o ki, CFL’nin tehlikeli toksinler içerdiği gerçeği dışında, kimse bunların kazara ev ortamında düşmesi halinde ne yapılması gerektiğini aslında bilmiyor. Kurumlardan hiç biri bu tür olaylar ile başetmeye hazırlıklı veya eğitimli değil.

Bu konu ile ilgili olarak görüşü alınmak istenen İngiltere Aydınlatma Derneği Başkanı ve lamba ve lambalar ile ilişkili ürünlerin en büyük üretici ve tedarikçilerinin temsilcisi Sn. Keven Verdun, CFL’nin paketlerinin üzerine sanayinin neden bir uyarı yazısı koyması gerektiğini anlamadığını söyledi.

Verdun’un mantığına göre CFL’ler ve lineer flüoresanlar (bu ürünlerde hatta daha büyük miktarlarda cıva bulunuyor) son 20 yıldır evlerin kullanımında ve kimse bu konu üzerinde durmadı. Artık konunun açığa çıkması ile bu tür kritik bir bilgiyi sanayinin neden yayınlamaktan çekindiğini anlamak güç. Sonuç olarak sigara kutuları üzerinde insanları öldürebileceğine dair basılı uyarılar, herhangi bir uyarı yapılmaksızın senelerce satıldıktan sonra yer almaya başladı.

Verilerin toplanmasından sorumlu AB kurumlarının yasa önerisinin temelini oluşturacak en son yaptığı sunumlar, toplanan ilk ham bilgilerin doğru olmadığını, yanlı sonuçlara götürdüğünü ve sağlık ve güvenlik konularının yeterli derecede düşünülmemiş olduğunu gösterdi.

Kamu yanlış mı bilgilendirildi yoksa yeterli derecede bilgilendirilmedi mi?

CFL’nin paketinde ampul hakkında teknik bilgi yer alıyor ancak kamunun büyük çoğunluğu bunu anlayacak teknik bilgiye sahip değil. Kamunun çok açıkça anladığı grafik gösterge: bu lamba 6 akkor lambaya “eşdeğer”. Tabii ki, gerçek rakamların bu verilerden çok uzak olduğunu gördükten sonra bunun tamamıyla bir dezenformasyon olduğu anlaşılıyor.

Çok az noktada CFL paketi üzerinde çok küçük fontlarla basılmış olarak lambanın kapalı veya gömülü lambalarda kullanmak için uygun olmadığının yazıldığını gördük. Çoğu üretici paketinde ise bu tür sınırlamalardan bahsedilmiyor.

Hiçbir yerde CFL’yı kontrol eden sınırlamalardan bahsedilmiyor (standard dimmerler ve diğer kişi algılama veya ışık sensörleri ile uyumsuzluk). CFL’nın içindeki toksik “içerikten” veya bunlardan kurtulmak için hangi tedbirlerin alınması gerektiğinden hiçbir yerde bahsedilmiyor. Eko sisteme ciddi miktarlarda cıvanın karışması ile ilgili seslendirilen eleştirilere yasaklama yanlılarından bazıları, enerji santrallarının, CFL’lere göre akkor lambalar tarafından tüketilen enerji için daha yüksek miktarlarda cıva yarattığı ile karşılık veriyorlar.

Gerçek bir kere daha çarpıtılıyor: Cıva gerçekten elektrik üretim sürecinde ortaya çıkıyor ancak sadece kömür kullanılan tesislerde. Bu noktayı “kanıtlamak” için yapılan hesaplamalar, aydınlatmak için tüketilen tüm enerjinin sadece kömür kullanılan tesislerde üretildiği varsayımını ortaya koyuyor. Aslında bu tür santraller tüm AB’de yüzde 50’den daha az. Ampuller kendi elektrik sağlayıcılarını “seçemezler” ve ortalama olarak sadece %50’si enerjisini bu tür santrallerden alıyor. Bunun dışında ABD’nin (AB’de yeterli istatistiksel veri toplayamadık) en “kirli” 50 kömür kullanımlı santralinin ortalama cıva üretimi 44kg/Twh. Ortalama 3500 kullanım saatine sahip 23VA tüketimli bir 11W’lık lambanın ortalama cıva miktarı 3.5 mg. Bu rakam ortalama 43,5 kg Hg/TWh’nın sadece çok az altında ve ABD’nin (listenin en sonundaki santral, ki en kirli santral olarak görülüyor, sadece 28,5 kg Hg/ TWh üretiyor!) en son 30 santralından çok daha yüksek.

Tüketiciler tabii ki, bugüne kadar aldıklarından çok daha az kalitede ışık alarak yaşayacakları konusunda bilgilendirilmiyorlar.

Bol bol verilen bilgi kamu üzerinde en büyük etkiyi sağlaması beklenen bilgi. Bu değişimi yapmakla herkesin enerji tasarrufu sağlamaya katkıda bulunacağı, gaz emisyonunun azalacağı, küresel ısınmanın yavaşlayacağı, “Dünyamızın” kurtarılacağı ve tüm bunları yaparken paradan da tasarruf sağlanacağı.

Yukarıda gösterildiği gibi tüm bu belirtilenler tartışmaya çok açık.

Eğer kamu tüm yukarıda belirtilenler hakkında bilgilendirilmiş olsaydı, ki “dünyamızın” bu eylemle karşı karşıya kalacağı gerçek potansiyel tehlike ve CFL sayılarının evlerde kullanılması ile insanlar üzerindeki tehlikenin de katlanarak artması dahil, kampanyaya olan direniş aşama aşama büyüyecek ve muhtemelen hükümetleri hareket geçirecek ve AB’nin bu gidişata bir dur demesi gerekecekti. En azından doğanın ve tüketicilerin güvenliğini sağlamak için tarafsız ve bilimsel araştırmalar ve hazırlıklar yapılana kadar ve tüm konunun yanlış yönetildiği ve hastalık boyutunda yanlış danışmanlık verildiği kanıtlanacaktı.

Son bir düşünce – on beş yıl önce, kampanyanın en büyük yandaşlarından biri olan Greenpeace organizasyonu, akkor lambaların kompakt flüoresanlar ile değiştirilmesi sayesinde enerji tasarrufu sağlanacağını ortaya atmış ve konuyu araştırmak için bir bilim adamını görevlendirmişti. Araştırmayı Dr. Klaus Stanjek yürüttü ve Greenpeace organizasyonuna “Enerji “Tasarrufu Sağlayan Ampuller = Enerji Tüketen Ampuller”

Bugün bu hızla ilerleyen kampanyaya katılan çoğu kurumun ya Greenpeace “formatında”, örneğin kendi argümanlarına sıkıca tutunanlar ve aykırı gerçekleri, verileri ve bilgileri, kendilerinin önceden hayal ettikleri, teorik olarak takdire layık fikirlere müdahale etmemeye niyetli olanlar veya özel olarak ticari açıdan çıkarlarını gözeten, bu kampanyanın sonuçlarından büyük kârlar elde etmek üzere beklentileri olanlar, ancak ekolojinin yanlış yönde gidişinde kendi çıkarlarını gizleyenlerden oluşuyor.

Artık bu işe ciddi bir ara verme zamanı. Artık yeniden düşünme zamanı.

Artık yasama hazırlıkları için henüz harcanmamış büyük paralardan tasarruf etme zamanı.

Artık kaynakları gerçek ve enerji tasarrufu sağlayan güç santralları, yüksek gerilim kabloları ve transformasyon santralları seviyesinde devasa enerji kayıpları gibi önemli konulara yönlendirme zamanı.

Dergide s. 70.