Sahne ışığı altında

Metin: Kai Becker

Fotoğraf: Beat Bühler

Zürih’li moda markası Ida Gut’a özel satış sahnesi Yayaların gözüne vitrinlerden parlayan bir sarı renk çarpıyor. Eski binanın kiremitleri ile mükemmel uyum oluşturan güneş ışığı. Bundan hoşlananlar için itiraz edilemeyecek bir davet. İsviçre’li moda markasının adını gösteren büyük harfler girişe yönlendiriyor. Sürgülü kapılar yana doğru açılırken, anında tamamen farklı bir mekân duygusu ile karşı karşıya kalınıyor. Daha önce algılanan parlak sarının yerini, artık her şeyin ölçüsünü teşkil eden elegant bir beyaz alıyor.

İsviçre moda dünyasının tanınmış markası Ida Gut’a “Hoşgeldiniz”! etiketin üzerindeki isim, markanın sahibi Ida Gut’a ait. Marka yükselişte. Zürih’in Anker sokağındaki mekânları, Eylül 2007 tarihinde açıldı. Taşınma öncesi, Froelich und Hsu adlı mimarlık ofisinin yönetiminde, kapsamlı inşaat çalışmaları yürütüldü. Mimarlar daha önce bir seyahat bürosu olarak kullanılan alanları tamamen değiştirdi ve mekânsal olarak da farklı bölmeler uyguladı. Zemin katı artık iki işleve sahip. Aynı anda mağaza ve atölye olarak kullanılıyor. Toplam 300 metrekarelik alanın 130 metrekaresi satış salonuna ayrıldı. Atöyle ve mağaza arasındaki mekânsal bölme ve sınır, biçimlendirilmiş kontrplaklardan yapılmış dalga şekilli ayırıcı duvarlar ile sağlandı. Bunlardan bazıları sadece mekânı birbirinden ayıran bölmeler olarak değil, alanın belli kısımlarının kapanışını işaretleyen, giysi standları ve lamba uygulama birimleri olarak işlev görüyor. Dalga şekli verilmiş üniteler, çoğu zaman kapalı olan, kapılar olarak da kullanılıyor. Ayrıca duvarlar da sergileme alanları olarak işlev görüyor. Üzeri işlenmiş dekorasyon amaçlı duvar kağıdı ile mağazanın görüntüsü, istenildiği zaman değiştirilebiliyor ve müşteriler yepyeni sürpriz etkiler ile karşı karşıya kalıyor. Görüntüyü, Zürih’li fotoğraf sanatçısı Franz Rindlisbacher’in çektiği Zürih kentinin çatı görüntüleri tamamlıyor.

Bu mekânın konseptini mümkün olduğu kadar öne çıkartmak için mimarlar, planlama ekibine aydınlatma tasarımcılarını da dahil ettiler. Matin Hsu zaten, satış alanlardaki ışığın önemini çok iyi biliyor. art light aydınlatma tasarımcıları ile yapacağı somut işbirliğinden konsept ile ilgili fikir ve profesyonel bir destek almayı bekliyordu. Aydınlatma tasarımcılarından “tüm konseptin entegre bir parçası olacak en iyi ışık konseptini geliştirmeleri” istendi. Tasarım konusunda bir başka teşvik edici güç ise marka sahibinden geldi. Yeni adresindeki mekânlar için çok özel bir şey istiyordu...

O takdirde, tekrar hikayenin başına dönelim ve mekânın içindeki özel ortamın etkisini tekrar yaşamak için yeniden mağazaya bir girelim. Bu arada unutulmaması gereken bir istatistik var. Mağazayı kullananlar öncelikle bayanlar, çünkü burada yaratılan ürünlerin sadece yüzde beşi beylere hitap eden ürünler, ancak bu oran giderek artıyor. Camlardaki sarı renk markanın bir parçası. Vitrin cephesinde potansiyel müşterileri çekmek üzere çok işe yarıyor. Bu rengin daha öne çıkmasını ise aydınlatma tasarımı sağlıyor. Aydınlatma tasarımcıları, kapı girişi alanını görsel olarak daha belirginleştirmek için iç alana iki halojen ışıklık (150 Watt, 3000K) yerleştirdi. Işığı eğimli yansıtan lambalar ise bu etkiyi güçlendiriyor ve giriş alanında rahat bir ışık ortamı yaratıyor.

Mağazanın içine girdikten sonra, mekanın derinliğini algılatan uzun bir görüş mesafesi dikkate çarpıyor. Bakış istikametinde solda kasalar yer alıyor. Dalga şeklinde biçimlendirilmiş duvarlar, kenarda giriş alanına bir sınır oluşturuyor. Hemen kasaların üzerinde büyük, çok kollu bir lamba dikkate çarpıyor. Zaten konu ışık. Binanın dar yapısı nedeniyle pencereler binanın uzun kenarında yer alıyor. Mağazaya çok miktarda gün ışığı sadece perdelerden filtrelenerek giriyor. Bu durumdan en çok, bu sayede dış dünya ile bağlantısı sürmeye devam eden personel faydalanıyor. Mağazanın uzun kenarları boyunca görülmeyecek şekilde üstü örtülü lambalar monte edilmiş. Buradan yansıyan ışık mekânın kapanışını yapan alanları aydınlatıyor ve pencerelerden aşağı doğru sarkan ağır beyaz perdelere yansıyor.

Çok katmanlılığın çekiciliği büyük ölçüde ışığa bağlı. Zürih’deki Ida Gut mağazasının duvar modüllerine dalga biçimi verilmesi ve yarı şeffaf malzemeden yapılması mükemmel bir etki yaratmış. Tarz oluşturmak için kullanılan malzeme ne kadar basit ise, uygulama o kadar mükemmel olmalı. Burada ana fikir gün ışığı ve ortamı yaratan temel unsur ve suni ışığın renk ısısını belirliyor.

Mekân içinde görülen diğer kısımlar: Daha önce belirtilen bakış istikametinde soldaki kasalardan hemen sonra, deneme kabinleri yer alıyor. Bunların birkaç metre sağında büyük satış salonu başlıyor. Salon üçgene benzeyen bir biçime sahip.Tam arkasında Atölye ve büro bulunuyor.

Peki suni ışık başka nerelerde kullanılmış? Genelde bu tür mağazalarda tavana entegre edilmiş bir aydınlatma tesisatı, bir elektrik ray sistemi veya benzeri oluyor. Bu tür tesisatlarda birçok farklı lamba kullanıldığında, bütün bu lambalar mekânın genel görüntüsüne hakim olup, olumsuz bir etki yaratıyor. Aydınlatma tasarımcıları ise bu projede, mimarların konseptini desteklemek üzere planlama yaptılar. Mağazanın duvarları bilinçli olarak sade bırakıldı. Zaten geleneksel uygulamalar da istenmediğinden -ki Ida Gut, mağazasında bir sahne ortamı özelliğinin yaratılmasını istiyordu- Downlight veya benzer ürünlerin kullanımı söz konusu olmadı.

Satış salonunun temel aydınlatması özellikle gün ışığından ve endirekt yansıyan ışıklı kutulardan besleniyor. Günışığı, renk verimi açısından başka hiç bir lamba ile kıyaslanamaz. Bu uygulama için dalga biçimli birimler, rafların arasından geçirilerek dikey olarak monte edilmiş şeffaf camlara tutturulmuş. Bu konstrüksiyon biçimi, satış salonunu arka bölgedeki atölye ve büro alanından ayıran mekansal yapıyı teşkil ediyor. Bunun için alanların kesin olarak birbirinden ayrılması gerekmiyor.

Her bir eleman dikey camlar ile birbiri ile bağlantılı olduğundan, mekânın görüntüsüne şeffaflık ve hafiflik hakim. Burada sağlanan açıklık ile mekandaki ışık yönetimi de kolaylaşıyor. Bir taraftan tavanlardan gün ışığı içeri süzülüyor, diğer taraftan atölye ve büro alanına doğru suni ışık yansıyor.

Atölye için Bayan Gut önceki mağazalarında kullandığı eski lambalarını uygulattı, çünkü bunlar gün ışığı özellikli.

Aydınlatma tasarımcıları, duvarların dalga biçimli şekillerini kullanarak iç mekânın ışık tekniği açısından en iyi şekilde sahneleştirilmesini sağladılar. Yatay olarak elbise askılarının hemen üzerinde bulunan ve her birinin raf tabanı ile birbirine bağlı olduğu kısa birimlerin aralarında kalan alanlara, yansıması yukarı doğru ayarlanabilen lambalar yerleştirildi. Asimetrik reflektörlerle ışık, tavan üzerinden satış salonuna dağılıyor. Lambaların bu şekilde yerleştirilmesi ile mekanda çok özel ışık efektleri oluşuyor. Işık neredeyse, duvarların arasından ön plana çıkıyor, mimarinin bir parçasıymış etkisi yaratıyor ve hem gün içinde hem de karanlık ortamlarda gün ışığı olgusu yaratıyor. Bu sayede özellikle tavan alanında çok çekici ışık desenleri oluşuyor, bunlar yüzey üzerine dağılıyor ve heyecan verici kontrastlar yaratıyor.

Üçgen mekânın iki kenarı bu şekilde oluşturulmuş. Üçüncü kenarında da dalga biçimli bir duvar yüzeyi yer alıyor. Hemen arkasında kabinler bulunuyor. Burada da ışık tekniği ayrıntılarını sevenler için herşey var. Deneme kabinlerinin etrafındaki dalga biçimli duvarlar hareketli, çünkü aynı zamanda kapı işlevi görüyorlar.

Az ürün için çok alan aydınlık ile desteklendiğinde, bonkörce kullanılan alanın boyutu ortaya çıkıyor. Konsept, burada çok değerli ürünlerin sunulduğuna işaret ediyor. Kazanılan mekan, kabinlerden dışarı çıkarak kendilerini dışarda izlemek üzere podyuma ilerleyen bayanların bir sahnesi olarak işlev görüyor. Altı adet 100 Watt’lık halojen spot ışıkları ise sahneyi aydınlatıyor. Kıyafet askılarının hemen arkasındaki seperasyon görevi yapan duvarlar yumuşak tonlarda aydınlatılıyor.

Bu nedenle bu elemanların kapanışları diğerleri gibi tavanda ve zeminde değil. Aralıklardan günışığı ve suni ışık yolunu buluyor. Özellikle bu sayede, tavan bölgesinde görülmeye değer başka bir efekt oluşuyor. Zaten projeksiyon alanı fonksiyonunu üstlenen ve ışık sayesinde beyazın farklı kademelerinin deneyimlendiği tavan, bu şekilde biraz daha değer kazanıyor. Çok ince ve düz bir çizgi, dalga biçimli duvarların biçim dilini vurguluyor, böylece tüm yapı daha hafif ve statikmiş etkisi yaratıyor.

Yatay olarak başka büyük bir yansıma alanı ise kahve tonlarında lake edilmiş Estrich zemini. Mekânın bazı alanları gün ışığında yansıma yapan alanlara dönüşüyor. Alanlarda, tavandan zemine yansıyan ışık parçacıkları daha önce hiç görülmemiş başka bir oyunu sergiliyor.

Bu kulis aynı zamanda müşterilerin bulundukları başlıca alan. Fakat, Ida Gut markasında, bir iş günü nasıl geçiyor? Tekstil ticaretinde genelde önemli olan nedir? Aslında bir cevap kesin: Ticaret açısından bakıldığında, önemli olan satış yapmak ve müşteri edinmek. Ticari başarı ise müşteri memnuniyeti, müşterinin alış veriş ortamındaki memnuniyeti ve ürün ile alakalı. Burada en doğru dengeyi sağlamak her mağaza tasarımında karşılaşılan bir zorluk.

Çoğu mağaza bu gereklilikleri, ürünlerini aşırı derecede ışıklandırma ve en uygun renk verimini sağlamayı denemekle karşılıyorlar. Ancak burada, dikkat bambaşka birşeye çekiliyor. Müşteri seçtiği kıyafet içinde kendisini izlerken kendisini rahat hissetme duygusu öne çıkarılıyor. İşte bu Ida Gut mağazasında gerçekleştiriliyor. Müşteri, kıyafeti denemek için önce kabine giriyor. Kabinler bilinçli olarak alışılmışın dışında karanlık tutuluyor. Buradaki ana fikir: Bayanların kabinden dışarı çıkması isteniyor. Çünkü aynalar kabinlerde değil dışarda satış salonunda yer alıyor. Kabinin dışına atılan adım bir sahneye çıkışı andırıyor. Müşteriler, gözü kamaştıran projeksiyon ışığında değil altı tane düşük volt spotu (her biri 1x QT 100 Watt, 12 Volt) altında kendilerini gösterebiliyorlar. Kent motifleri taşıyan birimler dikeyde kulisi oluşturuyor. Tavana yerleştirilmiş lambalardan gelen ışık, tiyatro sahnesi etkisi yaratıyor.

Tek tek incelendiğinde, elde edilen ışık efektleri görünmeyen bir yapıda ve muhtemelen tarif edilen her ayrıntı, müşteri tarafından algılanmayacaktır. Yine de burada tüm bileşenlerin oyunu içinde meydana gelen özel ortam gözden kaçmıyor. Ida Gut mağazasında alış veriş yapmak, bilinçli yaşanan, anlamı olan bir deneyim ve genelde diğer mağazalarda görülen ruhsuz deneyip çıkarma ile hiç alakası yok.

Sonuç ortada ve mimar da memnun. Mimarın PLD redaksiyonuna yaptığı açıklama ise şöyle: “Aydınlatma tasarımı mağazada olağanüstü bir hava yarattı”.

Projeye katılanlar

Mimar: Froelich & Hsu Architekten, Zürih/ İsviçre, Adrian Froelich, Martin Hsu, Alexandra Heese, Zürih/İsviçre Tages- und Kunstlichtplanung: art light GmbH, St. Gallen/CH, Mario Rechsteiner, Larissa Sutter Fotoğraflı duvar kağıdı motifleri: Franz Rindlisbacher, Zürih/İsviçre Uygulanan ürünler:

Standart ve özel lambalar: Fluora MP 56 Basic, T16 FD (11 veya 12 x 35 Watt) veya T5 (4 x 35 Watt)

Leuchter Kasse: Brand van Egmond “Hollywood oval“, 12 x E14 Noktasal ışıklık: Erco TM-Spotlight, QT12ax 100 Watt, 3000 Derece Kelvin Dolap üzeri uplight: Hera Slimlite XL, T16 FD, farklı Watt büyüklükleri

Dergide s. 44.