Mağaza aydınlatması

Metin: Gary Campbell

Londra’daki Bond Sokağı, moda tasarımı ve lüks ürünlerin bulunduğu, özellikle kuyumcuları ile tanınmış bir sokak. 2006 yılında dpa lighting design ile birleşen aydınlatma tasarımı bürosu Campbell Design, Bond sokağındaki iki lüks kuyumcu mağazasının aydınlatma tasarımı ile görevlendirildi. Bu mağazalardan biri olan Harry Winston ABD’de tanınmış bir şirket ve Londra’daki mağaza Avrupa’da sahip oldukları ilk mağaza. Diğer kuyumcu mağazası Leviev henüz o kadar tanınmıyor ancak son derece yüksek kalitede mücevher ve değerli taşlar sunuyor.

Londra’daki Bond Sokağı, moda tasarımı ve lüks ürünlerin bulunduğu, özellikle kuyumcuları ile tanınmış bir sokak. 2006 yılında dpa lighting design ile birleşen aydınlatma tasarımı bürosu Campbell Design, Bond sokağındaki iki lüks kuyumcu mağazasının aydınlatma tasarımı ile görevlendirildi. Bu mağazalardan biri olan Harry Winston ABD’de tanınmış bir şirket ve Londra’daki mağaza Avrupa’da sahip oldukları ilk mağaza. Diğer kuyumcu mağazası Leviev henüz o kadar tanınmıyor ancak son derece yüksek kalitede mücevher ve değerli taşlar sunuyor.

Sözü geçen bu iki “Butik“, 90’ar metre karelik alanları ile dört kata yayılmış bir düzende faaliyet gösteriyor. Her iki kuyumcu mağazasının ana satış alanı zemin katında, özel satış salonları ise birinci katta yer alıyor.

Ancak iç mimari açısından her iki mağaza arasında farklılıklar var. Harry Winston mağazasına, ışığı emen ve sanatsal elemanlar ile süslenmiş koyu renkli dekorasyona sahip yüzeyler hakim. Leviev’de ise daha sade ve modern, açık renkte ve nötr alanlar görülüyor.

Mağazada sergilenen ürünlerin en güzel etkiyi yaratmaları ve lüks bir ortamı yansıtmaları için her iki mağazanın aydınlatma konseptini, farklı tasarlanmış iç mimari ile uyumlu hale getirilmesi gerekti. Her iki mağazada lambaları, mümkün olduğu kadar görünmeyecek bir biçimde entegre edilmiş bir aydınlatma konseptinin oluşturulması istendi.

Tasarımla, lüks objeler de mümkün olan en mükemmel biçimde aydınlatılacaktı. Mağaza vitrinlerinin aydınlatmasından, her iki mağazanın sahip oldukları ortak ve farklı unsurları ayırtediliyordu.

Genel olarak ilgi çekmek, iç mimariyi ve tasarımsal özellikleri öne çıkarmak için temel aydınlatma ile ürün aydınlatması arasında sağlanan kontrastlar; mağazanın kenar ve arka alanlarında yapılan dikey aydınlatma, ana satış alanlarda değişken ışık bileşenleri, mağaza aydınlatmasının temel elemanları olarak kullanıldı. Tüm bu aydınlatma bileşenleri dengeli üç boyutlu ışık efektleri sağlamak üzere katmanlar şeklinde biraraya getirildi.

Mekâna hissedilebilir görsel bir nitelik kazandırmak, modern satış alanlarında lambaları mimariye entegre etmek ve eğer mümkün ise, lambaları gizlemek gerekti.

Lüks satış alanlarında kullanılan ışık bileşenlerinin çeşitliliği nedeniyle bu alanda olması gerekenden daha az aydınlatma gücü var. Başarılı uygulamalarda, düşük aydınlatma gücüne sahip lambaların diğer ışık bileşenleri ile kombinasyonu, müşteriler tarafından kaliteli bir çevrenin işareti gibi algılanıyor.

Tüm bu genel aydınlatma bileşenlerinin ve katmanlarının her iki mağazanın kendine özgü gereksinimlerini karşılayabilmek için, satış alanına göre uyarlanması gerekti. Özellikle genel ışık kalitesi, satılan ürünün türü ve butiklerin daha öne çıkacak bir biçimde görülmesi için çalışıldı.

Tek marka satışı yapan kuyumcu mağazalarında az sayıda müşterinin olması olağan dışı değil. Ancak, ürün fiyatları çok yüksek olduğundan, bu karşılıklı alışverişin karlı olması için çok az sayıda iyi müşteri gerekiyor. Mağazalar her ne kadar boş olsalarda, lüks ve davetkar görünmeli. Diğer normal dükkanlarda böyle bir durum yok, çünkü dolu mağazalar genelde diğer müşterileri çekiyor.

Harry Winston kuyumcu mağazasının iç mimarisinde bilinçli olarak güçlü renkler, dokular ve malzeme kullanılıyor. Tavan kademeli olarak oluşturulmuş ve dekoratif, gümüş bir profil ile süslenmiş ve doğrudan Art Deco türüne ilişki kuruyor. Büyüklüğü sayesinde geniş bir hareket alanına sahip; karanlık yüzeyleri güvence duygusunu ve ayrıcalıklı hissini uyandırıyor.

Şekillendirilmiş tavan, tavan konstrüksiyonuna entegre edilmiş sıcak beyaz soğuk katod lambaları ile her iki kademe yapısı üzerinden aydınlatılıyor.

Bu çözüm sayesinde tavan aydınlatması heyecan yaratıyor ve yumuşak olarak tanımlanabilecek genel bir aydınlatmanın önemli bir kısmını sunuyor.

Tavan halkaları olmayan düşük voltaj halojen downlight’lar sayesinde daha fazla sıcaklık, yüksek kaliteli aydınlatma, belli bir ölçüde parlaklık ve özel dekorasyon bileşenleri ve bitkiler için vurgulama aydınlatmasını sunuyor.

Duvarlardaki nişlere özel metal dokular yerleştirilmiş ve üzeri örtülü görüntüsü yaratacak biçimde aydınlatılmış.

Dekoratif ayaklı masa lambaları mekandaki zarafeti destekliyor.

Diğer alanların ışık ile öne çıkartılması, iç alandaki masa biçimli vitrinlerin üzerinden küçük yüksek performanslı downlight’lar ile sağlanıyor. Her ne kadar mücevherler ve değerli taşlar mağazanın iç mekandaki vitrinlerinden çıkartılsa ve müşteri her bir parçayı daha ayrıntılı olarak incelese de, ışık ortamlarının her yerde yaklaşık aynı olması büyük önem taşıyor. Müşteriye sunulacak objenin vitrin dışında da aynı “görsel etkiyi“ yaratması gerekiyor ve aydınlatma planlaması bu alanda herhangi bir şeyin yanlış yapılmasını önlemek için yapılıyor. Aynaların neden olacağı, baş ve omuz bölgesinde rahatsız edici gölge ve ışık kamaşmalarını engellemek amacıyla, sadece belli bir aydınlatma gücü sağlamak için yumuşak bir ışığa ihtiyacı var. Bu sayede, müşteri mücevherleri denerken, parçanın gerektiği gibi ışıldaması da sağlanıyor. Bu nedenle Harry Winston’da çevre ışığı genelde yumuşak ve sıcak. Vurgulama aydınlatması çok iyi tasarlanmış ve dikkati, belli cisimlere veya bölgelere çekiyor. Mücevherlerin sergilendiği vitrinlerde bir kontrast oluşturuyor.

Zemin katı duvarları boyunca mücevheler için vitrinler yerleştirilmiş. Ayrıca hemen dikkati çeken ve odanın tam ortasında duran sekiz köşeli bir sergi masası var. Bir aydınlatma tasarımcısının, kuyumcu mağazası aydınlatmasında karşılaştığı en büyük zorluk, sergi kutuları içindeki ürünlerin aydınlatılması. Bunun için şunlara dikkat edilmesi gerekiyor: Renk etkisinin ve renk veriminin özellikleri; en üst seviyede parlaklık sağlamak için ışığın konumlandırılması, yoğunluğu, esnekliği, ayarlanabilirliği ve ışık ile yansıtılan sıcaklık. Bazı değerli taşlar ve saatlere ısı zararlı. Müşteriler de değerli ancak ısınmış metalleri denemek istemiyorlar. Ürünlerin soğuk tutulması gerekiyor. Ayrıca sergileme kutularında mümkün olduğu kadar çok öne çıkmayan küçük lambaların kullanılması gerekiyor.

Tüm bu faktörleri değerlendiren bir çözüm ise fiber optik. Bugüne kadar yapmış olduğum onca kuyumcu mağazası aydınlatması uygulamasından sonra, genel olarak en iyi çözümün fiber optik ile sağlandığını söyleyebilirim. Tabii ki doğru uygulandığı sürece. Eğer uygulama tam anlamıyla düşünülmemiş, lambalar yetersiz havalandırılmış, fiber optik çok uzun veya kötü bir kaliteye sahip ise veya yansıyan ışık kullanılamaz durumda ise, çok ciddi problemler ortaya çıkabiliyor. Bu iletkenlerin kötü yerleştirilmesi veya iletken uçlarının yanlış konumlandırılması da sergilenecek objenin net biçimde aydınlatılamamasına neden oluyor. Elde edilen aydınlatma gücü de büyük önem taşıyor, çünkü mücevherler doğal yapıları gereği çok ışık saçmıyor ve üzerine yerleştirildikleri kaideler veya arka plan dekorasyonu da genelde çok karanlık oluyor ve ışığı emiyor. Bu nedenle bu alanlarda halojen metal buharlı lambaların uygulanması gerekiyor.

Diğer çözümler ile karşılaştırıldığında, fiber optiğin ilk yatırım sermayesi göreceli olarak çok yüksek oluyor ve mağaza sahipleri bu konuda çekimser kalıyor. Ancak, fiber optiğin dikkatlice uygulanması halinde mükemmel sonuçlar elde edilebiliyor. Örneğin düşük voltajlı downlight’ların veya LED’lerin bağlandığı elektrik kablo uygulamasına göre bu uygulamada, sözkonusu maliyetlere ayrıca fiber optik kablosunun vitrine yerleştirilmesinden başka maliyetler de eklenebiliyor.

Harry Winston ve Leviev’in vitrinlerinde özellikle fiber optik kablo kullanılmış olmasına rağmen bazı alanlarda farklı uygulamalara da gidildi.

Harry Winston mağazasının büyük vitrinlerine fiber optik için minyatür boyutlu ray sistemleri, görünmeyecek şekilde yerleştirildi. Bu raylar önde duran iki dikey alana doğru çevrildi. Her bir ray sistemine her biri üç milimetre aktif çapa sahip yedi fiber optik uç yerleştirildi. İletkenlerin ucu ayarlanabilir ve değiştirilebilir nitelikteydi. Işık açısından bir denge oluşturmak amacıyla, 20 Watt’lık halojen downlight’lar, fiber optiğin soğuk ışığı ile karışarak sıcak beyaz tamamlayıcı bir ışık ortamı sundu ve vitrin arkalarındaki alanları geniş yüzeyli bir biçimde aydınlattı.

Vitrinlerdeki aydınlatma gücü ortalama 2500 Lux olarak ölçüldü ve bu değer büyük çapta fiber optik ile sağlandı. Halojen lambanın ürettiği ısı için havalandırma tertibatı vitrinde görünmeyecek bir biçimde yerleştirildi.

Mekânın tam ortasında yer alan sekizgen vitrinli masaya, bir milimetre aktif çapa sahip ve özel bir kanala yerleştirilen fiber optik uygulandı. Vitrin içindeki diğer “fiber optik çubuklar“ ise ortadaki sergi alanını aydınlattı. Buna ek olarak, yukardan az bir aydınlık sağlayan ve düşük performansla çalışan metal buharlı lambaların ışığı eklendi. Vitrin derinliği az olduğu için, bu kısım Downligth’lar ile çok iyi ışıklandırıldı. Mağazanın dışarı bakan vitrinlerinde de sadece fiber optik kullanılarak en yüksek yoğunluğa ulaşıldı. Burada aydınlatma gücü 5000 Lux olarak ölçüldü.

Vitrinlerde fiber optik genelde, öne çıkıntı yapan duvarlara uygulanır böylece asgari fiber optik uzunluğu, iki ile dört metre arasında sınırlı tutulur. Burada da yeterli bir havalandırma sağlandı. Renk ısısı açısından bakıldığında, pahalı değerli taşlar, gümüş ve platinum gibi değerli metallerde olduğu kadar genelde soğuk beyaz ışık gerektirir. Beklendiği gibi altın da sıcak beyaz ışık ister. Bu renk etkisinin tüm mağazanın toplam görüntüsüne uyacak şekilde yaratılması gerekir. Böylece farklı mücevherlerle ilgili mümkün olan en yüksek ışık esnekliği sağlanmış olur.

Mağazanın arka bölümünde, diğer katlara çıkan bir döner merdiven yer alıyor. Bu merdivenin her basamağına fiber optik uygulanmak suretiyle, basamaklar ışıklandırılmış ve bir pırlanta gibi parlıyor.

Harry Winston’un birinci katında çok özel müşteriler için ve ayrıca özel amaçlı kullanılabilen bir satış salonu yer alıyor. Buradaki aydınlatma çözümleri sade tutulmuş ve tavan, halkaları olmayan ayarlanabilir tavan lambaları ve dekoratif aydınlatma birimlerinden oluşuyor. Sakinleştirici ve modern bir ortam yaratılmak istenmiş. Giriş katında olduğu gibi burada da daha az dekorasyonlu renkli alanlar bulunuyor.

Mağazanın önündeki tüm alanlar ve katların ışık senaryoları bir kumanda sistemi ile yönetiliyor.

Leviev’in genel tasarımı Harry Winston’daki tasarım ile aynı olsa dahi, iç mimari ve ambiyans çok farklı. İç mekânın konseptine göre, zemin katında rahat kanepe ve koltukların bulunduğu ve müşterilere hizmet verilecek bir Lounge’ın olması planlanmış. Taş zemin ve yapılandırılmış duvar kaplamaları açık yüzeylere sahip. Mağaza genel olarak daha modern görünüyor. Aydınlatma tasarımının da modern olması istenmiş. Mağaza içindeki genel aydınlatmanın sıcak bir ortam yaratması ve lambaların mümkün olduğu kadar mimariye gizlenerek aydınlatmanın tüm konsepte entegre edilmesi ile daha güzel bir görüntünün sağlanması hedeflenmişti.

Zemin katındaki ana tavan bir asma tavan. Bu alana uygulanan korniş aydınlatması sayesinde tüm tavan ve duvarlar aydınlatılabiliyor. Burada kullanılan ışık kaynağı sıcak bir ışık etkisi yaratan düşük voltajlı Xenon ampulleri.

Mağazanın ön alanında daire biçimli bir tavan aralığı bulunuyor. Üzeri altın yapraklar ile süslenmiş. Burada da sıra halinde düşük voltajlı Xenon ampulleri kullanılarak özel bir efekt yaratılıyor. Hemen altından aşağı doğru camdan yapılmış geleneksel bir avize sarkıyor ve Lounge alanını öne çıkararak gerekli çevre ışığını sağlıyor.

Diğer çevre ve vurgulama aydınlatması ayarlanabilir düşük voltajlı halojen projektörler ile sağlanıyor. Bunlar tavana, göze çok batmayacak bir biçimde yerleştirilmiş. Satış odasının arka bölümünde, oda yüksekliğinde iki kat buzlandırılmış bir cam ve hafif bir perde bulunuyor.

Her iki malzeme de şeffaf ve bu malzeme üzerinden odanın içi belli bir ölçüde görülebiliyor. Yine de özel bir alan duygusu yaratıyor. Gerektiğinde perdenin şeffaflığını ortadan kaldırmak için tavana yerleştirilen düşük voltajlı halojen downlight’lar devreye giriyor. Önden yansıyan ışık sayesinde perdeden oda görülmüyor ve satış odasından bakıldığında dikey olarak aydınlatılmış bir alan göze çarpıyor. Masa üzerinde düşük seviyede aydınlık sağlayan downlight’lar ile donatılmış küçük metal buharlı lambalar asılı. Sergilenen objeler vitrin sehpalarında olsa dahi, bunların yeterli derecede aydınlatılmasını sağlıyorlar.

Vitrinler özel olarak üretilmiş mobilya görünümünde. Bunların üzerinde görkemli oyma işleri veya süslemeler var ve taş kaideler üzerine yerleştirilmişler. Genel olarak nötr olan mekânın ana elemanlarını bu vitrinler oluşturuyor.

Farklı iki vitrin sehpası türü olduğundan, her biri için farklı bir aydınlatma çözümü uygulanmış. Dört bir yanı camdan oluşan daha büyük vitrin sehpaları, fiber optik ile aydınlatılıyor. Bu çözüm bugüne kadar en çok başarı sağlayan çözüm oldu. Burada kullanılan fiber optik 4,5 milimetrelik aktif bir çapa sahip. Vitrin sehpalarına yerleştirilen uçlarda, ayarlanabilen ve değiştirilebilen optikler bulunuyor. Fiber optiklerden üçüne dar yansımalı Spot’lar diğer ikisine geniş yansımalı optikler bağlı ve tüm vitrinin aydınlatması bu sayede sağlanıyor. Ayrıca dikey alanın ortalarına ise ayarlanabilen iki fiber optik spot, görünmeyecek biçimde yerleştirilmiş. Bu sayede alt kısımlarda kalan objeler de öne çıkıyor. Burada uygulanan fiber optiklerin aktif çapı üç milimetre ve optik donanımlı. Dar vitrin sehpalarında gerekli olan açıları yakalamak için bazı durumlarda, küçük aynalı kafalar kullanıldı. Böylece ışığın her tarafa dağılması sağlanarak, en uygun aydınlatma yoğunluklarına ulaşıldı. Örneğin mağazanın dışardaki vitrininde 5000 Lux’e kadar erişildi. Ortalama gün ışığı şartlarında da başarılı sonuçlar elde edildi.

Harry Winston’da uygulandığı gibi bazı vitrinleri yoğun aydınlatmak için 4000 Kelvin renk ısısı veren 250 Watt’lık metal buhar lambaları kullanıldı. Altın teşhirinde 3000 Kelvin’e erişmek için optik arkasına renk düzeltici filtreler yerleştirildi.

Leviev mağazasında ışık jeneratörleri yer altındaki katta, bir tepe noktada yer alıyor. Işık iletkenleri zeminden ve sonra vitrin bacaklarından doğrudan vitrin sehpalarına doğru yerleştirilmiş. Bu sayede mümkün olduğu kadar kısa tutulmuşlar. Fiber optikte her bir metrede yaklaşık yüzde beş oranında bir ışık kaybı oluşuyor ve yaklaşık dokuz ile on metre uzunlukta fiber optik içindeki demir, görünür biçimde tayfın mavi ucunu beyaz boyamaya başlıyor. Sonuç olarak ortaya hafif sarımsı/yeşilimsi bir ışık çıkıyor. Bunun dışında, ışık iletkeni uzadıkça, maliyetler artıyor. Bu nedenle iletken uzunluğunu mümkün olduğu kadar kısa tutmak gerekiyor. Daha önce de belirtildiği gibi, mağaza içindeki vitrinlere fiber optiğin yerleştirilmesi çok zaman alıcı ve yüksek maliyetli olabilir.

Her iki mağazada da fiber optik daha çok polimer olarak kullanıldı. Fiber optiğin avantajı daha uzun bir kullanım ömrüne sahip olması ve yansıttığı ışığın çok daha kaliteli olması. Polimer iletkenler ile karşılaştırıldığında fiber optiğin bükme ışıması daha sert ve ısı da ayrı bir konu. Isı filtreleri ve havalandırma tertibatları, ısının ortak uca erişmesini engelliyor, ancak fiber optik içindeki ışık kaynağından akan yüksek ışık gücü, camlaşmaya neden olabilir. Böylece ışık aktarımında kayıplar ve fiberde kırılmalar görülebilir.

Küçük ve daha dar ikinci vitrin sehpasına fiber optiğin entegre edilmesi zor olmuş. Bu nedenle ayarlanabilen mini Spotlight’lar (her biri bir Watt) şeklinde LED’lerin kullanılmasına karar verilmiş.

Ortaya soğuk beyaz renk etkisi çıkmış. LED ışıklıkları, derinliği az vitrin sehpaların aydınlatması için yeterli iken, daha büyük sehpalarda fiber optik uygulamalarına göre ışık verimi ve kalitesi daha az olduğundan kullanılamadı. LED’ler geleneksel ışık kaynakları gibi sıcak değiller ancak yine de çok uygun olmayan belli bir miktar ısı üretiyorlar. Kısa bir süre önce başka bir kuyumcu mağazasında iki Watt’lık LED spotlight’ları kullandık ve daha yüksek ışık verimi ile çok daha iyi sonuçlar aldığımızı gördük. Genel olarak LED teknolojisinin çok daha az başlangıç sermayesi ve uygulama safhasında çok daha az planlama süresi gerektirdiğini gördük. Bu uygulama için kablolama ve yerleştirme çalışmaları, fiber optiğe göre çok daha kolay ve sürücüleri çok daha küçük ve kolay biçimde entegre oluyor. LED’ler bu proje için çok uygundu.

Leviev mağazasında bulunan bir başka ilginç birim ise, asansörün arkasında yer alan vitrin. Asansörün her iki cephesinde de kapı var. Bu kapılar zemin katında açık kalıyor. Böylece asansörün içinden, duvarda yer alan ve aydınlatılan vitrin görülüyor. Vitrinin hemen altına, yine aydınlatılmış olan ve hemen dikkat çeken bir çiçek aranjmanı yerleştirilmiş.

Leviev’in birinci katında yine özel bir satış odası bulunuyor. Bu alan sade dekoratif lambalar ve görünmeyecek şekilde yerleştirilen dar yansımalı düşük voltajlı downlight’lar ile aydınlatılıyor. Bu lambalar odanın ortasındaki masayı, zemini ve mekânın kilit birimlerine ışık veriyor. Mağazanın önündeki tüm alanların aydınlatması ışık senaryoları için bir kumanda sistemi üzerinden yönetiliyor.

Sonuç

Her iki projenin tasarım geliştirme sürecinde tüm ayrıntıları planlamak için çok zaman gerekti. Ancak sonuçlar çok iyi ve müşteriler memnun. Ocak 2008 tarihine kadar başka iki Leview mağazası daha tamamlanacak. Bu mağazalarda da aynı tasarım konsepti uygulanacak ve aynı ön bilgiler ile çalışılacak. Başlangıçta fiber optik ve LED’lerin kullanımı konusunda duyulan her tür endişenin yerini son derece kaliteli ve değerli bir teçhizat ve iyi planlanmış bir tasarım aldı. Diğer projelerde yaşadıkları kötü tecrübelerden dolayı müşteriler, fiber optiğin kullanımı konusunda çok dikkatliydiler. Ancak çok kaliteli teçhizat kullanılıp ayrıntılar, deneyimli bir üreticinin eliyle çalışıldığında ve maket uygulamalar hazırlandığında, sonuç çok başarılı olacaktır.

Yazar hakkında

Yirmi yıldan fazla bir süredir serbest aydınlatma tasarımcısı olarak çalışan Gary Campbell Londra’da yaşıyor. 1995 yılında (yılın öğrencisi olarak) University College of London’dan “Işık ve Aydınlatma” dalında lisans derecesi ile mezun oldu. Özellikle İngiltere, Avrupa ve ABD’de satış mağazalarının aydınlatması konusunda büyük deneyime sahip. Oxfordshire İngiltere, Dubai ve Japonya’da ofisleri olan dpa lighting design firmasının bir ortağı.

2006 yılında “UK and Ireland Lighting Design Awards“ (İngiltere ve İrlanda Aydınlatma Tasarımı Ödülleri) alanında “Yılın aydınlatma tasarımcısı” ödülünü aldı.

Harry Winston mağazası, “UK and Ireland Lighting Design Awards 2007“ kapsamında “Perakende Mağazalarının Aydınlatma Konsepti Ödülünü“ aldı.

En önemli üreticiler/tedarikçiler: Harry Winston :

Andrew Tarr, Absolute Action - Fiber optik Lucifer lighting - Zemin katın tavanındaki downlight’lar Litelab - Birinci kattaki downlight’lar Light Corporation - Mağaza içindeki vitrin sehpalarındaki downlight’lar - Soğuk katod iLight - Kumanda sistemi Leviev:

Andrew Tarr, Absolute Action - Fiber optik Light Graphix - LED lambaları Light Corporation - Downlight’lar Lucent Lighting / Clickstrip - Düşük voltajlı -Xenon tüpü Lutron - Kumanda sistemi Dış alan aydınlatması: Sill Lighting, Light Projects, Agabekov

Dergide s. 50.