Parklar ve Peyzaj için Aydınlatma Konseptleri

Metin: Roger Narboni, Lichtplaner, ACE, PLDA, CONCEPTO ajansı, Fransa

Parklar ve peyzaj için ekolojik girişimlere dayanan aydınlatma konseptleri Bir kentin tam ortasında bulunan yeşil vahaları andıran parklar, kentte yaşayanların çoğu için dinlenme mekanlarıdır. Parklar, giderek daha fazla kent yapıları tarafından sıkıştırılan “gerçek“ tabiat alanlarının eksikliği nedeniyle, tercih edilen mekanlardır. Bu tür park ziyaretleri sadece gündüz saatleri ile sınırlı değildir. Giderek daha fazla gece saatlerinde de parklarda gezenleri görmek mümkündür. Bu nedenle idari makamlar karanlıkla birlikte bu alanlarda daha fazla güvenliği sağlama ve projektörler ile parkları aydınlatarak, çekici ve kaliteli bir ortam yaratma çabası içine girdiler.

Önerilen lambalar Paris’de bulunan Parc des Batignolles’in (4,5 hektar) aydınlatma konsepti toplam 9 KW elektrik tüketimine sahip. Sadece dört ana yol sürekli aydınlatılıyor (Peyzaj mimarı Jacqueline Osty; Mimar Francois Grether, Lichtdesign Concepto)

Peşpeşe dizilmiş gaz fenerleri, belli bir tarzı temsil eden elektrikli ampullerin yerleştirildiği, şamdan biçimli ve cıva buharlı ampülleri olan daire biçimli sokak fenerleri ile sadece fonksiyonel aydınlatmanın ön planda olduğu bir dönemden sonra, 1980’li yılların ortasında, parkların gece saatlerinde de ışıklandırma ile öne çıkartılması sonucunda yeni bir gelişim başladı. Zaman içinde ağaçların tek tek veya ağaç grupları olarak (bazen de abartılarak) ışıklandırıldığı tasarımlar geliştirildi. Ortaya çıkan sonuç, doğanın asıl yapısından eser bulunmayan, sanata benzer kulislerdi.

Çevre bilincinin de giderek artmasının rol oynadığı aydınlatma teknolojilerinin sürekli geliştirilmesi sayesinde bugün, kentlerin yeşil alanlarının aydınlatmasına yeni önem ve anlam katma olanağına sahibiz. Bunu yaparken, kâr düşüncelerimizi, saflık veya yalancı duygusallığımızı bir tarafa bırakarak, gece aydınlatması alanındaki gelişmelere daha çok yoğunlaşmalıyız.

Ortalama aydınlatma gücünün dogmasından kendimizi kurtaralım Eğer varsa, aydınlatma planları, zemin üzerinde elde edilmesi istenilen ortalama aydınlatma gücü üzerine kuruludur. Kolaylaştırılmış bu metodun dezavantajı, tüm alanların nasıl ve ne zaman kullanıldığına bakılmaksızın aynı şekilde değerlendirilmesidir.

Aydınlatma yoğunluğu gibi temel bir terim ihmal edilir ve aydınlatılan yüzeylerin (malzeme, doku, aydınlık) görsel algılanması dikkate alınmaz. Ancak sözkonusu faktörler bir mekanın gece değerlendirmesi ve Watt değerlerinin düşürülmesinde çok önemli bir rol oynar.

Oryantasyon amaçlı aydınlatma (LED-yerleştirilmiş lambalar) tabanda hiçbir Lux üretmez.

Sadece miktar açısından değerlendirilerek kullanıldıklarında sonuç olarak, çoğunlukla aşırı enerji sarfiyatı ve yüksek maliyetler elde edilir. Uygun bir konsept için son derece önemli olmasına rağmen, bir mekanın nicelik unsurları değerlendirilmez. Bu nedenle tavsiye edilen aydınlatma gücünün çoğunlukla kullanım amacına uygun yapılması gerekmektedir. Aydınlatılacak alan bir anayol mu, giriş yolu mu yoksa bir buluşma mekanı mıdır? Tamamlayıcı mekan aydınlatması ve yolun belirginleştirilmesi için ayrıca aydınlatma konseptlerinin de geliştirilmesi gerekmektedir.

Aydınlatma zamanlarının gerçek kullanım zamanlarına uyarlanması Geceleri çok ziyaret edilen birçok mekan, emniyet nedenleriyle sürekli aydınlatılır. Örneğin bu tür yerler parkların ve spor tesislerinin dışındaki otopark alanlarıdır. Ancak, az ziyaret edilen bir mekanın sürekli aydınlatılması gerekmeyebilir. Bu nedenle örneğin belli yerlerde aydınlatma gücü azaltılabilir veya hedeflenen ölçüye göre ayarlanabilir. Gerçekten insanları algılayan harekete duyarlı sensörler ile otomatik ve farklı bir ışık yönetimi uygulanabilir ve bu şekilde mekanın fonksiyonuna göre, örneğin araç girişi yapılan yerlerin, bina girişlerinin ve ana yolların

Toulouse (Fransa) kentinin Garonrie nehri kenarındaki büyük parkta kullanılan dekoratif ışık elemanları gecenin ikinci yarısında kapatılıyor.

Aydınlatma tasarımı: Concepto 265 metre uzunluğundaki ışık bandının enerji tüketimi sadece 900 Watt.

Aydınlatma tasarımı: Concepto Çocuk parkı. Rouen (Fransa)

kentindeki Grammont Parkı Peyzaj mimarı: Jacqueline Osty Mimar: Lionel Orsi Aydınlatma tasarımı: Concepto Ana yol. (Rouen’deki /Fransa Grammont parkı)

Peyzaj mimarı: Jacqueline Osty Mimar: Lionel Orsi Aydınlatma tasarımı: Concepto aydınlatılmasında uygulamaya alınabilir. Projenin çalışılması aşamasında, sistematik sosyolojik araştırmalar ile kent sakinlerinin gece hangi mekanları hangi amaçla ziyaret ettiklerini tespit etmek önem taşımaktadır. Bu araştırmanın sonuçları aydınlatma planlamasına katkı sağlamalıdır.

Enerji tasarrufu nasıl sağlanır? Bir aydınlatma projesinin geliştirilmesinde, ampullerin enerji performansının (ışık şiddeti ve performansı arasındaki oran) çok erken bir evrede planlamaya dahil edilmesi gerekir. Genelde çok eski olan ve enerji tüketen kamusal aydınlatma tesislerinin, çok daha fazla verim alabilmek için, sistematik olarak yenileri ile değiştirilmesi gerekmektedir.

Geceleri az gezilen bir mekan ışığının dim edilebilmesi, enerji tasarrufu sağlar. Sakin saatlerde bu alanların lambalarının otomatik olarak kapatılması ve yine enerji tasarrufu yapılması sağlanabilir. Her projenin enerji tüketimi kontrol edilmelidir. Özellikle bir önceki tesis ile karşılaştırma yapılmalıdır. Metrekare başına performansın sistematik hesaplaması sayesinde (bir metrekare park alanı başına azami 0,2 ile 0,3 Watt) farklı konsept önerileri değerlendirilebilir, herhangi bir konsept için karar vermeden önce, nedenler ortaya konulabilir ve açıklanabilir.

Ekolojik konseptlerin geliştirilmesi Tesislerin ve kullanılması hedeflenen ampullerin kullanım ömrü bugüne kadar olduğundan daha sık tanımlanmalıdır. Üreticilerden çok daha ayrıntılı ve şeffaf bilgiler istenmeli, özellikle aydınlatma sistemlerinde kullanılan üretim malzemeleri, bunların üretim ve nakliyat biçimleri hakkında çok daha fazla bilgi edinilmelidir. Böylece resmin tamamını görmek mümkün olacaktır. Hatırlarsak, örneğin belli kompakt flüoresanlar (çevre korumacıları tarafından az enerji tüketimleri ve uzun kullanım ömürleri nedeniyle çok tercih edilirler) yüksek miktarda cıva içerirler, ki bu maddenin çevre üzerinde son derece zararlı ve tehlikeli etkileri vardır.

Kendisini yenileyen enerjilerin talep edilmesi Kamusal alanlarda kullanılan ışık tesisleri kendisini yenileyen enerjiler, örneğin rüzgar veya güneş enerjisi ile beslenebilir.

Bunların kentlerdeki kullanımı teşvik edilmelidir. Artık günümüzde, foto voltajlı sensörlerle donatılmış hazır modül kartları üzerine monde edilmiş, güçlü performansı olan ve tekrar kullanılabilen (recycle) pillerle çalışan şamdan görünümlü lambalar vardır. Lambalar bu şekilde kendi elektriği ile beslenir. Ayrıca daha az enerji tüketimi olan (flüoresanlar, LED’ler) kullanılmaktadır. Foto voltaj sensörlerinin giderek artan kapasitesi sayesinde modül plakaların sayısı azaltılabilmektedir. Ayrıca, kısmen foto voltaj sistemleri ile kombine edilmiş ve kent donanımının veya aydınlatma tesisinin üzerine yerleştirilebilen mikro – rüzgar tekerlekleri de hızla bu alanda yer edinmektedir. Sistemlerin kendi enerjisini kullanmaları sayesinde yer altı çalışmaları ve kablolama işlemleri de artık gerekmemekte ve böylece inşaat süresi içinde yaşanan çevre etkileri de azaltılmaktadır.

Işık kirliliği yasağı Peyzaj projeleri kapsamında aydınlatma konseptleri çalışılırken, planlamanın erken aşamalarında ışık kirliliğinin her türü engellenmelidir. Bunun için aşağıdaki hususların dikkate alınması gerekir:

Aşırı parlayan veya rahatsız edici olarak hissedilen ışık Görme engeli olan kişilerin ihtiyaç ve kapasitelerine göre uygulanmamış ışık Gereksiz yere gökyüzüne doğru yönlendirilmiş ışık akımları Gereksiz aşırı ışıklandırma Estetiği veya teknik kalitesi olmayan aydınlatmalar Belli bir mekanın kullanım amacına uygun olmayan aydınlatmalar Gecenin belli saatlerinde fazla aydınlatma Hayvan ve bitki dünyası için zararlı aydınlatma Bakımı kötü veya hiç yapılmayan ışık sistemleri

Aydınlatma sistemi devreye alınmadan önce uygun çözüm stratejilerini geliştirebilmek için proje planlaması sürecinde potansiyel hasarların sistematik olarak analizi yapılmalıdır.

Mümkünse: Yakın aydınlatma Park alanlarının ışık planından beklenenler; özellikle kalite, miktar, görebilme, gereklilik, konfor ve hiyerarşi unsurlarının dikkate alınmasıdır. Bazen, kullanıcıların yönünü bulması, mekanın görülebilir hale getirilmesi ve tüm alanın kontrol edilebilirliğini sağlamak için sadece ışık gücünü üretmek yeterlidir. Böylece o alanda bulunan kişilerde emniyet ve keyif duyguları yaratılır. Yakın aydınlatma, daha doğrusu az bir aydınlık sağlama çoğu zaman yeterlidir. Kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılaması için, aydınlatma tasarımının kesinlikle mekanın fonksiyonlarını ve ışığı alacak yüzeyin özelliklerini dikkate alması gerekir.

Değişim içinde ışık ve gölge Park ve bahçelerin aydınlatma konseptlerinin gecenin doğasını da yansıtıcak biçimde olması gerekir. Yeşil bir alanın aydınlatma projesi sadece aydınlatılacak mekanları değil, karanlıkta kalacak mekanları da değerlendirmeye almalıdır. Yenilikçi ve aynı anda çevreyi koruyan stratejilerin geliştirilmesi için artık, yarı gölgenin, zeminin tamamen aydınlatılması yerine, tüm alanı zenginleştirici ve tamamlayıcı ışık tasarımı özelliğinin yeniden keşfedilmesi, bir önkoşuldur.

Dergide s. 50.