Liberty Köprüsü, Greenville, ABD

Metin: Derek Porter, Kai Becker

Fotoğraf: Derek Porter

Kuzey Amerika’da Greenville kentinin tam merkezinde, kent sakinlerine serbest zaman geçirmeleri için bir vaha şeklinde hizmet veren Falls Parkı yer alıyor. Yeşil alanın, kentin iki merkezi alanını birbirinden ayırmasından dolayı, bunları birbirine bağlayıcı eleman olarak doğal bir uçurumun ve Reedy River’in üzerinden geçen bir yaya köprüsü inşa edildi. Tabiki bu kadar önemli bir köprünün geceleri karanlıkta kalması olanaksızdı...

Yaklaşık 110 metre uzunluğa sahip olan Liberty Köprüsü, inşaat mühendisi Jorg Schlaich’in bir tasarımı. Filigran yapı elemanlarının sanatsal bir biçimde birbiri ile bağlanması sayesinde oyuncul bir hafifliğe sahip. Eğimli, göğe doğru uzanan köprü ayaklarının arasına gerilen çelik halat konstrüksiyonu, yapının ağırlığını taşıyor. Köprünün ana gövdesi ise uçurumun üzerinden hafif bir eğimle geçiyor. Planlamacılar yapının gece de önem taşıyacağını düşündü. Çünkü köprü, merkezi konumu itibariyle her an kullanılıyordu. Bu nedenle, köprünün aydınlatma konseptini geliştirmek üzere uzmanlar görevlendirildi. İnşaat sonrasında aydınlatma tasarımı açısından da tamamlanmış bir görüntü sağlamak için proje sorumluları, tasarım aşamasında planlama ekibine aydınlatma tasarımcısı olarak Derek Porter’i davet ettiler.

Derek Porter için başarılı bir aydınlatma konsepti özellikle, önceden çalışılmış arka plan bilgilere dayanıyor. Hareketin oluştuğu alanları, sınırları ve tasarım hedeflerini, kapsamlı bir biçimde anlama sonucunda tasarım, mümkün olan en üst sınırda açık bir şekilde geliştirilebiliyor ve çalışılabiliyor. Bu bağlamda köprü projesi konusunda, yapının özelliklerinin ve görüntüsünün, yayalar tarafından kullanımının ve bunlar ile etkileşimin ve de çevre ortamının dikkate alınması gerekiyordu. Ayrıca belli bir ölçüde psikolojik bileşenlerin de etkisi değerlendirilmeliydi. Yayalara, çevredeki kentin yapılarının hakim olduğu görüntülerden uzaklaşmaları ve köprüyü geçerken bir anlık düşünme fırsatı yaratılmalıydı. Yapı gereği, yayaların bakışı tek bir istikamete yönlendiriliyor: Taşıyıcı köprü ayakları geçişin sadece bir kenarında bulunuyor. Yaya ile yukarı doğru yükselen asılı kablolar arasında bir tür optik bariyer oluşuyor ve yayaların görsel oryantasyonunu karşı istikamete doğru, küçük şelalelere ve bunların arkasındaki kent alanına yönlendiriyor. Köprüyü geçiş süresince yayalar, nehre ve parka bakıyor ve kentin çevrede oluşturduğu ortamla, kesin bir kontrast çizen doğanın etkisinde kayboluyorlar.

Derek Porter, bu çerçeve koşullara dayanarak bir aydınlatma konsepti geliştirdi. Doğa ve yapılandırılmış çevre arasındaki karmaşık ilişkiye psikolojik etki yaratacak seviyeyi güçlendiren bir konsept yarattı.

Teknik açıdan bakıldığında, köprünün yapısını görsel olarak etkilememe hedeflendi. Bu nedenle kablo kanalları ve dağıtım kutuları gibi uygulamaların köprünün görünen kısmında hiç olmaması gerekiyordu. Bu sınırlama Derek Porter ekibinde yeni bir fikir uyandırdı. Köprünün yapı parçaları ışık altyapısı olarak kullanıldı. Tasarım süreci içinde, köprünün taşıyıcı ayaklarının ve köprünün ana bölümünün sadece iki lamba türü ile aydınlatıldığı bir tasarım ortaya çıktı.

Köprünün taşıyıcı ayakları ışıklandırılan lambaların montajı için aydınlatma tasarımcıları aslında korumalı yerin altına yerleştirilen bir sistem öngörmüşlerdi. Böylece yayaların sıcak lenslere dokunmadan köprüden geçmeleri, vandalizmden koruma ve lambaların mümkün olduğu kadar su yükselmelerinde korunması hedeflenmişti. Ancak bütçedeki kısıtlamalar nedeniyle bu çözüm gerçekleştirilmedi ve bir alternatif gerekti. Artık köprü ayakları, beton ayaklar üzerine yerleştirilen ve ayakların etrafında X-biçimli lambalar ile aydınlatılıyor. Dar yansımalı projektörler su altında kullanılabildiğinden, suyun yükselmesi durumunda da dayanıklı. Bu projektörler için seramik holojen – metal buharlı ampuller kullanılıyor.

İkinci aydınlatma türü, geçiş alanlarının ışıklandırılması için tasarlandı. Köprünün derli toplu görüntüsünün muhafaza edilmesi istendiğinden, bu lambaların köprü üzerinde görülür alanlarda uygulanması mümkün değildi. Aydınlatma tasarımcıları bu sınırlamaya ise çok özel çalışılan bir çözüm getirdiler ve bunun için tasarlanan bir yapı parçası içine lambaları yerleştirdiler. Köprünün korkulukları boyunca ışık kaynakları gizli olarak yerleştirildi ve LED’ler ile donatıldı. Bugün sıklıkla kullanılan bir çözüm, o tarihteki, yaklaşık altı sene öncesine göre büyük bir zorluk olarak karşılarına çıkmıştı. Işık kaynağı olarak LED’ler bu tür kullanım alanlarında çok az uygulanıyordu ve kompakt, doğrusal ve suya dayanıklı, istenilen biçimde modüller ise henüz mevcut değildi. Aydınlatma tasarımcıları ile üreticilerin, projenin erken aşamasında birlikte çalışması sayesinde, lambaların müşteri isteğine uygun geliştirilmesi sağlandı.

Tasarım aşamasında ekip, lamba prototipleri üzerinde denemeler yaparak en doğru ışık rengini ve ışık seviyesini tespit etmeye çalıştı. Özel olarak müşteri isteğine göre üretilen ürünün fotometrik verileri olmadığından, etki şekli ve aydınlatma kriterleri sadece fiziksel testler ile tespit edildi.

Köprünün görüntüsünde herhangi bir lamba görülmüyor, ışık parlamıyor veya yayanın görüntüsü herhangi bir biçimde engellenmiyor. Bu efekti elde etmek için, LED’ler köprünün korkuluklarına entegre edilmiş. LED’ler köprünün zeminine doğru yumuşak bir ışık verirken, aynı zamanda köprü alanını aydınlatıyor.

Bu aşamada da uygulama süreci inşaat mühendisi ile koordineli çalışılarak sürdürüldü. Sürekli işbirliği büyük önem taşıdı, çünkü köprünün korkuluklarına sadece ışık kaynakları değil, ayrıca tüm köprü boyunca enerji sağlayan kabloların kanalları da yerleştirildi. Sonuç olarak ortaya çıkan korkuluk, köprünün asıl görüntüsünü sergiliyor. Korkuluklara entegre edilen LED’ler köprünün yüzeyini, zemin katmanında olması kararlaştırılan ışık seviyesine uygun yumuşak bir ışık ile aydınlatıyor ve kabloların yerleştirildiği korkulukları vurguluyor.

Her iki aydınlatma türünün etkisi bir oyun içinde izlendiğinde; ayaklar ve bunlara sınır yapan kentin ilişkisini, eşit ağırlıklı malzeme (çelik) ve parkın doğal görüntüsüne zıt olan köprünün dikey konumu belirliyor. Her iki köprü ayağının sıcak beyaz ışık ile aydınlatması, gecenin soğuk gökyüzüne ve parkın doğal çevresine karşı bir kutup olarak duruyor. Aynı zamanda, aydınlatılan köprü ayakları, sodyum buharlı lambaların kent çevresinde ürettiği sıcak ışığa olan bağlantıyı sağlıyorlar. Zıt veya birbirini tamamlayan (kişisel bakış açısına göre) ilişkiler düşüncesi, aydınlatma konsepti için büyük önem taşıdı.

Kent çevresi ve doğal çevre arasındaki bu ilişkiyi daha da güçlendirmek için aydınlatma tasarımcıları, köprü yüzeyi için soğuk beyaz ışık rengini seçtiler. Bu ışık ilişkileri ile yayalarda algılama etkileri ve duygu oluşumları yaratmak istediler. Köprüyü geçerken, herkesin doğa ile olan ilişkisi deneysel olarak genişletiliyor. Bu, güç algılanan gizli efekt, insanlarda ideal bir şekilde yaşam sürelerince toplamış oldukları deneyimleri tekrar hatırlatıyor.

Aydınlatma tasarımı, felsefi, estetik ve pragmatik hedefler doğrultusunda formüle edilen, farklı tasarım girişimlerinin uygulamaya konulmasından dolayı başarılı. Uzun kullanım ömrüne sahip ışık kaynakları çok az bakım gerektiriyor ve sadece, seramik holojen metal buharlı lambaların düzenli olarak yenilenmesi gerekiyor. Aydınlatma tasarımı sayesinde köprünün nesnel varlığı, doğada şık, insanlar tarafından yaratılmış bir yapı olarak değer kazanıyor. Psikolojik faktörlerin de dikkate alınmasıyla, yayaların (doğa) deneyimi zenginleşiyor. Bunun nedeni ise, aydınlatma tasarımının tamamen geri planda kalıyor olması, öne çıkmaması, tüm bakışları kendisine çekmeden, daha çok yapının kendisine sahneyi bırakması ve izleyicilerin sınırsız doğanın güzelliklerinden faydalanmalarını sağlamasında yatıyor.

Estetik görüntüsü ve teknik performansı ile proje 24. IALD International Lighting Design Award (Uluslararası Aydınlatma Tasarımı Ödülü) ile ödüllendirildi. 9 Mayıs 2007 tarihinde New York’da yapılan ödül töreni çerçevesinde Anıtsal Yapıtlar ve Kamusal Alanlar kategorisinde “Award of Merit“ (Liyakat Ödülü) ile ödüllendirildi.

Projeye katılanlar

Proje sahibi: Greenville Belediyesi Köprü mimarı: Rosales Gottemoeller & Associates İnşaat mühendisi / Köprü tasarımı: Jorg Schlaich Aydınlatma tasarımı: Derek Porter Studio; Derek Porter, Katie Green, Katrina All Uygulanan ürünler:

Köprü ayaklarının aydınlatılması 100 Watt ED-17 seramik metal buhar lambaları, 3000 Kelvin, Bega 8329 175 Watt ED-17 seramik metal buhar lambaları, 3000 Kelvin, Bega 8337 Tüm lambalarda konsantrik halka biçimli yansıma önleyiciler bulunuyor Korkuluklar: UV-dayanıklı, yarı sabit, şeffaf LED ile donatılmış doğrusal özel lamba, IP 68, 4000 Kelvin, LED-Mesafesi yaklaşık 1 santimetre. Radiant Lighting Solutions (Belfer Grup Şirketi).

Dergide s. 36.