Battery Bosque Parkı, New York

Metin: Linnaea Tillett, Kai Becker

Fotoğraf: Carrie Snyder

New York makamlarının, şehir parklarını gece ziyaret etmeme yönünde uyarı yaptıkları zamanlar artık geçmişte kaldı. Son on yıl içinde Manhattan semtinde yer alan yeşil alanların kullanım olanakları oldukça iyileşti. Bunun yolunu ise, kent içinde ve parklarında güvenlik standardını artıran “sıfır tolerans“ politikası açtı. Buna paralel olarak, ilgili makamlar, insanların günün karanlık saatlerinde de halka açık yeşil alanları kullanma ihtiyacı olduğunu anladı ve uzmanların yardımı ile etkin tedbirler alındı.

Battery Bosque Parkı’nın yakın çevresi hepimize tanıdık, çünkü 11 Eylül 2001 tarihinde yaşanan olaylar ile dünyaca son derece üzücü bir üne kavuşan Dünya Ticaret Merkezi’nden sadece birkaç blok ötede yer alıyor. Bu bölgede gerçekleştirilen kentsel yenileme çalışmaları çerçevesinde, bölgenin bir kısmı, yeşil alan olarak yeniden hayat bulmuş ve uzunlamasına yerleşimli yeşil alan içinde Battery Bosque Parkı oluşturulmuş. Manhattan’ın güney ucunda yer alan Battery Bosque, tamamen yenilenene kadar üzerinde terkedilmiş yaklaşık 140 ağaç bulunan ve düz olmayan, kaldırım taşları ile kaplı zemine sahip bir alandı. Tesisin yeniden tasarımı konusunda peyzaj mimarları görevlendirildi. Ayrıca, park içinde gece saatlerinde de gezmek isteyenler, turistler ve parkı kullanmak isteyen şehir sakinleri için bir aydınlatma tasarımının geliştirilmesi istendi.

Konsept çalışması için aydınlatma tasarım ekibinin liderliğini yapmak üzere, park aydınlatması konusunda uzman olan Linnaea Tillett görevlendirildi. Firması New York’ta bulunan aydınlatma tasarımcısı, çevre psikolojisi alanında Doktor ünvanına, dolayısıyla halka açık alanlarda güvenlik ve gece ortamlarında güvenliğin bireyler tarafından algılanması konusunda ayrıntılı bilgiye sahip. Kamusal alanların aydınlatma tasarımı konusunda yenilikçi yaklaşımlarında, bilimsel bilgileri ve aydınlatma tasarımından elde ettiği temel deneyimleri, analitik metodlar ile birleştiriyor. Bir aydınlatma tasarımcısı olarak Linnaea Tillett bu tür görevleri hiçbir şekilde, kamusal alanların herhangi bir gösteri alanı olarak geliştirilmesi şeklinde algılamıyor. Tillett için önemli olan, duruma göre neye ihtiyaç olduğunun iyice anlaşılması ve bu bilgiler doğrultusunda ilgili projenin en uygun şekilde gerçekleştirilmesi için doğru stratejilerin geliştirilmesi.

Eğer insanların gece Battery Bosque Parkı’nda kendilerini rahat hissetmeleri için tam anlamıyla ne aradıkları sorusuna cevap bulmak gerekiyorsa, bunun için mucize bir formül olmadığı da hemen anlaşılıyor. Ancak bu çalışma için, aydınlatma tasarımcısının çevre psikolojisi alanında edindiği bilgiler çok faydalı oluyor. Tillet eğitim süreci içinde, kamusal alanda insanların davranış biçimlerini etkileyen, güç algılanan olaylar konusunda hassaslaşmış. Bu doğrultuda aydınlatma tasarımı ile ilgili olarak birçok sorunun daha yoğun tartışılması gerekti. Kimler parkı kullanıyor, hangi yaş grupları ile karşılaşılıyor, etkinlikler yapılıyor mu, turistler yeşil alanı kullanıyor mu, parkın yakınında kimler yaşıyor, peyzaj planlamacısının amacı nedir, bitkilendirme ve ağaçlandırma planının ayrıntıları nedir gibi sorular sadece öne çıkanlardan birkaçı.

Poller türü lambaların üzerindeki sayısız küçük ışık noktası ateş böceklerini andırıyor. Arka planda Özgürlük Anıtı ile rüya gibi bir liman görüntüsü sergileyen Park, herkesi geceleri de gezintiye davet ediyor.

Plan üzerinde park alanı yerleşimleri ve her bir aydınlatma elemanı gösteriliyor. Açık renkli ışık noktaları Poller türü lambaların pozisyonunu gösteriyor.

Mümkün olduğu kadar geçerli birçok parametrenin anlamını bulmak için, aydınlatma tasarımcıları parkı gündüz ve gece saatlerinde gezdiler ve insanların parkta neler yaptığını araştırdılar.

Örneğin bu incelemeler sonucunda Battery Bosque Parkı’nın, özellikle gün içinde turist geçişleri için ilgi odağı olduğunu, konukların nehir kenarında mükemmel kostümlere bürünmüş sanatçılar ile fotoğraf çektirdiğini buldular. Parkın sınırında bulunan finans firmalarının çalışanları için dinlenme mekanı olan park, kent sakinlerinin gezi alanı ve yeşillikler içinde olan oyun alanı olarak hizmet veriyor. Özellikle New York Limanı ve önünde yer alan Özgürlük Anıtı ile Manhattan’a direkt bakış olanağı sağlaması nedeniyle kesinlikle bir mıknatıs gücüne sahip.

Orijinal aydınlatma planlaması konusunda Linnaea Tillet, ışığın eklenmesi veya azaltılması ile çevrenin temel olarak değiştirilemeyeceği görüşünü savunuyor. Ancak, Tillet için ışık, kamusal bir alanı duygusal açıdan keyifli, güvenli, dinlendirici veya gizemli yapabilecek fiziksel ve sosyal dinamiği olan karmaşık bir dokunun önemli bir parçası. Aydınlatma tasarımcısı, lamba ve ampuller konusunda alınması gereken tüm seçim kararlarını, genel kapsam içerisinde ve kullanıcının ihtiyaçlarına göre alıyor. Battery Bosque Parkı’nın gece görüntüsünde bu kullanıcılar; öncelikle yol üzerinde diğer ziyaretçileri görme ihtiyacı olan parkı gezenler ve sporcular oluyor. Tillet kendi varsayımlarına göre aynı grubun örneğin mehtabı izlemek için parlamayan bir ışığı tercih edeceğini düşünüyor.

Aydınlatma stratejisini geliştirme süreci içinde tüm geçerli parametreler dikkate alınıyor. Konseptin dayandığı dört öğeden biri, insanların oryantasyonunu sağlayacak bir temel aydınlatmanın hazırlanmasını öngörüyor. Bunun için geleneksel New York tarzında, parkın ana yolları boyunca 64 lamba yerleştiriliyor. 70 Watt’lık endüksiyon ampulleri ile donatılmış fenerler, nehir boyunca uzanan yolu öne çıkartıyor. Ancak aydınlatma tasarımının temel unsurunu özellikle bu proje için geliştirilen Poller türü lambalar oluşturuyor. Toplam 29 adet Poller lambası tüm yeşil alana dağıtılarak yerleştiriliyor. Alçak seviyeli lambalar, neredeyse her bir santimetre kare ile dikey olarak yükselen Manhattan’ın mimarisine bir kontrast oluşturuyor ve parkın gece ziyaretçilerine insana uygun büyüklük olgusu veriyor. Ancak Poller lambaları öncelikle zekice tasarlanmış konstrüksiyonları ve çok katmanlı ışık oyunları ile ikna edici oluyorlar. Bronz renkte boyanan lambalar, Poller lambalarının kapaklarının altına toprağa yerleştirilmiş 70 Watt’lık metal buharlı halojen ampulleri ile donatılmış. Işığı lambanın en üst noktasındaki aralığına doğru yansıtıyorlar. Sütunların gökyüzüne yükselen ucunda düz bir halka yer alıyor. Lambanın en üstüne bir ara parça ile sabitlenmişler. Yukarı doğru yansıyan ışığın bir kısmı bu halka tarafından geri yansıyarak hem lambanın yüzeyini hem de zemini aydınlatıyor. Lambalardan bazılarında, kapak parçasının üst yüzeyi içeri doğru bükümlü olarak tasarlanmış. Bu çukur noktaya yağmur suları birikiyor. Lambanın verdiği ışık, sudan geçerek kırılıyor ve yaprakların alt tarafında büyüleyici bir ışık oyunu sergiliyor.

Lambaların aslında yaptıkları başka şeyler de var. Bir başka efekt, lambanın gövdesindeki perforasyon ile oluşuyor. Bu perforasyon, aydınlatma tasarımcısının özel bir örnek isteği doğrultusunda oluşturulmuş.

Lamba gövdesinin yanında yer alan küçük deliklerden geçen ışık, gece gizemli bir ışık ortamı yaratıyor. New York Times gazetesi bu efekti “firefly lights“, ateş böceği ışıkları olarak tanımlıyor.

Tasarımcılar tamamen başka bir ışık türü etkisini, genellikle yeşil alanlarda sıklıkla uygulanan suyu kullanarak oluşturuyor. Battery Bosque Parkı’nda karşımıza, özellikle çocuklar tarafından çok sevilen bir çeşme olarak çıkıyor. Aydınlatma tasarımcıları parkın gece ziyaretçilerini de ıslak element ile uygun bir biçimde karşılaştırmak istediklerinden, aydınlatma tesisi olan bir su oyunu uygulaması hazırlamışlar. Bunun için her bir su çıkış ağzına dar yansımalı MR 16 Spot’ları (50 Watt) entegre edilmiş. Gökyüzüne doğru yansıyan ışık, fışkıran suyu yakalıyor ve aynı zamanda çevredeki ağaçların yapraklarını çerçeveliyor.

Parkın aydınlatma konseptine ayrıca yeşil alana ait iki kiosk da entegre edildi. Kioskların ışıklandırması için önce soğuk katodlar öngörüldü ancak bunların yerine kompakt flüoresanlar kullanıldı. Işık kaynakları, kioskların ahşap iç mekanlarına yerleştirildi. Böylece gece ortamında kioskların panjur biçimli lameller ile kaplı kapılarının arasından ön alana eşit oranda, yumuşak bir ışık verildi ve fener ile aydınlatmada olduğu gibi, parkın görüntüsünü çok daha güzelleştirdi.

Üzerinde değişiklik yapılmış Poller türü lambanın kesiti. Oluklarında yağmur suyu birikebiliyor. Aşağıdan yukarı doğru sızan ışık, ağaçlara doğru devam etmeden önce burada kırılıyor. Işığın bir kısmı halka üzerinden aşağı doğru yansıtılıyor.

Projenin başarısı etkileyici fotoğraflardan görülebiliyor. Bunun dışında işveren de parkın gece görüntüsünden çok memnun. Battery Doğal Kaynakları Koruma Teşkilatı ve böylece işverenlerden biri olan Laurie Price, çocukları ile parka gelen bölgede yaşayanların, tesisin bu durumundan memnun olduklarını ve karanlık saatlerde de kendilerini emniyette hissettiklerini teyit ediyor.

Projeye katılanlar

İşveren: New York City Parklar ve Rekreasyon Departmanı; The Battery Conservancy Peyzaj tasarımı: Piet Oudolf Peyzaj mimarı: The Saratoga Associates; Jeff Poor, Laura Starr Aydınlatma tasarımı: Tillett Lighting Design; Linnaea Tillett (baş tasarımcı), Russ Burns (kıdemli tasarımcı), Seth Ely (proje ortak çalışanı)

Uygulanan ürünler

Fenerler: Sentry Electric Corp.; 70 Watt / 3.500 Kelvin Poller lambaları: Louis Poulsen, Philips 70 Watt’lık Metal buharlı halojen ampuller ile donatılmış Çeşme: Metal buharlı halojen ampuller, 70 Watt

Dergide s. 30.