İskoçya Parlamento Binası

Metin: Jean M. Sundin, Enrique Peiniger, Alison Ritter

Fotoğraf: Roland Halbe, Thomas Mayer, Ralph Richter, Duccio Malagamba

Edinburg’daki İskoçya Parlamento Binası 1997 Eylül’ünde İskoç halkı, yaklaşık 300 yıllık bir zaman dilimi sonrasında İskoç Parlamentosu’nun yeniden kurulmasına yönelik referandumda oy kullandı. Olumlu sonuç çıkması sonrasında 12 Mayıs 1999 tarihinde yeniden kurulan İskoçya Parlamentosunun en yaşlı üyesi sıfatıyla konuşma yapan Winifred Ewing şu açıklamayı yaptı: ‘’1707 yılının 25 Mart’ında çalışmasını belirsiz bir tarihe erteleyen İskoçya Parlamentosu, bu vesile ile yeniden toplantıya çağrılmıştır. ‘’Bu yeni yapılanma ile İskoçya, sağlık eğitim ve trafik konularının kontrolünü kendi üzerine alıyordu. Şimdi onların yeni bir parlamento binasına gereksinimleri vardı ancak bu binanın yalnızca partilerin çalışma odaları ve genel kurul salonundan ibaret değil de İskoçya’nın kendini bağımsız bir ülke ve güçlü bir millet olarak hissedeceği bir yapıda olması gerekiyordu: Modern, etkili, güven hissi uyandıran, doğayla iç içe ve yegane olacak bir yapı... İşte bu

9 Ocak 1998’de, referandumdan 4 ay sonra, yeni İskoçya Parlamento Binasının İskoçya’nın başkenti Edinburg’un Holyrood bölgesinde yapılacağı açıklandı. Yaklaşık olarak dört dönüm büyüklüğündeki bu alan, Edinburg şehir merkezinin 1 km doğusunda, Unesco tarafından dünya kültür mirası olarak kabul edilmiş bir yerdedir ve orada Quennsberry House hastanesi bulunmaktadır. Felsklippe Salisburry Crags’a bakan arsa, şehrin tarihi meydanında, Edinburg resmi kraliyet ikametgahı olan Holyrood sarayının hemen yanında bulunmaktadır.

İskoçya Parlamentosu’nu eşsiz kılan yalnızca mimarisi değil, aynı zamanda bu projeye yönelik olarak çok yönlü ve kapsamlı bir aydınlatma planlaması yapılması ve en önemlisi de tüm projeyi ortaya çıkarmak için gösterilen kararlılıktır. Yeni Parlamento bir çok binadan oluşmuş yapılar kompleksi şeklinde düşünülmüştür: Milletvekilleri için bir büro binası, restorasyonu yapılmış Queesberry House, komisyonların toplantılarını yaptığı dört kule, Genel Kurul Salonu Binası, Basın Kulesi, alt katta camlı bir fuaye, yaprak şeklinde çatı pencereleri olan Garden Lobby diye anılan bölüm ile Canongate kütüphane ve araştırma binaları bulunmaktadır.

Kubbe tavanın altında yer alan hoş bir kafeteryadan, birkaç yüz kişilik Genel Kurul salonuna kadar tüm iç mekanlar farklı farklı özellikler taşırlar. Binaların çok üstün ve her yerin kendi özelliğine uygun bir aydınlatma sistemiyle donatılmasıyla, gerek tek kişilik çalışma odalarında, gerekse açık alan çalışma mekanlarında, yemek salonlarında, araştırma kütüphanelerinde, komisyon toplantı alanlarında, Genel Kurul salonunda, halka ayrılmış yerlerde, dolaşımın çok fazla olduğu bölgelerde, fuayede, otopark için ayrılmış alanlarda ve dış alanlarda son derece işlevsel sonuçlar elde edilmiştir.

Bu projedeki dış alanlar, varolan parkların genişletilmeleridir ve böylesi fiziksel olarak yan yana duran iki Kraliyet projesinin bir arada yürütülmesi nadir görülmektedir. Her iki alan birbirinden çok farklıdır ve bu farklılığa karşın birbirleriyle uyum içerisinde varlıklarını sürdürecek şekilde planlanmalıdırlar. Aydınlatma projesi ve gerekli malzemelerin seçimi yapılırken Kraliyet Sarayı tarafından görevlendirilmiş şehir planlamacıları ile birlikte çalışılması ve onların bu konudaki onayları gerekmekteydi.

Aydınlatma tasarımı takımı başından beri planlama çalışmalarının içinde yer almıştır. Bu, New York’tan Office for Visual Interaction Inc. (OVI) bürosunun her zaman rastlanmayan ama teşekkür edilmesi gereken bir şartı idi. Ortaya çıkan sonuç itibarıyla da, neden başından itibaren profesyonel aydınlatma tasarımcılarıyla birlikte çalışıldığının yanıtı verilmektedir. Bu çalışma prensibi sayesinde gün ışığı için binanın planlamasında değişikliklere gidilmesinin gerekliliği ortaya konabilmiştir.

Proje MSP binaları denilen (Members of Scottish

Parliament) milletvekillerinin çalışma binalarının planlamasıyla başladı. Burada yapılan, daha önce de bahsedildiği gibi, aydınlatma tasarımının bina topluluğun diğer kısımlarının mimari tasarımla birlikte yürütülmesiydi. Projenin bütününde, enerji tasarrufunun göz önünde bulundurulduğu aydınlatma planlamaları ile birlikte etkili bir tasarımın yapılması da esas alınmıştı. Lambaların yerini asgari ölçüde sınırlamak için, tek tip uzunlukta flüoresan lambaları kullanılmıştır.

Ofis aydınlatmasında kullanılan ışık kaynakları, örneğin aynaların arkası, duvar içleri ve lambriler gibi çok sayıda alanda yer almışlardır. Binanın dışındaki ve içindeki merdiven boşluklarında, aydınlatma çözümü olarak, kendisi de aydınlatmanın bir parçası olan binanın kendisi kullanılmıştır. Betonun içinde dikine delikler bırakılmıştır ve duvarlara, o delikleri kapatan estetik kafesler yerleştirilmiştir. Beton profil, kendine komşu duvar yüzeyinin aydınlatılabilmesi için yansıtıcı vazifesi görebilecek şekilde biçimlendirilmiştir. Dikey olarak monte edilmiş flüoresan lambaları paslanmaz çelikten yapılmış basit bir pervazın arkasında saklı durmaktadırlar.

Parlamentonun yapılacağı arsa üzerinde 1667 yılına tarihlenen ve bugüne kadar ayakta kalan Quennsberry House isimli bina bulunmaktadır. Bu bina, geçen 300 yıl boyunca çok kez sahip değiştirmiş ve kimi zaman hastane, kimi zaman da askeri bir kışla olarak kullanılmıştır. 1997 yılında devlet binayı, İskoçya

Parlamentosu olarak kullanılmak üzere kamulaştırmıştır. Bina, tarihi eser kimliği korunarak, iyi bir restorasyonun ardından parlamento başkanı ve onun hizmetindekilere çalışma mekanı olarak tahsis edilmiştir. Aydınlatma tasarımı, binanın tarihi karakterini ve görünüşünü göz önünde bulundurarak, iç mekanlardaki beklentilere yanıt verecek şekilde yapılmıştır. Planlamalarda eski eserleri koruma hususunda maksimum özen gösterilmiş ve bütün çözümler için tarihi eserlerden sorumlu makam olan Historic İskoçya organizasyonundan gerekli onaylar alınmıştır. Kesinlikle yapılmaması gereken işlemlerden biri tavanlara, yerlere ve duvarlara doğrudan aydınlatma teçhizatı yerleştirilmesi idi.

Planlamacılar, binanın geceleri hoş bir etki yaratmasını istiyorlardı. Bu nedenle büro tipi tavan armatürlerinden büyük ölçüde kaçınıldı ve taş yüzeylerin dokularını ortaya çıkarmak amacıyla, duvarların gömme projektörlerden gelen şerit şeklindeki ışıklarla aydınlatıldığı asma tavan elemanları kullanıldı. Yüzeye monte ve aynı zamanda sarkıt şeklindeki armatürlerden ise daha küçük mekanlarda çevre aydınlatması sağlamak amacıyla yararlanılmıştır. Sıcak renkli flüoresanlar yardımıyla da istenen konfor kalitesinin elde edilmesi sağlanmıştır.

Komisyonlar gibi çeşitli toplantıların yapılacağı yeni yapıların hepsi Genel Kurul binasına doğrultulmuş yaprak şeklindeki dört kulenin içine yerleştirilmiştir. Kulelerde, hem açık alan şeklinde hem de kişisel çalışma ofisleri, altı farklı komisyona hizmet veren toplantı odaları, yemek salonları ve konferans salonları bulunmaktadır. Gün ışığı kullanımının, kulelerin konfigürasyonun ve sıralanmasın üzerinde güçlü bir etkisi olmuştur. İskoçya Kraliyet Bankası tarafından 1999 yılında piyasaya sürülen anma amaçlı bir banknotun üzerinde, projenin mimarı Enric Miralles’in kullandığı biçem üzerine yazdığı bir metin ile birlikte yeni binanın ilk planının görüntüsü yer almıştır. OVI bürosunu aydınlatma tasarımcıları, derinlemesine araştırmalar yaptıktan sonra Genel Kurul salonundan içeriye doğrudan güneş ışığı girmesin diye kuleleri gölge yapıcı unsur olarak kullanmışlardır. Gün ışığındaki değişimlerle oluşan görüntülerden dolayı kulelerin planlanan yeri, bu nedenle bir kez daha değiştirilmiştir.

Büyük merdiven çıkışı duvarlara dizilmiş ışıklı cam öğelerle aydınlatılmıştır. Işık oyuklarının birbirine yakınlığı, en aydınlık yer olması gereken aşağıda ve basamaklardaki aydınlık bölümün yukarıya göre daha fazla alanı kaplayacağı şekilde ayarlanmıştır.

Kulelerin içinde altı tane farklı toplantı salonu (her biri 50-100 kişi kapasiteli) vardır. Bunları birbirlerinden farklı kılan büyükleri, geometrik yapıları ve yerleşim planlarıdır. Bu salonların iç mekanları, birbirine geçmiş yay şeklindeki yüzeyler ve normalin iki katı yükseklikteki kubbeli tavanlarla karışık geometrik yapıdadırlar. Cam kaplamalar, yatay pencereler, aydınlatma boşlukları ve çatı pencereleri gibi yapısal özellikler ise televizyon yayınları için uygun ışık şartları düşünülerek tasarlanmışlardır. Aydınlatma hem sade olmalı hem de çevreyle kaynaşmış olmalı idi ve aynı zamanda da çok özel aydınlatma açıları sağlanmalıydı. Buradaki en büyük zorluk, mekanın tavanının asimetrik tasarımına karşın oturma yerlerinin, tam tersi olarak simetrik olması idi. Farklı yüksekliklerdeki karmaşık, kubbeli tavan dolayısıyla gerek duyulan düşey ve yatay ışık seviyelerini elde etmek için büyük bir alan bilgisi ve deneyim gerekmekteydi. Ayrıca televizyon teçhizatları ile uygun bir koordinasyonu sağlayabilmek için renk sıcaklıkların tam ölçümleri gerekmekteydi ki bu sayede toplantılara katılan insanların ekranda iyi görünmeleri sağlansın. Bu fikirleri hayata geçirebilmek için, dekoratif etkili açıklıklar ve sarkıt armatürler geliştirilmiştir. Ama belli özel noktalardaki aydınlatma cihazlarının ise yalnızca

Fuayedeki mimari yüzeyler, ışığı yakalayan ve yansıtan malzemeler kullanılarak aydınlatılmıştır.

Cam tavanın geceleri çevredeki ışıklandırmasıyla yumuşak bir şekilde parıldaması sıcak bir atmosfer yaratır ve mekanı sanki yeniden biçimlendirir. Küçük cam sarkıt armatürler içeriye ilave bir parlaklık sağlar.

Milletvekili çalışma odalarındaki pencerelerin kenarlarındaki her alanda sıcak bir atmosfer yaratılmıştır. Öğleden sonraları vuran gün ışığı, oturulan yerin bombeli duvar yüzeyine canlılık verir. Akşamları burası, bir kol yardımı ile okuma ışığı amaçlı olarak ta kullanılabilen çok küçük bir T2 flüoresan lamba ile aydınlatılmaktadır.

teknik bir gereksinime yanıt veren özellikleri vardır. Sarkıt armatürler, asma noktalarının olabildiğince az sayıda olması amacıyla, grup grup dizilmişlerdir. Her bir sarkıt armatür, lambaları kendi etrafında olan ve bir örtücü düzenlemesi ile değişmesini sağlayan bir kol tertibatından oluşur. Her lamba başının asılı çubuklarının asılan nokta ile arasındaki oynama mesafesi 85 milimetredir. Oynama mesafesi, ayar yapılırken yandaki lambadan gelen ışıkla rahatsız olunmamasını sağlar.

En önemli iç mekanlardan biri, yapı kompleksinin büyük bir kısmını oluşturan Genel Kurul salonudur. Planlamacılar, Genel Kurul salonunun eşsiz mimari özelliklerinin -ters bir ahşap iskelet ve büyük camlı alanlar- televizyon yayınları için, burada da, uygun ışık şartlarının yaratılmasında zorluk oluşturduğu görüşündeydiler.

Televizyon yayınları için en önemli aydınlatma konularından biri kontrastın kontrol altına alınmasıdır. Bu, ışıklılık alanının sınırlandırılması ve mümkün olduğunca az gölge oluşumunu sağlamak anlamına gelmektedir. Ama bu, hiçbir zaman, basık bir aydınlatma istendiği anlamına gelmiyordu, tersine fazla dramatik kontrastların azaltılması ve dengelenmesi gerekiyordu. Renk sıcaklığı fazla olan halojen lambalar ve CDM metal halojen buharlı lambaları da kapsayan lamba tekniğindeki yeni gelişmeler, test edilmiş ve bu alanlarda başarılı bir şekilde kullanılmaya başlamıştır. Bu gelişen teknolojiler sayesinde, yalnızca televizyon kameralarının gereklerini yerine getirmekle kalmayıp, aynı zamanda doğru ışık değerlerinin yakalandığı güzel sonuçlar elde edilmiştir. Bir yüzeyin her noktasındaki belirli ışık değerlerinin her zaman homojen olması sağlanmaktaydı. Tıpkı televizyon kurumlarının kaliteli ışık değerlerini elde etmek amacıyla belirli açıları tutturmaya çalışmaları gibi. Tüm bunların üstesinden gelmek için, çağdaş bilgisayar teknikleri yardımıyla içine insanların da yerleştirildiği mekan modellemeleri yapılmaktaydı.

Aydınlatma kontrol sistemleri, bir taraftan toplantılardaki aydınlatmaların, gezi amaçlı ziyaretler sırasındaki aydınlatmadan farklı kılınacağı işlevsel bir yapıyı kurarken, bir taraftan da esnek optik efektleri sayesinde geceleri ışık seviyesinin düşürülmesini sağlamaktadır.

Bu binanın, kraliyete ait bir yerde olduğu ve aynı zamanda da Kraliyet Sarayı’nın tam karşısında olması göz önünde tutularak, dış mekanların aydınlatılmasında dikkat edilmesi gereken bir çok nokta bulunmaktaydı. Buralarda aynı zamanda aydınlatmasının yapılacağı mekanlardan bazıları, su ile oluşturulmuş çeşitli unsurlar, büyük bir açık meydan, çeşitli bina girişleri, kaldırımlar, bisiklet yolları ve umuma açık yollardı.

Şehir çevresi ve arazinin özellikleri nedeniyle, etraftaki binalardan ve parlamento kompleksinin kendi binalarından, İskoçya’nın bu yeni çiçeğini oluşturan yapılara ayrı ayrı bakıldığında, ortaya çok sayıda görüntü çıkmaktadır. Parlamento binalarının ve park alanının dengeli bir etki bırakan aydınlatması sayesinde yapının çevre ile uyumlu bir hale dönüşmesi ve aynı zamanda da önemli noktalardaki ışık yoğunlaştırmaları ile insanların kendilerini güvenlikte hissetmeleri sağlanmıştır.

Bütün yapı topluluğunun bir araya gelmesindeki dengeyi sağladıkları için cephelerin görüntüsü de ayrı bir önem taşımaktaydı. Işığı dışarıdan projektörler ile vermenin aşırı şiddetli bir tesiri olabileceğinden ve binaları elde olmaksızın büyük gösterebileceğinden, bunun yerine pencerelerden dışarıya vuran ışık tercih edilmiş ve önemli kısımlar, bu şekilde vurgulanarak ortaya çıkarılmıştır.

Daha samimi bir ortam yaratılması ve kullanıcılar için bakım kolaylılığı sağlanması amacıyla çok az sayıda elektrik direği kullanılmıştır. Bunun yerine iskele babası tipinde lambalar, basamakların ışıklandırması ve yere monte edilmiş projektörler tercih edilmiştir. Girişleri öne çıkarmak için ise, önemli yapısal unsurlar ve belirli duvarlar aydınlatılmıştır. Metal halojen lambalı yer projektörleri halk girişinin önündeki beton sütunları aydınlatmaktadır ve bunlar yine aynı zamanda saçakların alt kısmını da tatlı bir şekilde ön plana çıkartırlar.

Geniş çaplı ışık planlaması ve doğru ışık tekniklerinin kullanılması ile buradaki üç boyutlu bir çok mekanı bir uyum içinde bağdaştıran aydınlatma çözümleri ortaya çıkarılmıştır. Aydınlatma her binanın eşsizliğini gözler önüne sermiştir. Aydınlığın ve kontrastın dengesi ise yapı topluluğundaki binaları birbirine bağlamıştır. Tasarımda gün ışığından yararlanmanın projenin temel unsurlarından biri olduğunu gözden kaçırmaksızın yapılan elektriksel aydınlatma mimariyle olabildiğince bütünleşmiştir. Detaylı düşünülerek oluşturulan bu proje sayesinde bina ve onun aydınlatması, kalitesinden hiçbir şey kaybetmeksizin birlikte yaşlanacaklardır.

Proje katılımcıları

İşveren: Secretary of State of Scotland and the Scottish Parliamentary Corporate Body Mimarlar: Enric Miralles/Benedetta Tagliabue - RMJM Scotland Ltd., Edinburg Mühendislik: RMJM Scotland Ltd., Edinburg Proje yönetimi: Bovis Lease Lend Yapı mühendisliği: Ove Arup and Partners Akustik danışmanlık: Sandy Brown Associates, South Queensferry, Londra Aydınlatma danışmanı: Office for Visual Interaction, Inc. (OVI) - Jean M.Sundin, Enrique Peiniger Kullanılan Ürünler:

Fuaye, komisyon odaları, kulelerdeki çalışma odaları, milletvekili çalışma odaları, bina altındaki otopark, kantin, lokanta ve tüm umumi alanlar: RSL Rodust & Sohn Lichttechnik GmbH Genel kurul salonu, kulelerdeki çalışma odaları: Erco Milletvekili çalışma binası (MSP): Elliptipar Queensberry House: Louis Poulsen Otopark: Thorn; RSL Rodust & Sohn Lichttechnik GmbH Fuayedeki çatı penceresi: Glasbau Hahn Aydınlatma kontrol cihazları: Lutron 3Dmax yazılımı: Discreete

Dergide s. 20.