Seri (7): İç mekanlarda gün ışığı

Çizimlerde gün ışığı, gün, mekân ve teknik bakış açıları altında ifllenmekte. Daireler ve dikdörtgenler içindeki ince ve beyaz çizgi ‘aydınlık ve hafifliği’ ve geniş ve mavi çizgi ‘karanlık ve ağırlığı’ sembolize ediyor.

G Ü N D Ü Z M E K A N I G E C E M E K A N I

G Ü N I Ş I Ğ I T E K N İ K L E R İ

Gün ve Gece İnsanoğlu gün ışığında yaşadığı için, hareketi ve sağlığı adına gündüz etkisine ihtiyaç duyar. Bu etki, gündüz ve gece karşılaştırılması ile açıklanabilir.

Doğal ışık yukarıdan gelir. Yaşam alanımızın yarısının üstü açık ise gündüz duygusu oluşur. Bu, gökyüzünün bulutlu olması halinde de hissedilebilir. Koyu bir yağmur bulutunun varlığı, kara bulutlar gökyüzünün çoğunluğunu kaplamadığı sürece, gündüz duygusunu yok etmez.

Gece hissinde ise durum tam aksidir. Alanın karanlık üst yarımında ışık istisnadır. Dolunay da istisna olarak kabul edilir ve gece gökyüzü karanlık kalır. Dünyanın kuzey yarım küresindeki aydınlık geceler, gece hissinin oluşmasını engeller. Durum, ayda bir dünyalının hiçbir zaman gün duygusunu tadamayışı gibidir çünkü ayda gökyüzü herzaman karanlıktır.

Gün/gece hissi terimleri ikinci bir terim grubu olan zaman algısının başlatılması/yitirilmesi ile çakışır. Önce bulutlu bir gün gökyüzü, açık bir gece gökyüzü ile karşılaştırılır; sonra açık gündüz gökyüzü, bulutlu gece gökyüzü ile karşılaştırılır. Güneş gündüz duygusu için gerekli değildir. Kalitesi, zamana bağlı değişiminde saklıdır. Güneş, hava durumuna, mevsime ve günün zamanına bağlı renkler sunar. Gölgeler ile güneş her cisim için ayrı bir alan açar, bunlar ise zamana bağlı olarak değişir. Tüm cisim dünyası büyük bir güneş saati olur. Zaman algılaması başlar. Kapalı ve bulutlu gökyüzünün daha uzun sürmesi halinde dış ortama bağlı zaman tayini eksik kalır ve kimi insanlar hastalanır (depresyon). Bulutlu bir gece pratikte, hiçbir zaman bilgisi içermez.

Gün mekânı - Gece mekânı

Dış mekânı simgeleyen daire içinde gün duygusu, üst aydınlık yarı alan ile oluşur. Sanayi ülkelerindeki insanların %90’ı yaşam sürelerini içeride geçirir. Duvarlar yakın ve uzak görüş ve tavan gökyüzüdür. Sadece iyi aydınlatılmış tavanlarda gün duygusu oluşur, aksi takdirde gece duygusu hakimdir.

Gün ışığı teknikleri

Birçok mekân mevcut kat durumuna göre gün ışığını yandan alır. Gün duygusu için bu yön yanlıştır. Bugüne kadar kabul edilen gün ışığı yönlendirme kuralları şöyle sayılabilir:

- Gün ışığı kullanılan mekânda oturanların veya duranların gözüne girmemelidir (Yansıma sınırı)

- Yansıma ile mekânın derinliğine ulaşmak için (eşitlik) gün ışığının tavan altına yansıtılması gerekmektedir.

Bugüne kadar eksik olan üçüncü kural da şudur:

- Gündüz duygusunun oluşması için tavanın aydınlatılması gerekmektedir.

Prof. Gero Canzler

Dergide s. 75.