Seri (25): Filtre

Workshop Zistergienserkloster in Bad Doberan/D

Gün ışığı girişi olan yerlere genellikle özel filtre camları veya folyolar uygulanır. Bu şekilde ışık ya tamamen azaltılır, ki bunun için genellikle gri folyolar kullanılır ya da belli bir ışıma miktarı yok edilmeye çalışılır, örneğin ultra viyole veya enfraruj ışınları. Burada, mümkün olduğu kadar 380 ile 70 nm aralığında görülebilir tayfın dışında kalan ışımanın filtrelenmesi hedeflenmektedir. Görülebilen ışığın belli kısımları filtrelendiğinde, renk kaymaları algılanır.

Isıyı düşürmek için enfraruj ışığının yok edilmesinde bu bant genişliği 70 nm ile 1 mm arasındadır. Buradaki ışın miktarı termo dinamik ve zarar verici etki yaratır. Genellikle tamamen boyalı cam plakaları veya buhara tutulmuş camdan oluşan enfraruj filtreleri bu ışınları azaltır. Dikroik, buhara tutulmuş engelleyici filtreleri, dar bantlı alanların yok edilmesini sağlar ve böylece boyalı camlara göre daha hassastır. Renk filtreleri olarak uygulandığında, üretilen renkler yoğun olarak görülür. Dikroik filtre camları, yoğun ışımaya maruz kalma durumunda da renk kaybetmez ve ısınmaz. Işığı yansıttığı için emmez. Ancak bu durumda lambanın içinde ısı artar. IRC halojen lambaları bu durumu pozitif yönde kullanır. Opalleştirilmiş lambanın enfraruj ışını lamba içindeki tele geri yansıtılır ve ışık verimi artırılmış olur. Uzun dalgalı ışık miktarının sınırlanması ile renk ısısı hafif artış gösterir.

Dikroik filtrelerde görülen en büyük dezavantaj, renk akışıdır. Filtrenin kenarında, düz açıdan gelen yansımanın farklı kırılımı ile oluşur. Aynalı soğuk ışık lambaları, dikroik buharlaşmayı reflektör üzerinde bir enfraruj filtresi olarak kullanır. Bu filtre enfraruj ışınlarını geçirir ve sadece görünen ışık miktarını yansıtır. Işık konisi içinde biraz ısı miktarı oluşur ve renk ısısı artar.

Ultraviyole ışımada özellikle organik malzeme olmak üzere üzerine ışık verilen objeler, enfraruja göre çok daha fazla hasar alır. Burada sınırlandırılması gereken dalga boyları 100 ile 380 nm arasındadır. Sıklıkla, neredeyse görünmeyen, 400 veya hatta 420 nm’ye kadar olan mavi ışığın alanı da filtrelenir.

Tüm uzun dalga boyundaki yansıma miktarlarının filtrelenmesi ve ışık kaynağında renk kaymalarına sebep olmamak için kesin kenar değeri gerekmektedir.

Işık tekniğinde filtreler, tayfın içinden gelen ışığın yansıma alanlarını yok etmek için kullanılır. Özellikle eserlerin muhafaza edilmesi açısından filtrelerin müzelerde kullanımı vazgeçilmezdir. Amacına, yerine veya ışık kaynağına göre farklı filtreler kullanılır.

Boyalı filtre camları veya folyolar, genellikle UV ışınlarının büyük bir kısmını geçirir. Bu nedenle burada da dikroik filtrelerin kullanımı yerindedir. Geçici sergi veya etkinlikler için plastik veya jelatin filtre folyoları veya cam elyafdan filtreler de iyi ve ekonomik alternatiflerdir. Uzun süreli kullanımda, düzenli olarak bunların değiştirilmesi gere-ki, çünkü özellikle folyolarda renk dayanıklılığı ve böylece sabit emme kapasitesi mevcut değildir. Bu tür malzemelerin ısı hassasiyetine de dikkat edilmelidir.

Temel olarak IRC tekniğinde, enfraruj ve UV azaltılmış lamba kullanımı tavsiye edilir. Ancak burada da UV emilim oranı yaklaşık yüzde 50’dir. Görülen ışığın dalga boyları 380 ve 780 nm arasında farklı derecelerde hasara neden olabileceğinden, lambaların önündeki filtrelere ek olarak, sergilenen objelerin önüne koruyucu camların yerleştirilmesi uygun olacaktır. Filtre kullanımında genel ola- rak, kalan ışın miktarının sadece kullanılan ışın miktarına değil, ışık kaynağı ve bunun tayfına da bağlı olduğu unutulmamalıdır. Asıl amaç, sergilenecek objelere zarar verilmesini engellemektir. Bunlar, dalga boyu ne olursa olsun, ne kadar az ışığa maruz kalırsa o kadar iyidir. Ancak bu da tabii ki izleyiciyi tatmin etmeyecektir!

Eğriden de görülebileceği gibi optimum dik kenar davranışı gösteren bir dikroik filtrenin transmisyon eğrisi Tamamen boyalı cam veya renkli folyonun transmisyon eğrisi örneği. UV ışınlarının yüzde 60’ına kadarı filtreden geçiyor. Koruma amaçlı kullanılması halinde memnun etmeyecek bir değer.

Dergide s. 75.